धनुर्ग्राहश्चार्जुनः सव्यसाची धनुश्च तद्गाण्डिवं भीमवेगम्। अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य त्रयस्य तेजः प्रसहेत कोऽत्र
अर्जुन हा दोन्ही हातांनी धनुष्य चालवणारा, त्याच्याकडे भीमासारखा वेगवान गांडीव आहे. त्याच्याकडे ती दिव्य अस्त्रं आहेत. या तिघांचं तेज इथे कोण सहन करू शकेल?
निशम्य तद्वचनं पार्थिवस्य दुर्योधनं रहिते सौबलोऽथ। अबोधयत्कर्णमुपेत्य सर्वं स चाप्यहृष्टोऽभवदल्पचेताः
राजाच्या त्या शब्दांनी, सौबलाने एकांतात दुर्योधनाकडे जाऊन कर्णाला सगळं सांगितलं; पण कर्णाचं मन उदास झालं आणि तो आनंदी राहिला नाही.
धृतराष्ट्रस्य तद्वाक्यं निशम्य शकुनिस्तदा। दुर्योधनमिदं काले कर्णेन सहितोऽब्रवीत्
धृतराष्ट्राचं ते बोलणं ऐकून, त्या वेळी शकुनीने कर्णासह दुर्योधनाला असं सांगितलं.
प्रव्राज्य पाण्डवान्वीरान्स्वेन वीर्येण भारत। भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीमेको दिवि शम्बरहायथा
हे भारत, स्वतःच्या सामर्थ्याने तू पांडव वीरांना वनवासात पाठवलं आहेस, आता शंबरासूराचा वध करणाऱ्यासारखा या पृथ्वीचा एकटा उपभोग घे.
तवाद्यपृथिवी राजन्नखिला सागराम्बरा। सपर्वतवनाकारा सहस्थावरजङ्गमा
राजा, आज ही संपूर्ण पृथ्वी, समुद्राने वेढलेली, पर्वत, वन, स्थावर-जंगमांसह, तुझ्या आणि तुझ्या भावांच्या ताब्यात आली आहे.
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च पतीच्योदीच्यवासिनः। कृताः करप्रदाः सर्वे राजानस्ते नाराधिप
पूर्व, दक्षिण, पश्चिम आणि उत्तर दिशेत राहणारे सर्व राजे आता तुझ्या अधीन झाले आहेत, हे नराधिपा, आणि ते तुला कर देतात.
या हि सा दीप्यमानेव पाण्डवान्भजते पुरा। साऽद्यलक्ष्मीस्त्वया राजन्नवाप्ता भ्रातृभिः सह
पूर्वी जी लक्ष्मी पांडवांकडे झळकत होती, तीच राजलक्ष्मी आता तुझ्या आणि तुझ्या भावांच्या वाट्याला आली आहे.
इन्द्रप्रस्थगते यां तां दीप्यमानां युधिष्ठिरे। अपश्याम श्रियं राजन्सुचिरं शोककर्शिताः
युधिष्ठिर इंद्रप्रस्थात असताना, आम्ही ती झळाळणारी श्रीमंती खूप दिवस पाहिली, राजा, जरी आम्ही दुःखाने जळत होतो तरी.
सा तु बुद्धिबलेनेयं राज्ञस्तस्मात्तथाविधात्। त्वयाक्षिप्ता महाबाहो दीप्यमानेव दृश्यते
पण आता, तुझ्या बुध्दीच्या बळावर, हे महाबाहो राजा, तीच तेजस्वी लक्ष्मी तुझ्या ताब्यात आली आहे आणि तुझ्या कडे झळकत आहे.
तथैव तव राजेन्द्रराजानः परवीरहन्। शासनेऽधिष्ठिताः सर्वेकिं कुर्म इति वादिनः
राजाधिराज, तसंच, इतर सर्व राजे, शत्रूंचा नाश करणारे, तुझ्या आज्ञेत उभे आहेत आणि 'आता आम्ही काय करू?' असं विचारतात.
ते वयं पृथिवी राजन्निखिला सागराम्बरा। सपर्वतवना देवी सग्रामनगराकरा
म्हणून, राजा, ही संपूर्ण पृथ्वी, समुद्राने वेढलेली, पर्वत, वन, सैन्य, गावे आणि नगरे यांसह आपल्याकडे आहे.
नानावनोद्देशवती पत्तनैरुपशोभिता। `नानाजनपदाकीर्णा स्फीतराष्ट्रा महाहला
अनेक किल्ले असलेली, विविध वनांनी भरलेली, अनेक प्रदेशांतील लोकांनी गजबजलेली, ही पृथ्वी मोठ्या राज्यांनी आणि विपुल अन्नधान्याने समृद्ध आहे.
नन्द्यमानो द्विजै राजन्भासि नक्षत्रराडिव। पौरुषाद्दिवि देवेषु भ्राजसे रश्मिवानिव
राजा, ब्राह्मणांनी तुझं कौतुक केलं की, तू तारकांच्या राजासारखा चमकतोस; तुझ्या शौर्यामुळे देवांतही तू तेजस्वी सूर्यासारखा भासतोस.
रुद्रैरिव यमो राजा मरुद्भिरिव वासवः। कुरुभिस्त्वं वृतो राजन्भासि नक्षत्रराडिव
रुद्रांमध्ये यमराज जसा, मरुतांमध्ये वासव जसा, तसाच कुरूंच्या मध्ये, राजा, तुझ्या नातलगांनी वेढलेला तू तारकांच्या राजासारखा चमकतोस.
यैः स्म ते नाद्रियेताज्ञा न च ये शासने स्थिताः। पश्यामस्ताञ्श्रिया हीनान्पाण्डवान्वनवासिनः
ज्यांच्या आज्ञा तुम्ही पूर्वी मानल्या नाहीत, जे तुमच्या अधीन राहिले नाहीत, त्या पांडवांना बघा—आता ते वैभव गमावून, वनात राहतात.
श्रूयते हि महाराजसरो द्वैतवनं प्रति। वसन्तः पाण्डवाः सार्धं ब्राह्मणैर्वनवासिभिः
हे महराज, असं ऐकायला येतं की पांडव ब्राह्मणांसह आणि इतर वनात राहणाऱ्यांसह द्वैतवनात राहतात.
सप्रयाहि महाराज श्रिया परमया युतः। तापयन्पाण्डुपुत्रांस्त्वं रश्मिवानिव तेजसा
महाराज, तुम्ही उत्तम वैभवाने युक्त होऊन निघा आणि सूर्य जसा आपल्या किरणांनी तापवतो, तसं तेजाने पांडुपुत्रांना त्रास द्या.
स्तितोराज्येऽच्युतान्राज्याच्छियाहीनाञ्छ्रियावृतः असमृद्धान्समृद्धार्थः पश्य पाण्डुसुतान्नृप
राज्याभिषिक्त होऊन, संपत्तीने वेढलेले असताना, हे राजन, पांडुपुत्रांना बघा—ते वैभवहीन आहेत आणि तुम्ही समृद्ध आहात.
महाभिजनसंपन्नं भद्रे महति संस्थितम्। पाण्डवास्त्वाऽभिवीक्षन्तु ययातिमिव नाहुषां
भद्रे, मोठ्या कुळात जन्मलेले आणि मोठ्या प्रतिष्ठेत असलेले पांडव आता तुम्हाला तसंच पाहू देत, जसं नहुषांचे वंशज ययातीकडे पाहत.
यां श्रियं सुहृदश्चैव दुर्हृदश्च विशांपते। पश्यन्ति पौरुषैर्दीप्तां सा समर्था भवत्युत
राजाधिराज, जी श्रीमंती मित्र आणि शत्रू दोघेही पाहतात आणि पुरुषार्थाने उजळते, तीच खरी समर्थ होते.
समस्थो विषमस्थान्हि दुर्हृदो योऽभिवीक्षते। जगतीस्थनिवाद्रिस्थः किमतः परमं सुखम्
जो दुश्मन संकटात असताना स्वतः स्थिर राहून त्यांच्याकडे पाहतो, तो जणू पर्वतावर उभा राहून जग पाहतो—त्यापेक्षा मोठं सुख काय असेल?
न पुत्रधनलाभेन न राज्येनापि विन्दति। प्रीतिं नृपतिशार्दूल याममित्राधदर्शनात्
राजसिंहा, शत्रू संकटात असताना त्यांना पाहून जे समाधान मिळतं, ते मुलं, धन किंवा राज्य मिळवूनही मिळत नाही.
किंनु तस्य सुखं न स्यादाश्रमे यो धनंजयम्। अभिवीक्षेत सिद्धार्थो वल्कलाजिनवाससम्
जो कोण आश्रमात राहून, सिद्धी मिळवलेला पण झाडाच्या सालात आणि मृगचर्मात वावरणारा धनंजय पाहतो, त्याला कोणतं सुख मिळणार नाही?
सुवाससो हि ते भार्या वल्कलाजिनसंवृताम्। पश्यन्तु दुःखितां कृष्णां सा च निर्विद्यतां पुनः
तुमच्या सुंदर वस्त्र घातलेल्या स्त्रिया आता दुःखी आणि झाडाच्या सालात व मृगचर्मात गुंडाळलेली कृष्णा पाहू देत, आणि ती पुन्हा निराश होऊ दे.
विनिन्दतां तथाऽत्मानं जीवितं च धनच्युतम्। `दाराणां ते श्रियं दृष्ट्वा दीप्तामद्य जनाधिपा
राजाधिराज, तुझ्या स्त्रियांचं तेजस्वी वैभव पाहून त्यांनी स्वतःला आणि आपलं धनहीन जीवनाला दोष द्यावा.
न तथा हि सभामध्ये तस्या भवितुमर्हति। वैमनस्यं यथा दृष्ट्वा तव भार्याः स्वलंकृताः
सभेमध्ये तिला जसं दुःख झालं, तितकं दुःख तिला तुझ्या सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या स्त्रियांना पाहून होईल.
एवमुक्त्वा तु राजानं कर्णः शकुनिना सह। तूष्णीं बभूवतुरुभौ वाक्यान्ते जनमेजय
असं म्हणून कर्ण आणि शकुनी, राजाशी बोलून, वाक्य संपल्यावर दोघंही गप्प बसले, हे जनमेजय.
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्ततः। हृष्टो भूत्वापुनर्दीनो राधेयमिदमब्रवीत्
कर्णाचं बोलणं ऐकून राजा दुर्योधन आधी आनंदी झाला, पण लगेचच दुःखी झाला आणि राधेयाला म्हणाला—
ब्रवीषि यदिदं कर्ण सर्वं मनसि मे स्थितम्। न त्वभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्रपाण्डवाः
कर्णा, तू जे काही बोललास, ते सगळं माझ्या मनात आहे; पण जिथे पांडव आहेत तिथे जाण्याची मला परवानगी मिळणार नाही.
परिदेवति तान्वीरान्धृतराष्ट्रो महीपतिः। मन्यतेऽभ्यधिकांश्चापि तपोयोगेन पाण्डवान्
राजा धृतराष्ट्र त्या वीरांचा शोक करतो आणि असंही मानतो की, पांडव तपश्चर्येने आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ झाले आहेत.