नैतामतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः। न वदे चाप्यतिवाचा तां पृथां पृथिवीसमाम्
मी कधीच तिला वस्त्र, दागिने किंवा जेवण यांत मागे टाकत नाही; आणि पृथेसारख्या त्या कुंतीशी कधीच कठोर बोलत नाही.
अष्टावग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा। भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने
युधिष्ठिराच्या घरात रोज आठ हजार ब्राह्मण सुवर्णाच्या ताटांत जेवतात.
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः। त्रिंशद्दासीक एकैको यान्विभर्ति युधिष्ठिरः
अठ्ठ्याऐंशी हजार स्नातक गृहस्थ, प्रत्येकी तीस दासींसह, युधिष्ठिर पोसतो.
दशान्यानि सहस्राणि येषामन्नं सुसंस्कृतम्। ह्रियते रुक्मपात्रीभिर्यतीनामूर्ध्वरेतसाम्
दहा हजार असे आणखी आहेत, जे यती आणि शुद्ध व्रत पाळणारे आहेत; त्यांना सुवर्णपात्रांत उत्तम अन्न दिलं जातं.
तान्सर्वानग्रहारेण ब्राह्मणान्वेदवादिनः। यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः
गावात वेदपारंगत ब्राह्मणांना मी योग्यतेनुसार पाणी, वस्त्र आणि जेवण देऊन मान देत असे.
शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः। कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः
कुंतीपुत्र त्या महात्म्याच्या शंभर हजार दासी होत्या, ज्या सुंदर दागिने आणि हार घालून सजलेल्या होत्या.
महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश्चन्दनोक्षिताः। मणीन्हेम च विभ्रत्यो नृत्तगीतविशारदाः
त्या दासी महागड्या हारांनी आणि दागिन्यांनी सजलेल्या, चंदन आणि सोन्याने अंगाला लेप लावलेल्या, रत्नांनी आणि सोन्याने मढवलेल्या, आणि नृत्य-गाण्यात कुशल होत्या.
तासां नाम च रूपंच भोजनाच्छादनानि च। सर्वासामेव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम्
त्या सर्व दासींची नावे, रूप, त्यांचे जेवण, वस्त्र, आणि त्यांनी केलेली व न केलेली सर्व कामे मला माहीत आहेत.
शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः। पात्रीपस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत
कुंतीपुत्र त्या बुद्धिमानाचा शंभर हजार दासी, हातात पात्र घेऊन, दिवस-रात्र पाहुण्यांना जेवण वाढत असत.
शतमश्वसहस्राणि दशनागायुतानि च। युधिष्ठिरस्यानुयात्रमिन्द्रप्रस्थनिवासिनः
इंद्रप्रस्थात राहणाऱ्या युधिष्ठिराच्या सोबत शंभर हजार घोडे आणि दहा हजार हत्ती असत.
एतदासीत्तदा राज्ञो यन्महीं पर्यपालयत्। येषां सङ्ख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च
राजाने जेव्हा पृथ्वीचे रक्षण केले, तेव्हा अशीच समृद्धी होती; या सर्वांची संख्या आणि व्यवस्था मला सांगता येते आणि माहीत आहे.
अन्तःपूराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः। आगोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम्
सर्व अंतःपुरातील आणि सर्व नोकर, गवळींपासून राखणाऱ्यांपर्यंत, त्यांनी केलेली व न केलेली सर्व कामे मला माहीत आहेत.
सर्वं राज्ञः समुदयमायं च व्ययमेव च। एकाऽहंवेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनि
पांडवांच्या सर्व कामांचा, राजाच्या सर्व उत्पन्न आणि खर्चाचा, हे कल्याणी, मी एकटीच पूर्णपणे जाणते.
मयि सर्वं समासज्यकुटुम्बं भरतर्षभाः। उपासनरताः सर्वे घटयन्ति वरानने
हे भरतश्रेष्ठा, घरातील सर्व कामे माझ्या हाती आहेत; सर्वजण सेवा करण्यात रमलेले असून, माझ्या सांगण्याप्रमाणे प्रयत्न करतात, हे सुंदरिनी.
तमहं भारमासक्तमनाधृष्यं दुरात्मभिः। सुखं सर्वंपरित्यज्यरात्र्यहानि घटामि वै
मी तो सर्व भार निर्धास्तपणे, वाईट लोकांपासून न घाबरता, सुख सोडून, रात्रंदिवस सांभाळते.
अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णमिवोदधिम्। एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम्
धर्मनिष्ठ पतींचा खजिना, जो वरुणाच्या संपत्तीप्रमाणे कोणालाही जिंकता येत नाही, तो मी एकटीच पूर्णपणे जाणते.
अनिशायां निशायां च विहाय क्षुत्पिपासयोः। आराधयन्त्याः कौरव्यांस्तुल्या रात्रिरहश्च मे
रात्र किंवा दिवस, मी उपासमार आणि तहान विसरून, कौरवांची सेवा करते; माझ्यासाठी रात्र आणि दिवस सारखेच आहेत.
प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च। नित्यकालमहं सत्ये एतत्संवननं मम
मी नेहमी सर्वांत आधी उठते आणि सर्वांत शेवटी झोपते; नेहमी, सर्व काळ सत्याला धरून राहते — हेच माझे वर्तन आहे.
एतज्जानाम्यहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत्। असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये
पतींची सेवा करण्याचे हे महान कर्तव्य मला चांगलेच माहीत आहे; वाईट स्त्रियांचे वर्तन मी कधीच करत नाही, ना त्याची इच्छा करते.
तच्छ्रुत्वा धर्मसहितं व्याहृतं कृष्णया तदा। उवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीं
कृष्णेने धर्मयुक्त असे हे बोल ऐकून, सत्यभामेने धर्मनिष्ठ द्रौपदीचे आदराने स्वागत केले आणि तिला बोलली.
अभिपन्नाऽस्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि क्षमस्व मे। कामकारः सखीनं हि सोपहासं प्रभाषितम्
पांचाळी, याज्ञसेनी, मी चुकले आहे; मला क्षमा कर. इच्छा म्हणून मैत्रिणींमध्ये मी थट्टेने बोलले.
इमं तु ते मार्गमपेतदोषं वक्ष्यामि चित्तग्रहणाय भर्तुः। अस्मिन्यथावत्सखि वर्तमाना भर्तारमाच्छेत्स्यसि कामिनीभ्यः
आता मी तुला दोषरहित असा पतीचे मन जिंकण्याचा मार्ग सांगते; हे सखी, तू तो मार्ग पाळलास तर, पती इतर स्त्रियांपासून दूर राहील.
नैतादृशं दैवतमस्ति किंचि- त्सर्वेषुलोकेषु सदेवकेषु। यथा पतिस्तस्य तु सर्वकामा लभ्याः प्रसादे कुपितश् हन्यात्
या जगात, देव आणि माणसं यांच्या मध्ये, पतीसारखं दुसरं कोणतंच दैवत नाही. त्याच्या कृपेने सर्व इच्छा पूर्ण होतात, पण तो रागावला तर त्या सर्व नष्ट होतात.
तस्मादपत्यं विविधाश् भोगाः शय्यासनान्यद्भुतदर्शनानि। वस्त्राणि माल्यानि तथैव गन्धाः स्वर्गश्चलोको विपुला च कीर्तिः
म्हणूनच, मुलं, अनेक सुखसोयी, सुंदर पलंग-आसनं, वस्त्रं, हार, सुवासिक द्रव्यं, स्वर्गसुख आणि मोठी कीर्ती मिळते.
सुखं सुखनेह न जातु लभ्यं दुःखेन साध्वी लभते सुखानि। सा कृष्णमाराधय सौहृदेन प्रेम्णा च नित्यं प्रतिकर्मणा च
फक्त सुखाने इथे खरं सुख मिळत नाही; सती स्त्री दुःख सहन करूनच सुख मिळवते. तिने कृष्णाची मैत्रीने, प्रेमाने आणि नेहमी सेवा करून पूजा करावी.
स्नानासनैश्चारुभिरग्रमाल्यै- र्दाक्षिण्ययोगैर्विविधैश्च गन्धैः। अस्याः प्रियोस्मीति यथा विदित्वा त्वामेव संश्लिष्यति सर्वभावैः
सुंदर स्नान, आसन, उत्तम हार, दयाळूपणा आणि विविध सुवासिक द्रव्यांनी, 'मी त्याला प्रिय आहे' हे जाणून, ती सर्व मनाने तुला बिलगते.
श्रुत्वा स्वरं द्वारगतस् भर्तुः प्रत्युत्थिता तिष्ठ गृहस्य मध्ये। दृष्ट्वा प्रविष्टं त्वरिताऽसनेन पाद्येन चैनं प्रतिपूजयस्व
पतीचा आवाज दाराशी ऐकला की, ती उठून घराच्या मध्यभागी उभी राहते; तो आत आला की, ती पटकन त्याला आसन आणि पाय धुण्यासाठी पाणी देऊन सन्मान करते.
संप्रेषितायामथ चैव दास्या- मुत्थाय सर्वं स्वयमेव कार्यम्। जानातु कृष्णस्तव भावमेतं सर्वात्मना मां भजतीति सत्ये
दासी पाठवली तरी, ती स्वतः उठून सर्व काम करते; कृष्णाने हे तुझं भक्तिभाव जाणावं, की तू मला सर्व मनाने, खर्या अर्थाने पूजतेस.
त्वत्संनिधौ यत्कथयेत्पतिस्ते यद्यप्यगुह्यं परिरक्षितव्यम्। काचित्सपत्नी तव वासुदेवं प्रत्यादिशेत्तेन भवेद्विरागः
पती तुझ्या उपस्थितीत जे काही बोलतो, ते गुपित नसले तरी जपावं लागतं; एखादी सावत्र बायको वासुदेवाबद्दल काही सांगितलं तर त्यामुळे मनात दुरावा येतो.
प्रियांश्च रम्यांश्च हितांश् भर्तु- स्तान्भोजयेथा रविविधैरुपायैः। द्वेष्यैरुपेक्ष्यैरहितैश् तस्य भिद्स्वनित्यं कुहकोद्धतैश्च
पतीचे प्रिय, आनंददायक आणि हितचिंतक मित्र वेगवेगळ्या प्रकारे आदराने वाढावे; पण त्याचे द्वेष करणारे, दुर्लक्ष करणारे, अहित करणारे, भांडण करणारे आणि कपटी लोक टाळावेत.