श्रीजुष्टः पञ्चमीस्कन्दस्तस्माच्छ्रीः पञ्चमी स्मृता। षष्ठ्यां कृतार्थोऽभूद्यस्थात्तस्मात्षष्ठी महातिधिः
लक्ष्मीने युक्त असलेला स्कंद 'पंचमी' म्हणून ओळखला जातो; षष्ठीला यश मिळाल्यामुळे त्याला 'षष्ठी' हा महान तिथी म्हणूनही संबोधले जाते.
श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतीकृतम्। सप्तर्षिपत्नयः षड् देव्यस्तत्सकाशमथागमन्
लक्ष्मीने शोभलेला आणि देवसेनेचा सेनापती झालेला महासेन, त्याच्याकडे सप्तर्षींच्या सहा पत्नी आल्या.
ऋषिभिः संपरित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः। द्रुतमागम्य चोचुस्ता देवसेनापतिं प्रभुम्
ऋषींनी त्यांना सोडून दिलं होतं, पण त्या धर्मनिष्ठ आणि मोठ्या व्रताच्या होत्या; त्या पटकन आल्या आणि देवसेनापती प्रभूला बोलल्या.
वयं पुत्र परित्यक्तां भर्तृभिर्देवसंमितैः। अकारणाद्रुषा तैस्तु पुण्यस्थानात्परिच्युताः
'हे प्रभो, आम्हाला आमच्या पतींनी, जे देवांसमान आहेत, रागाच्या भरात आणि कोणताही दोष नसताना व पुण्यस्थानातून बाहेर काढलं आहे.'
अस्माभिः किल जातस्त्वमिति केनाप्युदाहृतम्। तत्सत्यमेतत्संश्रुत्य तस्मान्नस्त्रातुमर्हसि
'कोणीतरी असं म्हटलंय की, तू आमच्यापासून जन्मला आहेस; हे सत्य ऐकून, तू आम्हाला रक्षण करावं.'
अक्षयश्च भवेत्स्वर्गस्त्वत्प्रसादाद्धि नः प्रभो। त्वां पुत्रं चाप्यभीप्सामः कृत्वैतदनृणो भव
'तुझ्या कृपेने आम्हाला स्वर्ग कधीही संपणार नाही, हे प्रभो; आम्हाला तूच पुत्र व्हावा असं वाटतं — हे पूर्ण करून आमचं ऋण फेड.'
मातरो हि भवत्यो मे सुतो वोऽहमनिन्दिताः। यद्वापीच्छत तत्सर्वं संभविष्यति वस्तथा
'तुम्ही खरंच माझ्या मातां आहात आणि मी तुमचा पुत्र आहे, हे निष्कलंक महिलांनो; तुम्हाला जे काही हवंय, ते सर्व नक्कीच घडेल.'
विवक्षन्तं ततः शक्रं किं कार्यमिति सोऽब्रवीत्। उक्तः स्कन्देन ब्रूहिति सोऽब्रवीद्वासवस्ततः
तेव्हा इंद्र काही बोलू लागला, तेव्हा स्कंदाने विचारलं, 'काय करावं?' असं विचारल्यावर वासवाने पुढे सांगितलं.
अभिजित्स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा। इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस्तप्तुं वनं गता
'रोहिणीची धाकटी बहीण अभिजित, तिच्याशी स्पर्धा करत, मोठेपण मिळवण्यासाठी, तप करण्यासाठी वनात गेली.'
तत्र मूढोस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच्च्युतम्। कालं त्विमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय
'तेथे मी गोंधळलो आहे, कारण एक नक्षत्र आकाशातून खाली पडलं आहे; हे काळ, स्कंदा, ब्रह्मासोबत तू विचार कर.'
धनिष्ठादिस्तदा कालो ब्रह्मणा परिकल्पितः। पूर्वकाले रोहिण्यारम्भे एव चन्द्र, सूर्य एवं गुरोः योगं भवति स्म। - टिप्पणी रोहिणी ह्यभवत्पूर्वमेवं सङ्ख्या समाभवत्
त्या काळी धनिष्ठा या नक्षत्रापासून सुरुवात करणारा काळ ब्रह्मदेवांनी ठरवला. पूर्वी रोहिणीपासून सुरुवात होत असे, आणि त्या वेळी चंद्र, सूर्य आणि गुरु एकत्र असत. (टीप: पूर्वी रोहिणीच पहिली होती, म्हणून मोजणी तशी होती.)
एवमुक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः। नक्षत्रं सप्तशीर्षाभंं इति पाठभेदः नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद्वह्निदैवतम्
शक्राने असे म्हटल्यावर कृतिका नक्षत्रे स्वर्गात गेली. ते नक्षत्र सात डोक्यांसारखे किंवा गाड्यासारखे दिसते आणि त्याचे दैवत अग्नि आहे.
विनता चाब्रवीत्स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः। इच्छामि नित्यमेवाहं त्वया पुत्र सहासितुम्
विनता स्कंदाला म्हणाली, "तू माझा पुत्र आहेस, पिंड देणारा आहेस; मला नेहमीच तुझ्यासोबत राहायला आवडेल, बाळा."
एवमस्तु नमस्तेऽस्तु पुत्रस्नेहात्प्रशाधि माम्। स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा
"तसेच होवो, तुला नमस्कार असो. मुलावरच्या प्रेमामुळे तू माझ्यावर राज्य कर. तुझ्या सूनबाईने तुला सन्मान दिला जाईल आणि देवी, तू इथे नेहमी राहशील."
अथ मातृगणः सर्वः स्कन्दं वचनमब्रवीत्। वयं सर्वस्य लोकस्य मातरः कविभिः स्तुताः। इच्छामो मातरस्तुभ्यं भवितुं पूजयस्व नः
मग सर्व मातृगण स्कंदाला म्हणाले, "आम्ही या जगाच्या सर्व लोकांच्या माता आहोत, कवींनी आमचे स्तुती केले आहे. आम्हाला तुझ्या माता व्हायचे आहे—आमचा सन्मान कर."
तासां तु वचनं श्रुत्वास्कन्दो वचनमब्रवीत्'। मातरो हि भवत्यो मे भवतीनामहं सुतः। उच्यतां यन्मया कार्यं भवतीनामथेप्सितम्
त्यांचे बोलणे ऐकून स्कंद म्हणाला, "तुम्ही खरंच माझ्या माता आहात, आणि मी तुमचा पुत्र आहे. मला सांगा, तुम्हाला माझ्याकडून काय हवे आहे."
यास्तु ता मातरः पूर्वं लोकस्यास्य प्रकल्पिताः। अस्माकं तु भवेत्स्थानं तासां चैव न तद्भवेत्
"ज्या माता पूर्वी या जगासाठी नेमल्या होत्या, त्यांचे स्थान आम्हाला मिळावे, आणि आमचे स्थान त्यांना मिळू नये."
भवेम पूज्या लोकस्य न ताः पूज्याः सुरर्षभ। प्रजाऽस्माकं हृतास्ताभिस्त्वत्कृते ताः प्रयच्छ नः
"आम्ही जगात पूजनीय व्हावे, त्या नाहीत, हे देवश्रेष्ठ. त्या आमच्या संतती घेऊन गेल्या, तुझ्या कारणासाठी, त्या आम्हाला परत दे."
वृत्ताः प्रजा न ताः प्रक्या भवतीभिर्निषेवितुम्। अन्प्रां वः कां प्रयच्छामि प्रजां यां मनसेच्छथा
"संतती आता राहिल्या नाहीत; त्या तुम्ही सांभाळू शकत नाही. मी तुम्हाला मनात ज्या संततीची इच्छा आहे, ती देईन."
इच्चाम तासां मातॄणां प्रजा भोक्तुं प्रयच्छ नः। त्वया सह पृथग्भूता ये च तासामथेश्वराः
"आम्हाला त्या मातांची संतती भोगायची आहे—ती आम्हाला दे, ज्या तुझ्यापासून वेगळ्या आहेत, आणि त्यांचे स्वामीसुद्धा."
प्रजा वो दद्मि कष्टं तु भवतीभिरुदाहृतम्। परिरक्षत भद्रं वः प्रजा साधुनमस्कृताः
"मी तुम्हाला संतती देतो, जरी तुमची मागणी कठीण आहे. त्या संततींचे नीट जतन करा—त्यांना योग्य सन्मान मिळू दे, आणि तुमचे कल्याण होवो."
परिरक्षाम भद्रं ते प्रजाः स्कन्द यथेच्छसि। त्वया नो रोचते स्कन्द सहवासश्चिरंप्रभो
"आम्ही तुझ्या इच्छेनुसार तुझ्या संततीचे रक्षण करू, स्कंदा. आम्हाला तुझ्यासोबत दीर्घकाळ राहायला आवडेल, प्रभो."
यावत्षोडश वर्षाणि भवन्ति तरुणाः प्रजाः। प्रबाधत मनुष्याणां तावद्रूपैः पृथग्विधैः
"सोलाव्या वर्षापर्यंत संतती तरुण राहतात; त्या काळात, वेगवेगळ्या रूपांनी माणसांना त्रास द्या."
अहं च वः प्रदास्यामि रौद्रमात्मानमव्ययम्। परमं तेन सहिताः सुखं वत्स्यथ पूजिताः
"मी तुम्हाला माझे भयंकर आणि नाश न होणारे रूप देईन; त्यासोबत तुम्ही सन्मानाने आणि सुखाने राहाल."
ततः शरीरात्स्कन्दस्य परुषः पावकप्रभः। भोक्तुं प्रजाः स मर्त्यानां निष्पपात महाबलः
मग स्कंदाच्या शरीरातून एक कठोर, अग्निसारखा तेजस्वी आणि बलवान जीव बाहेर पडला, जो माणसांच्या संततीचे भक्षण करण्यासाठी जन्मला.
अपतत्सहसा भूमौ विसंज्ञोऽथ क्षुधार्दितः। स्कन्देन सोऽभ्यनुज्ञातो रौद्ररूपोऽभवद्ग्रहः
तो अचानक जमिनीवर पडला, शुद्ध हरपलेला आणि भुकेने व्याकुळ. स्कंदाने त्याला परवानगी दिल्यावर तो भयंकर ग्रह झाला.
स्कन्दापस्मार इत्याहुर्गृहं तं द्विजसत्तमाः। विनता तु महारौद्रा कथ्यते शकुनिग्रहः
श्रेष्ठ ब्राह्मण म्हणतात की त्याला 'स्कंद-अपस्मार' म्हणतात; विनता मात्र अत्यंत भयंकर पक्षीग्रह म्हणून ओळखली जाते.
मातॄणां राक्षसंप्राहुस्तं विद्यात्पूतनाग्रहम्। कष्टा दारुणरूपेण घोररूपा निशाचरी
मातांनी सांगितले की त्यांच्या मध्ये एक राक्षस आहे, ज्याला पूतना-ग्रह म्हणतात; ती कठोर, भयंकर रूपाची आणि भीषण रात्री भटकणारी आहे.
पशाची रदारुणाकारा कथ्यते शीतपूतना। गर्भान्सा मानुषीणां तु हरते घोरदर्शना
पशाची नावाची, रक्तासारख्या लाल दातांची राक्षसी, शीतपूतना म्हणून ओळखली जाते. ती फार भयंकर दिसते आणि माणसांच्या स्त्रियांच्या गर्भांना चोरते.
अदितिं रेवतीं प्राहुर्ग्रहस्तस्यास्तु रैवतः। सोऽपि बालान्महागोरो बाधते वै महाग्रहः
अदितीला रेवती असे म्हणतात आणि तिचा ग्रह रैवत आहे. तोही मोठा आणि भयंकर ग्रह असून, लहान मुलांना त्रास देतो.