कर्णसौबलयोश्चापि संश्रुत्य वचनान्यसौ। निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा। व्रीडयाऽभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम्
कर्ण आणि शकुनी यांची वचने ऐकून, त्या वेळी राजा दुर्योधन लाजेने पुरता व्याकुळ झाला आणि खोल निराशेत गेला.
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत्। न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया
मित्रांची ती वचने ऐकून, तो रागाने म्हणाला: 'धर्म, धन, सुख, सत्ता किंवा आज्ञेनेही—'
नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत। निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने
मला सुखसाधनांची काहीच गरज नाही; तुम्ही जात असताना मला अडवू नका. माझा मनोदय प्राणत्यागासाठी पूर्णपणे ठरलेला आहे.
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम। त एवमुक्ताः प्रत्यूच् राजानमरिमर्दनम्
तुम्ही सगळे नगरात परत जा आणि माझ्या सर्व पूज्य गुरुजनांना मान द्या. असे सांगितल्यावर, त्यांनी शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजाला उत्तर दिले.
या गतिस्तव राजेन्द्र साऽस्माकमपि भारत। कथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम्
हे भरतवंशीय राजेंद्र, तुझा मार्गच आमचाही मार्ग आहे. तुझ्याविना आम्ही कसे नगरात प्रवेश करू?
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भातृभिः स्वजनेन च। बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत
मित्र, मंत्री, भाऊ आणि आपल्या लोकांनी कितीही प्रकारे समजावले, तरी त्याच्या निश्चयातून तो हलला नाही.
दर्भास्तरणमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः। संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतले समुपस्थितः
त्याने कुशाचे आसन घालून, पाणी स्पर्श करून शुद्ध होऊन, ठाम निश्चयाने जमिनीवर बसला.
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः। वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाम्यया
कुश आणि चिराच्या वस्त्रात, कठोर नियम पाळत, राजसिंहाने, स्वर्गमार्गाची इच्छा धरून, मौन धारण केले.
मनसोपचितिं कृत्वा निरस् च बहिःक्रियाः। `तस्थौप्रायोपवेशेऽथमतिं कृत्वा सुनिश्चयाम्
मन एकाग्र करून आणि बाह्य कृती सोडून, त्याने प्राणत्यागासाठी ठाम निश्चय केला.
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः। पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः
मग त्याचा हा निश्चय समजून, पूर्वी देवांनी जिंकलेले, पाताळवासी भयंकर दैत्य आणि दानव जागरूक झाले.
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै। आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम्
दुर्योधनाच्या बाजूचा नाश झाल्याचे कळल्यावर, त्यांनी त्या वेळी वैतानिक विधी सुरू केला, बोलावण्यासाठी.
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः। अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चौपनिषदाः क्रियाः। मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्
बृहस्पती आणि उशनाने शिकवलेल्या मंत्रांनी, अथर्ववेद व उपनिषदांतील विधी जाणून, मंत्रजप करत त्यांनी ते कर्म केले.
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः। ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः
वेद आणि वेदांग पारंगत, दृढव्रती ब्राह्मणांनी, एकाग्रतेने मंत्रोच्चार करत, अग्नीत दूधाची आहुती दिली.
अध्वर्यवो दानवानां कर्म प्रावर्तयंस्ततः
मग अध्वर्यू पुरोहितांनी दानवांसाठी विधी सुरू केला.
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता। कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत्
त्या कर्माची सिद्धी होताच, राजन, एक अद्भुत कृत्या प्रकट झाली आणि तिने विचारले, 'मी काय करू?'
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना। प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय
त्या वेळी दैत्यांनी अंतःकरणात आनंदाने तिला सांगितले, 'प्रायोपवेशन करणाऱ्या धृतराष्ट्रपुत्र राजाला इथे आण.'
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा। निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः
'तसेच होईल' असे म्हणून ती कृत्या तिथून निघाली आणि क्षणात जिथे राजा सुयोधन होता तिथे पोहोचली.
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम्। दानवानां मुहूर्ताच्च पुरतस्तं न्यवेदयत्
राजाला घेऊन ती पाताळात गेली आणि थोड्याच वेळात दानवांसमोर त्याला सादर केले.
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संगत्य दानवाः। प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः
रात्री राजाला तिथे आणलेले पाहून, सर्व दानव एकत्र जमले, त्यांच्या मनात आनंद आणि डोळ्यांत उत्सुकता होती.
दृढमेनं परिष्यज्य दृष्ट्वा च कुशलं तदा'। साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन्
त्याला घट्ट मिठी मारून, त्याची कुशलता पाहून, त्यांनी अभिमानाने दुर्योधनाला हे शब्द सांगितले.
भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह। शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः
अहो, सुयोधन राजा, भारत कुळातील तूं मोठा मानकरी आहेस. तुझ्या सभोवती नेहमी शूर आणि थोर लोक असतात.
अकार्षीः साहसमिदं कस्मात्प्रायोपवेशनम्। आत्मत्यागी ह्यधो याति वाच्यतां चायशस्करीम्
तूं हे धाडसी कृत्य — उपवास करून मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय — का घेतलास? स्वतःचा त्याग करणारा माणूस अधोगतीला जातो आणि कायमची बदनामी मिळवतो.
न हि कार्यविरुद्धेषु बहुपापेषु कर्मसु। मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
तुझ्यासारखे शहाणे लोक कर्तव्याच्या विरुद्ध, पापमय आणि मूळापासून नाश करणाऱ्या कर्मांमध्ये कधीच गुंतत नाहीत.
नियच्छैनां मतिं राजन्धर्मार्थसुखनाशिनीम्। यशःप्रतापवीर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्
राजा, ही जी तुझी इच्छा आहे — जी धर्म, संपत्ती आणि सुख नष्ट करणारी, कीर्ती, प्रताप आणि शौर्य संपवणारी, आणि शत्रूंना आनंद देणारी आहे — ती आवर.
श्रूयतां तु प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप। निर्माणं च रशरीरस्य ततो धैर्यमवाप्नुहि
राजाधिराज, आता तूं आपल्या आत्म्याचे खरे स्वरूप आणि दिव्यत्व ऐक. तुझ्या अद्भुत देहाची निर्मिती कशी झाली तेही समजून घे आणि मग धैर्य धर.
पुरा त्व तपसाऽस्माभिर्लब्धो राजन्महेश्वरात्। पूर्वकायश्च ते सर्वो निर्मितो वज्रसंचयैः
राजा, पूर्वी आम्ही कठोर तप करून महादेवांकडून तुला मिळवलं. तुझं आधीचं शरीर वज्राच्या राशीपासून बनवलं गेलं होतं.
अस्त्रैरभेद्यः शस्त्रैश्चाप्यधःकायश्च तेऽनघ। कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतस्त्रीमनोहरः
हे निष्पापा, तुझं खालचं शरीर अस्त्रांनी आणि शस्त्रांनी भेदता येणार नाही असं केलं गेलं, आणि देवीने फुलांनी विणलेलं, स्त्रियांना मोहून टाकणारं सुंदर रूप तुला दिलं.
एवमीश्वरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तम। देव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुषः
राजाधिराज, अशा प्रकारे तुझ्या शरीरात ईश्वरशक्ती आणि देवीची कृपा आहे. तू खरंतर दिव्य आहेस, मानव नाहीस.
क्षत्रियाश्च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः। दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्
भगदत्तासारखे पराक्रमी क्षत्रिय, जे दिव्य अस्त्रांचे जाणकार आणि शूरवीर आहेत, ते तुझे शत्रू नष्ट करतील.
तदलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते। सहायार्थं च ते वीराः संभूता बुवि दानवाः
म्हणून, आता निराश होऊ नकोस; तुला काहीही भीती नाही. तुझ्या मदतीसाठी वीर दानव पृथ्वीवर जन्माला आले आहेत.