भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं। यामाहुः कालीति
भीष्माने आपल्या वडिलांना आनंद मिळावा म्हणून सत्यवतीला, जिला लोक काली म्हणतात, आई म्हणून आणलं.
तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः। तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च
सत्यवतीच्या पोटी पूर्वी पराशर ऋषींपासून द्वैपायन जन्मला. त्याच सत्यवतीच्या पोटी शांतनूचे दोन पुत्र झाले — चित्रांगद आणि विचित्रवीर्य.
चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः। ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव
चित्रांगदाला राज्य मिळाल्यावर एका गंधर्वाने त्याचा वध केला. मग विचित्रवीर्य राजा झाला.
विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत्। विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः
विचित्रवीर्याने काशी राजाच्या दोन कन्या — अंबिका आणि अंबालिका — यांच्याशी विवाह केला. पण विचित्रवीर्याला अपत्य न होता तो मरण पावला.
ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति
मग सत्यवती विचार करू लागली, 'शांतनूच्या वंशाचा तुटवडा कसा होऊ नये?'
साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति। तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति
तीने द्वैपायनाचा विचार केला. तो तिच्यासमोर उभा राहिला आणि म्हणाला, 'मी काय करू?' सत्यवती म्हणाली, 'तुझा भाऊ अपत्य न होता स्वर्गवासी झाला. त्याच्या निमित्ताने अपत्य जन्माला घाल.'
स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति
त्याने 'तसं होईल' असं मान्य केलं आणि तिथेच तीन पुत्र जन्माला घातले — धृतराष्ट्र, पांडू आणि विदुर.
धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति
धृतराष्ट्राच्या गंधारीपासून आणि द्वैपायनाच्या वरामुळे शंभर पुत्र झाले. त्या धृतराष्ट्रपुत्रांमध्ये चार प्रमुख होते — दुर्योधन, दु:शासन, विकर्ण आणि चित्रसेन.
पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः। स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान
पांडूला दोन उत्तम पत्नी मिळाल्या — कुंती आणि माद्री. एकदा शिकारी करत असताना, मैथुनात असलेल्या आणि मृगाच्या रूपात असलेल्या ऋषीला पांडूने बाण मारून ठार केलं.
स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम्। अत्र श्लोको भवति
तो ऋषी बाण लागून पांडूला म्हणाला. यावर एक श्लोक आहे.
योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम्। त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति
'हे क्रूरा, मी आपलं कर्तव्य पूर्ण केलं नव्हतं, मृगव्रत पाळत असताना तू मला बाणाने मारलंस. तुलाही असंच दु:ख लवकरच भोगावं लागेल.'
इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः। स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये
मृगव्रत पाळणाऱ्या त्या ऋषीने दिलेल्या शापामुळे पांडू खूप दुःखी झाला आणि शाप टळावा म्हणून आपल्या पत्नींपासून दूर राहू लागला.
कदाचित्स आह। स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम्। पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति
एकदा पांडू म्हणाला, 'माझ्या स्वतःच्या हलगर्जीपणामुळे हे माझ्या वाट्याला आलं. जुने ग्रंथ सांगतात की, ज्यांना अपत्य नाही, त्यांना परलोक मिळत नाही.'
सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच
'म्हणून माझ्यासाठी पुत्र जन्माला घाल,' असं त्याने कुंतीला सांगितलं.
सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति। स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच। इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति
कुंतीने धर्मराजापासून युधिष्ठिर, वायूपासून भीम, आणि इंद्रापासून अर्जुन अशी तीन पुत्र जन्माला घातले. पांडू आनंदित होऊन म्हणाला, 'ही तुझी दुसरी पत्नी माद्री आहे, ती अपत्यरहित आणि लाजाळू आहे. तिच्या पोटीही पुत्र जन्मावा.'
सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश। ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते
कुंतीने माद्रीसाठी तसंच केलं आणि तिला व्रत शिकवलं. मग अश्विनी कुमारांच्या कृपेने माद्रीच्या पोटी नकुल आणि सहदेव जन्मले.
माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे। स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः
पांडूने माद्रीला सुंदर दागिन्यांनी सजलेली पाहिल्यावर तो भारावून गेला आणि तिला मिळवल्यावर त्याचा प्राण गेला.
ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री। कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति
मग माद्री पांडूच्या चितेसोबत चढली; तिने कुंतीला सांगितले की, तिने आर्य स्त्रीसारखी सावध राहून यमपुत्रांच्या रक्षणासाठी जागरूक राहावे.
ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः
त्यांनंतर तपस्व्यांनी पाच पांडवांना आणि कुंतीला घेऊन हस्तिनापुराकडे नेले.
तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः
तेथे तपस्व्यांनी भीष्म, धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना पांडूच्या स्वर्गवासाची खरी माहिती सांगितली.
पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत्
मग धृतराष्ट्राचा मुलगा पांडवांना आणि कुंतीला लाक्षागृहात जाळण्याचा कट रचू लागला.
तांश्च विदुरो मोक्षयामास। ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम
पण विदुराने त्यांना वाचवले; त्यानंतर भीमाने हिडिंबाला ठार मारले आणि हिडिंबा या राक्षसीपासून घटोत्कच नावाचा मुलगा झाला.
ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः। ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम्
मग ते सुखरूप एकचक्रा नगरीत पोहोचले; नंतर पाञ्चाल देशात जाऊन त्यांनी स्वयंवरात द्रौपदीला जिंकले, अर्धे राज्य मिळवले आणि इंद्रप्रस्थात राहून द्रौपदीपासून पुत्रांना जन्म दिला.
श्रुतसेनं सहदेव इति
त्यांच्या नावांमध्ये श्रुतसेन आणि सहदेव हे होते.
शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः। तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम
युधिष्ठिराने शैव्य राजाची कन्या देवकीशी विवाह केला; तिच्या पोटी यौधेय नावाचा मुलगा झाला.
भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां। तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः
भीमसेनाने वाराणसीत काशी राजाची कन्या जलंधरा हिच्या स्वयंवरात तिच्याशी विवाह केला; तिच्या पोटी शर्वत्रात नावाचा मुलगा झाला.
अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां। तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास
अर्जुनाने द्वारकेला जाऊन भगवंत वासुदेवाची बहीण सुभद्रा हिच्याशी विवाह केला; तिच्या पोटी अभिमन्यू नावाचा मुलगा झाला.
नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत्। तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम
नकुलाने चेदिराजाची कन्या रेणुमतीशी विवाह केला; तिच्या पोटी निरमित्र नावाचा मुलगा झाला.
सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम्। तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम
सहदेवाने स्वतःच्या स्वयंवरात माद्रीचीच कन्या विजयाशी विवाह केला; तिच्या पोटी सुहोत्र नावाचा मुलगा झाला.
भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम। अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास
भीमसेनाने पूर्वीच राक्षसी हिडिंबापासून घटोत्कच नावाचा मुलगा जन्माला घातला होता; अर्जुनाने नागकन्या उलूपीपासून इरावत नावाचा मुलगा झाला.