इतिदुर्योधनामात्याः क्रोशन्तो राजगृद्धिनः। आर्ता दीनास्ततः सर्वे युधिष्ठिरमुपागमन्
दुर्योधनाचे मंत्री, राजसत्तेच्या हव्यासाने, दुःखी होऊन मोठ्याने ओरडत होते; ते सगळे हताश होऊन युधिष्ठिराजवळ आले.
तांस्तथा व्यथितान्दीनान्भिक्षमाणान्युधिष्ठिरम्। वृद्धान्दुर्योधनामात्यान्भीमसेनोऽभ्यभाषत
दुर्योधनाचे हे वयोवृद्ध मंत्री, इतके व्याकुळ आणि दुःखी होऊन युधिष्ठिराकडे मदतीची याचना करत असताना, भीमसेन त्यांना म्हणाला.
महता हि प्रयत्नेन संनह्य गजवाजिभिः। अन्यथा वर्तमानानामर्थो जातोऽयमन्यथा
तुम्ही मोठ्या प्रयत्नाने हत्ती आणि घोडे गोळा करून वेगळेच वागलात; आता परिस्थिती वेगळी झाली, म्हणून हे घडले आहे.
अस्माभिर्यदनुष्ठेयं गन्धर्वैस्तदनुष्ठितम्
आपण जे करायला हवे होते, ते सगळे गांधर्वांनीच केले आहे.
दुर्मन्त्रितमिदं तावद्राज्ञो दुर्द्यूतदेविनः। `दीनान्दुर्योधनस्यास्मान्द्रष्टुकामस्य दुर्मतेः
हा परिणाम त्या राजाच्या वाईट सल्ल्याचा आहे, जो वाईट जुगाराचा आहारी गेला आणि ज्याला दुर्योधनाने आमच्या दुःखाचे दृश्य पाहायचे होते.
द्वेष्टारमन्ये क्लीवस्य घातयन्तीति नः श्रुतम्। इदं कृतं नः प्रत्यक्षं गन्धर्वैरतिमानुषम्
आम्ही ऐकले होते की, या निर्बलाचा शत्रू त्याचा नाश करायला पाहत होता; पण गांधर्वांनी आमच्या डोळ्यांसमोर जे केले, ते माणसाच्या शक्तीपलीकडचे आहे.
दिष्ट्या लोके पुमानस्ति कश्चिदस्मन्प्रिये स्थितः। येनास्माकं हृतो भार आसीनानां सुखावहः
सुदैवाने, या जगात कुणीतरी आमच्या बाजूने उभा आहे; ज्यामुळे आम्ही शांत बसलो असताना आमचे ओझे हलके झाले आणि आम्हाला दिलासा मिळाला.
शीतवातातपसहांस्तपसा चैव कर्शितान्। समस्थो विषमस्थान्हि द्रष्टुमिच्छति दुर्मतिः
जो स्वतः सुरक्षित आहे, तो आम्हाला तपाने कृश, थंडी, वारा आणि उन्हाचा त्रास सहन करणारे, संकटात असलेले पाहायला उत्सुक आहे.
अधर्मचारिणस्तस्य कौरव्यस्य दुरात्मनः। ये शीलमनुवर्तन्ति ते पश्यन्ति पराभवम्
त्या अधार्मिक, दुष्ट कौरवाचा आचार जे जे लोक पाळतात, ते आता त्याचा अपमान आणि पराभव पाहत आहेत.
अधर्मो हि कृतस्तेन येनैतदुपलक्षितम्। अनृशंसास्तु कौन्तेयास्तत्प्रत्यक्षं ब्रवीमि वः
खरंच, त्याने अधर्म केला आहे, हे या घडलेल्या प्रकारावरून स्पष्ट आहे; हे कुंतीपुत्रांनो, मी तुम्हाला स्पष्ट सांगतो—त्याच्या मनात दया नाही.
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं भीमसेनमपस्वरम्। न कालः परुषस्यायमिति राजाऽभ्यभाषत
भीमसेन असे कठोर बोलत असताना, राजाने त्याला थांबवत सांगितले, 'आता कठोर बोलण्याची वेळ नाही.'
अस्मानभिगतांस्तात भयार्ताञ्छरणैषिणः। कौरवान्विषमप्राप्तान्कथं ब्रूयास्त्वमीदृशम्
आपल्याकडे भीतीने आलेल्या, संकटात सापडलेल्या आणि आपली मदत मागणाऱ्या कौरवांना, बाळा, तू असे कसे बोलू शकतोस?
भवन्ति भेदा ज्ञातीनां कलहाश्च वृकोदर। प्रसक्तानि च वैराणि ज्ञातिधर्मो न नश्यति
वृकोदर, नातेवाईकांत वाद, भांडणं आणि वैरं होतच असतात; पण नात्याचा धर्म कधीच नष्ट होत नाही.
यदा तु कश्चिज्ज्ञातीनां बाह्यः प्रार्थयते कुलम्। न मर्षयन्ति तत्सन्तो बाह्येनाभिप्रधर्षणम्
पण जेव्हा कुणी बाहेरचा माणूस कुटुंबावर हल्ला करतो, तेव्हा सज्जन लोक बाहेरच्याचा अपमान सहन करत नाहीत.
जानात्येष हि दुर्बुद्धिरस्मानिह चिरोषितान्। स एवं परिभूयास्मानकार्षीदिदमप्रियम्
हा दुष्ट बुद्धीचा माणूस जाणतो की आपण इथे खूप दिवस राहिलो आहोत; म्हणून त्याने आपली अवहेलना केली आणि हे वाईट कृत्य केले.
दुर्योधनस्य ग्रहणाद्गन्धर्वेण बलाद्रणे। स्त्रीणां बाह्याभिमर्शाच्च हतं भवति नः कुलम्
दुर्योधनाला गांधर्वांनी रणात पकडले आणि आपल्या स्त्रियांना बाहेरच्यांनी स्पर्श केला, त्यामुळे आपले कुटुंब जणू नष्टच झाले आहे.
श्चरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थं च कुलस्य च। उत्तिष्ठध्वं नरव्याघ्राः सज्जीभवत मा चिरम्
शरण आलेल्यांचं रक्षण करण्यासाठी आणि आपल्या घराण्याच्या सन्मानासाठी, हे पुरुषसिंहो, उठाच आणि लगेच सज्ज व्हा.
अर्जुनश्च यमौ चैव त्वं च भीमापराजितः। मोक्षयध्वं नरव्याघ्रा ह्रियमाणं सुयोधनम्
अर्जुन, मद्रीचे दोन पुत्र आणि तू, पराजित न होणारा भीम, हे पुरुषसिंहो, ज्याला नेत आहेत त्या सुयोधनाला सोडवा.
एते रथा नरव्याघ्राः सर्वशस्त्रसमन्विताः। धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां विमला काञ्चनध्वजाः
हे पुरुषसिंहो, हे रथ सर्व शस्त्रांनी सजलेले आहेत, त्यावर शुद्ध सोन्याचे ध्वज फडकत आहेत, आणि हे सर्व धृतराष्ट्राच्या मुलांचे आहेत.
सस्वनानधिरोहध्वं नित्यसज्जानिमान्रथान्। इन्द्रसेनादिभिः सूतैः कृतशस्त्रैरधिष्ठितान्
इंद्रसेन आणि इतर सारथ्यांनी चालवलेले, शस्त्रांनी सज्ज असलेले हे रथ नेहमी तयार आहेत, त्यावर मोठ्या आवाजात चढा.
एतानास्थाय वै यत्ता गन्धर्वान्योद्धुमाहवे। सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतनद्रिताः
हे रथ घेऊन, सुयोधनाच्या सुटकेसाठी, गांधर्वांशी युद्ध करण्यासाठी ठामपणे प्रयत्न करा.
परैः परिभवे प्राप्ते वयं पञ्चोत्तरं शतम्। परस्परविरोधे तु वयं पञ्चैव ते शतम्
इतरांनी अपमान केला तर आपण शंभर-पाचजण एकत्र असतो; पण आपल्यातच वाद झाला तर आपण फक्त पाच आणि ते शंभर.
य एव कश्चिद्राजन्यः शरणार्थमिहागतम्। परं शक्त्याभिरक्षेत किं पुनस्त्वं वृकोदर
कोणताही क्षत्रिय जर इथे शरण आला, तर त्याचे सर्वतोपरी रक्षण करावेच लागते—मग तू, वृकोदर, तर त्याहूनही अधिक.
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पुनर्वाक्यमभाषत। कोपसंरक्तनयनः पूर्ववैरमनुस्मरन्
असं ऐकून, कुंतीपुत्राने डोळ्यांत राग भरून, जुन्या वैराची आठवण काढत पुन्हा बोलायला सुरुवात केली.
पुरा जतुगृहेऽनेन दग्धुमस्मान्युधिष्ठिर। दुर्बुद्धिर्हि कृता वीर तदा दैवेन रक्षिताः
पूर्वी युधिष्ठिरा, यानेच लाक्षागृहात आपल्याला जाळायचा कट केला होता; पण त्या वेळी आपण नशिबाने वाचलो.
कालकूटविषं तीक्ष्णं भोजने मम भारत। उप्त्वा गङ्गां लतापाशैर्वैद्ध्वा च प्राक्षिपत्प्रभो
भरता, याने माझ्या जेवणात काळकूट विष घातलं होतं, आणि मला वेल्यांनी बांधून गंगेत फेकलं होतं.
रसातलं च संप्राप्य तदा वासुकिमञ्जसा। तत्र दृष्ट्वा तु राजेन्द्रपुनः प्राप्तो महीतलम्
मी त्या वेळी पाताळात गेलो आणि तिथे वासुकीला पाहिलं; मग पुन्हा राजन, पृथ्वीवर परत आलो.
द्यूतकालेऽपिकौन्तेय वृजिनानि कृतनि वै। द्रौपद्याश्च पराभर्शः केशग्रहणमेव च। वस्त्रापहरणं चैव सभामध्ये कृतानि वै
कुंतीपुत्रा, जुगाराच्या वेळी अनेक अन्याय झाले, द्रौपदीचा मोठा अपमान, केस ओढणे आणि सभेत वस्त्रहरण सुद्धा घडलं.
राज्यं चाच्छिद्य राजेन्द्र उक्तवान्परुषाणि नः। पुरा कृतानां पापानां फलं भुङ्क्ते सुयोधनः
राज्य हिरावून, राजन, त्याने आपल्याला कठोर शब्द बोलले; आता सुयोधन पूर्वी केलेल्या पापांचा फळ भोगतो आहे.
अस्माबिरेवकर्तव्यं धार्तराष्ट्रस्य निग्रहम्। अन्येन तु कृतं तद्वै मैत्र्यमस्माकमिच्छता। उपकारी तु गन्धर्वो मा राजन्विमना भव
धृतराष्ट्रपुत्राचा पराभव आपल्याच हातून व्हायला हवा; दुसऱ्याने केला तर ती आपली मैत्रीची इच्छा आहे. गांधर्व फक्त मदत करतोय, राजन, मनात खंत ठेवू नकोस.