एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनमपस्वरम्। न कालः परुषस्यायमिति राजाऽभ्यभाषत
भीमसेन असे कठोर बोलत असताना, राजाने त्याला थांबवत सांगितले, 'आता कठोर बोलण्याची वेळ नाही.'
अस्मानभिगतांस्तात भयार्ताञ्छरणैषिणः। कौरवान्विषमप्राप्तान्कथं ब्रूयास्त्वमीदृशम्
आपल्याकडे भीतीने आलेल्या, संकटात सापडलेल्या आणि आपली मदत मागणाऱ्या कौरवांना, बाळा, तू असे कसे बोलू शकतोस?
भवन्ति भेदा ज्ञातीनां कलहाश्च वृकोदर। प्रसक्तानि च वैराणि ज्ञातिधर्मो न नश्यति
वृकोदर, नातेवाईकांत वाद, भांडणं आणि वैरं होतच असतात; पण नात्याचा धर्म कधीच नष्ट होत नाही.
यदा तु कश्चिज्ज्ञातीनां बाह्यः प्रार्थयते कुलम्। न मर्षयन्ति तत्सन्तो बाह्येनाभिप्रधर्षणम्
पण जेव्हा कुणी बाहेरचा माणूस कुटुंबावर हल्ला करतो, तेव्हा सज्जन लोक बाहेरच्याचा अपमान सहन करत नाहीत.
जानात्येष हि दुर्बुद्धिरस्मानिह चिरोषितान्। स एवं परिभूयास्मानकार्षीदिदमप्रियम्
हा दुष्ट बुद्धीचा माणूस जाणतो की आपण इथे खूप दिवस राहिलो आहोत; म्हणून त्याने आपली अवहेलना केली आणि हे वाईट कृत्य केले.
दुर्योधनस्य ग्रहणाद्गन्धर्वेण बलाद्रणे। स्त्रीणां बाह्याभिमर्शाच्च हतं भवति नः कुलम्
दुर्योधनाला गांधर्वांनी रणात पकडले आणि आपल्या स्त्रियांना बाहेरच्यांनी स्पर्श केला, त्यामुळे आपले कुटुंब जणू नष्टच झाले आहे.
श्चरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थं च कुलस्य च। उत्तिष्ठध्वं नरव्याघ्राः सज्जीभवत मा चिरम्
शरण आलेल्यांचं रक्षण करण्यासाठी आणि आपल्या घराण्याच्या सन्मानासाठी, हे पुरुषसिंहो, उठाच आणि लगेच सज्ज व्हा.
अर्जुनश्च यमौ चैव त्वं च भीमापराजितः। मोक्षयध्वं नरव्याघ्रा ह्रियमाणं सुयोधनम्
अर्जुन, मद्रीचे दोन पुत्र आणि तू, पराजित न होणारा भीम, हे पुरुषसिंहो, ज्याला नेत आहेत त्या सुयोधनाला सोडवा.
एते रथा नरव्याघ्राः सर्वशस्त्रसमन्विताः। धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां विमला काञ्चनध्वजाः
हे पुरुषसिंहो, हे रथ सर्व शस्त्रांनी सजलेले आहेत, त्यावर शुद्ध सोन्याचे ध्वज फडकत आहेत, आणि हे सर्व धृतराष्ट्राच्या मुलांचे आहेत.
सस्वनानधिरोहध्वं नित्यसज्जानिमान्रथान्। इन्द्रसेनादिभिः सूतैः कृतशस्त्रैरधिष्ठितान्
इंद्रसेन आणि इतर सारथ्यांनी चालवलेले, शस्त्रांनी सज्ज असलेले हे रथ नेहमी तयार आहेत, त्यावर मोठ्या आवाजात चढा.
एतानास्थाय वै यत्ता गन्धर्वान्योद्धुमाहवे। सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतनद्रिताः
हे रथ घेऊन, सुयोधनाच्या सुटकेसाठी, गांधर्वांशी युद्ध करण्यासाठी ठामपणे प्रयत्न करा.
परैः परिभवे प्राप्ते वयं पञ्चोत्तरं शतम्। परस्परविरोधे तु वयं पञ्चैव ते शतम्
इतरांनी अपमान केला तर आपण शंभर-पाचजण एकत्र असतो; पण आपल्यातच वाद झाला तर आपण फक्त पाच आणि ते शंभर.
य एव कश्चिद्राजन्यः शरणार्थमिहागतम्। परं शक्त्याभिरक्षेत किं पुनस्त्वं वृकोदर
कोणताही क्षत्रिय जर इथे शरण आला, तर त्याचे सर्वतोपरी रक्षण करावेच लागते—मग तू, वृकोदर, तर त्याहूनही अधिक.
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पुनर्वाक्यमभाषत। कोपसंरक्तनयनः पूर्ववैरमनुस्मरन्
असं ऐकून, कुंतीपुत्राने डोळ्यांत राग भरून, जुन्या वैराची आठवण काढत पुन्हा बोलायला सुरुवात केली.
पुरा जतुगृहेऽनेन दग्धुमस्मान्युधिष्ठिर। दुर्बुद्धिर्हि कृता वीर तदा दैवेन रक्षिताः
पूर्वी युधिष्ठिरा, यानेच लाक्षागृहात आपल्याला जाळायचा कट केला होता; पण त्या वेळी आपण नशिबाने वाचलो.
कालकूटविषं तीक्ष्णं भोजने मम भारत। उप्त्वा गङ्गां लतापाशैर्वैद्ध्वा च प्राक्षिपत्प्रभो
भरता, याने माझ्या जेवणात काळकूट विष घातलं होतं, आणि मला वेल्यांनी बांधून गंगेत फेकलं होतं.
रसातलं च संप्राप्य तदा वासुकिमञ्जसा। तत्र दृष्ट्वा तु राजेन्द्रपुनः प्राप्तो महीतलम्
मी त्या वेळी पाताळात गेलो आणि तिथे वासुकीला पाहिलं; मग पुन्हा राजन, पृथ्वीवर परत आलो.
द्यूतकालेऽपिकौन्तेय वृजिनानि कृतनि वै। द्रौपद्याश्च पराभर्शः केशग्रहणमेव च। वस्त्रापहरणं चैव सभामध्ये कृतानि वै
कुंतीपुत्रा, जुगाराच्या वेळी अनेक अन्याय झाले, द्रौपदीचा मोठा अपमान, केस ओढणे आणि सभेत वस्त्रहरण सुद्धा घडलं.
राज्यं चाच्छिद्य राजेन्द्र उक्तवान्परुषाणि नः। पुरा कृतानां पापानां फलं भुङ्क्ते सुयोधनः
राज्य हिरावून, राजन, त्याने आपल्याला कठोर शब्द बोलले; आता सुयोधन पूर्वी केलेल्या पापांचा फळ भोगतो आहे.
अस्माबिरेवकर्तव्यं धार्तराष्ट्रस्य निग्रहम्। अन्येन तु कृतं तद्वै मैत्र्यमस्माकमिच्छता। उपकारी तु गन्धर्वो मा राजन्विमना भव
धृतराष्ट्रपुत्राचा पराभव आपल्याच हातून व्हायला हवा; दुसऱ्याने केला तर ती आपली मैत्रीची इच्छा आहे. गांधर्व फक्त मदत करतोय, राजन, मनात खंत ठेवू नकोस.
एतस्मिन्नन्तरे राजंश्चित्रसेनेन वै हृतः। विललाप सुदुःखार्तो नीयमानः सुयोधनः
इतक्यात, राजन, चित्रसेनाने सुयोधनाला पकडले आणि नेत असताना तो फार दुःखाने रडू लागला.
युधिष्ठिर महाबाहो सर्वधर्मभृतांवर। सपुत्रान्सहदारांश्च गन्धर्वेण हृतान्बलात्
महाबाहू युधिष्ठिर, सर्व धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या मुलांसह आणि पत्नींसह गांधर्वाने जबरदस्तीने पकडून नेला.
पाण्डुपुत्र महाबाहो कौरवाणां यशस्कर' सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठ गन्धर्वेण हृतं बलात्। रक्षस्व पुरुषव्याघ्र युधिष्ठिर महायशः
पांडुपुत्रा, महाबाहू, कौऱवांचा कीर्ती वाढवणारा, सर्व धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, युधिष्ठिराला गांधर्वाने पकडले आहे; पुरुषसिंहा, त्याचे रक्षण कर.
भ्रातरं ते महाबाहो बद्ध्वा नयति मामयम्। दुश्शासनं दुर्विषहं दुर्मुखं दुर्जयं तथा
महाबाहू, तुझ्या भावाला, आणि दु:शासन, दुर्विषह, दुर्मुख, दुर्जय यांना बांधून हा घेऊन जात आहे.
बद्ध्वा हरन्ति गन्धर्वा अस्मान्दारांश्च सर्वशः। अनुधावत मां क्षिप्रं रक्षध्वं पुरुषोत्तमाः
गंधर्वांनी आम्हाला बांधून घेतलं आहे आणि आमच्या सर्व बायका घेऊन चालले आहेत; लवकर माझ्या मागे या आणि आम्हाला वाचवा, हे श्रेष्ठ पुरुषांनो!
यमौ मामनुधावेतां रक्षार्थं मम सायुधौ। कुरुवंशस्य सुमहदयशः प्राप्तमीदृशम्। व्यपोहयध्वं गन्धर्वाञ्जित्वा वीर्येण पाण्डवाः
यमाचे दोन पुत्र, शस्त्र घेऊन, माझ्या रक्षणासाठी माझ्या मागे यावेत; कुरुवंशाचं असं मोठं यश मिळालं आहे—पांडवांनो, तुमच्या शौर्याने गंधर्वांना परतवा.
एवं विलपमानस्य कौरवस्यार्तया गिरा। श्रुत्वा विलापं संभ्रान्तो घृणयाऽभिपरिप्लुतः
कौरवाचा हा आर्त आवाज ऐकून, युधिष्ठिराच्या मनात दया आली आणि तो अस्वस्थ झाला.
युधिष्ठिरः पुनर्वाक्यं भीमसेनमथाब्रवीत्। सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतन्द्रिताः
मग युधिष्ठिराने भीमसेनाला पुन्हा सांगितलं: 'सुव्योधनाला सोडवण्यासाठी तुम्ही सर्वांनी मन लावून प्रयत्न करा.'
क इवार्यो दयेत्प्राणानभिधावेति चोदितः। प्राञ्जलं शरणापन्नं दृष्ट्वा शत्रुमपि ध्रुवम्
जो कोणी खरा सज्जन आहे, त्याला सांगितल्यावर, समोर हात जोडून शरण आलेला शत्रू जरी असला तरी, त्याच्यासाठी आपला जीव धोक्यात घालायला मागे-पुढे पाहणार नाही.
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च पाण्डवाः। शत्रोश्च मोक्षणं क्लेशास्त्रीणि चैकं च तत्समम्
वर देणं, राज्य देणं, पुत्राचा जन्म आणि शत्रूला सोडवणं—हे तिघं आणि हे एक, पांडवांनो, सगळेच तितकेच कठीण आहेत.