ते वयं पृथिवी राजन्निखिला सागराम्बरा। सपर्वतवना देवी सग्रामनगराकरा
म्हणून, राजा, ही संपूर्ण पृथ्वी, समुद्राने वेढलेली, पर्वत, वन, सैन्य, गावे आणि नगरे यांसह आपल्याकडे आहे.
नानावनोद्देशवती पत्तनैरुपशोभिता। `नानाजनपदाकीर्णा स्फीतराष्ट्रा महाहला
अनेक किल्ले असलेली, विविध वनांनी भरलेली, अनेक प्रदेशांतील लोकांनी गजबजलेली, ही पृथ्वी मोठ्या राज्यांनी आणि विपुल अन्नधान्याने समृद्ध आहे.
नन्द्यमानो द्विजै राजन्भासि नक्षत्रराडिव। पौरुषाद्दिवि देवेषु भ्राजसे रश्मिवानिव
राजा, ब्राह्मणांनी तुझं कौतुक केलं की, तू तारकांच्या राजासारखा चमकतोस; तुझ्या शौर्यामुळे देवांतही तू तेजस्वी सूर्यासारखा भासतोस.
रुद्रैरिव यमो राजा मरुद्भिरिव वासवः। कुरुभिस्त्वं वृतो राजन्भासि नक्षत्रराडिव
रुद्रांमध्ये यमराज जसा, मरुतांमध्ये वासव जसा, तसाच कुरूंच्या मध्ये, राजा, तुझ्या नातलगांनी वेढलेला तू तारकांच्या राजासारखा चमकतोस.
यैः स्म ते नाद्रियेताज्ञा न च ये शासने स्थिताः। पश्यामस्ताञ्श्रिया हीनान्पाण्डवान्वनवासिनः
ज्यांच्या आज्ञा तुम्ही पूर्वी मानल्या नाहीत, जे तुमच्या अधीन राहिले नाहीत, त्या पांडवांना बघा—आता ते वैभव गमावून, वनात राहतात.
श्रूयते हि महाराजसरो द्वैतवनं प्रति। वसन्तः पाण्डवाः सार्धं ब्राह्मणैर्वनवासिभिः
हे महराज, असं ऐकायला येतं की पांडव ब्राह्मणांसह आणि इतर वनात राहणाऱ्यांसह द्वैतवनात राहतात.
सप्रयाहि महाराज श्रिया परमया युतः। तापयन्पाण्डुपुत्रांस्त्वं रश्मिवानिव तेजसा
महाराज, तुम्ही उत्तम वैभवाने युक्त होऊन निघा आणि सूर्य जसा आपल्या किरणांनी तापवतो, तसं तेजाने पांडुपुत्रांना त्रास द्या.
स्तितोराज्येऽच्युतान्राज्याच्छियाहीनाञ्छ्रियावृतः असमृद्धान्समृद्धार्थः पश्य पाण्डुसुतान्नृप
राज्याभिषिक्त होऊन, संपत्तीने वेढलेले असताना, हे राजन, पांडुपुत्रांना बघा—ते वैभवहीन आहेत आणि तुम्ही समृद्ध आहात.
महाभिजनसंपन्नं भद्रे महति संस्थितम्। पाण्डवास्त्वाऽभिवीक्षन्तु ययातिमिव नाहुषां
भद्रे, मोठ्या कुळात जन्मलेले आणि मोठ्या प्रतिष्ठेत असलेले पांडव आता तुम्हाला तसंच पाहू देत, जसं नहुषांचे वंशज ययातीकडे पाहत.
यां श्रियं सुहृदश्चैव दुर्हृदश्च विशांपते। पश्यन्ति पौरुषैर्दीप्तां सा समर्था भवत्युत
राजाधिराज, जी श्रीमंती मित्र आणि शत्रू दोघेही पाहतात आणि पुरुषार्थाने उजळते, तीच खरी समर्थ होते.
समस्थो विषमस्थान्हि दुर्हृदो योऽभिवीक्षते। जगतीस्थनिवाद्रिस्थः किमतः परमं सुखम्
जो दुश्मन संकटात असताना स्वतः स्थिर राहून त्यांच्याकडे पाहतो, तो जणू पर्वतावर उभा राहून जग पाहतो—त्यापेक्षा मोठं सुख काय असेल?
न पुत्रधनलाभेन न राज्येनापि विन्दति। प्रीतिं नृपतिशार्दूल याममित्राधदर्शनात्
राजसिंहा, शत्रू संकटात असताना त्यांना पाहून जे समाधान मिळतं, ते मुलं, धन किंवा राज्य मिळवूनही मिळत नाही.
किंनु तस्य सुखं न स्यादाश्रमे यो धनंजयम्। अभिवीक्षेत सिद्धार्थो वल्कलाजिनवाससम्
जो कोण आश्रमात राहून, सिद्धी मिळवलेला पण झाडाच्या सालात आणि मृगचर्मात वावरणारा धनंजय पाहतो, त्याला कोणतं सुख मिळणार नाही?
सुवाससो हि ते भार्या वल्कलाजिनसंवृताम्। पश्यन्तु दुःखितां कृष्णां सा च निर्विद्यतां पुनः
तुमच्या सुंदर वस्त्र घातलेल्या स्त्रिया आता दुःखी आणि झाडाच्या सालात व मृगचर्मात गुंडाळलेली कृष्णा पाहू देत, आणि ती पुन्हा निराश होऊ दे.
विनिन्दतां तथाऽत्मानं जीवितं च धनच्युतम्। `दाराणां ते श्रियं दृष्ट्वा दीप्तामद्य जनाधिपा
राजाधिराज, तुझ्या स्त्रियांचं तेजस्वी वैभव पाहून त्यांनी स्वतःला आणि आपलं धनहीन जीवनाला दोष द्यावा.
न तथा हि सभामध्ये तस्या भवितुमर्हति। वैमनस्यं यथा दृष्ट्वा तव भार्याः स्वलंकृताः
सभेमध्ये तिला जसं दुःख झालं, तितकं दुःख तिला तुझ्या सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या स्त्रियांना पाहून होईल.
एवमुक्त्वा तु राजानं कर्णः शकुनिना सह। तूष्णीं बभूवतुरुभौ वाक्यान्ते जनमेजय
असं म्हणून कर्ण आणि शकुनी, राजाशी बोलून, वाक्य संपल्यावर दोघंही गप्प बसले, हे जनमेजय.
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्ततः। हृष्टो भूत्वापुनर्दीनो राधेयमिदमब्रवीत्
कर्णाचं बोलणं ऐकून राजा दुर्योधन आधी आनंदी झाला, पण लगेचच दुःखी झाला आणि राधेयाला म्हणाला—
ब्रवीषि यदिदं कर्ण सर्वं मनसि मे स्थितम्। न त्वभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्रपाण्डवाः
कर्णा, तू जे काही बोललास, ते सगळं माझ्या मनात आहे; पण जिथे पांडव आहेत तिथे जाण्याची मला परवानगी मिळणार नाही.
परिदेवति तान्वीरान्धृतराष्ट्रो महीपतिः। मन्यतेऽभ्यधिकांश्चापि तपोयोगेन पाण्डवान्
राजा धृतराष्ट्र त्या वीरांचा शोक करतो आणि असंही मानतो की, पांडव तपश्चर्येने आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ झाले आहेत.
अथवाऽप्यनुबुध्येत नृपोऽस्माकं चिकीर्षितम्। एतामप्यायतिं रक्षन्नाभ्यनुज्ञातुमर्हति
किंवा, कदाचित राजा आपला हेतू ओळखेल आणि ही मैत्री टिकवण्यासाठी आपल्याला परवानगी देणार नाही.
न हि द्वैतवने किंचिद्विद्यतेऽन्यत्प्रयोजनम्। उन्माथनमृते तेषां वनस्थानामपि द्विषाम्
खरं तर द्वैतवनात दुसरं काही कारण नाही, फक्त तिथे राहणाऱ्या आपल्या शत्रूंना त्रास देणं एवढंच आहे.
जानासिहि यथा क्षत्ता द्यूतकाल उपस्थिते। अब्रवीद्यच्च मां त्वां च सौबलं वचनं तदा
तुला माहीत आहे, ज्या वेळी फासे खेळायची वेळ आली, तेव्हा सारथ्याने माझ्याशी, तुझ्याशी आणि सौबलाशी जी वचने बोलली होती.
तानिसर्वाणि वाक्यानि यच्चान्यत्परिदेवितम्। विचिन्त्य निश्चय गच्छे गमनायेतराय वा
ती सर्व वचने आणि इतर जे काही दुःखाने सांगितले, ते सगळे लक्षात घे आणि मग जायचे की नाही हे ठरव.
ममापि हिमहान्हर्षो यदहं भीमफल्गुनौ। क्लिष्टावरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताविति
माझ्या मनाला हिमाच्छादित पर्वतांमध्ये जरी आनंद मिळाला, तरी भीम आणि अर्जुन कृष्णेसह वनात थकलेले दिसले, तर मला त्याहून जास्त आनंद होईल.
न तथा ह्याप्नुयां प्रीतिमवाप्य वसुधामिमाम्। दृष्ट्वा यथा पाण्डुसुतान्वल्कलाजिनवाससः
ही सारी पृथ्वी मिळवली, तरी पांडुपुत्रांना झाडाची साल आणि मृगचर्म घातलेले पाहण्यात मला जास्त आनंद मिळेल.
किंनु स्यादधिकं तस्माद्यदहं द्रुपदात्मजाम्। द्रौपदीं कर्ण पश्येयं काषायवसनां वने
ड्रुपदाची कन्या द्रौपदी वनात भगवे वस्त्र घालून दिसली, तर त्याहून मोठे दुसरे काहीच असू शकत नाही, हे कर्णा.
यदि मां दर्मराजश्च भीमसेनश्च पाण्डवः। युक्तं रपरमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत्
जर धर्मराज आणि भीम, जे मोठ्या भाग्याने युक्त आहेत, त्यांनी मला पाहिले, तरच हे जीवन जगण्यासारखे वाटेल.
उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद्वनम्। यथाचाभ्यनुजानीयाद्गच्छन्तं मां महीपतिः
आपण त्या वनात जाऊ शकू असा कोणताही उपाय मला दिसत नाही, आणि राजा मला जाऊ देईल, असा मार्गही नाही.
स सौबलेन सहितस्तथा दुःशासनेन च। उपायं पश्य रनिपुणं येन गच्छेम तद्वनम्
तू सौबल आणि दुःशासनासोबत मिळून असा योग्य उपाय शोध, ज्यामुळे आपण त्या वनात जाऊ शकू.