विनिःसृत्य ययौ वह्निः पार्श्वतो विधिवत्प्रभुः। आगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम्
त्या वेळी अग्नीने योग्य रीतीने बाजूने प्रकट होऊन, यज्ञकुंडाजवळ गेला आणि त्या ब्राह्मणांनी मंत्रोच्चार करून दिलेली आहुती स्वीकारली.
सतत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्यहुताशनः। ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्
तेथे, हे भरतश्रेष्ठ, हव्याहव्यांचा भक्षण करणारा अग्नी विविध प्रकारची आहुती स्वीकारून, त्या ऋषींसाठी देवांना अर्पण करू लागला.
निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम्। स्वेष्वासतेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुस्वम्
निघताना त्याने त्या महान आत्म्यांच्या पत्नींचे दर्शन घेतले, त्या आपल्या जागी बसलेल्या आणि आपापल्या पद्धतीने स्नान करत होत्या.
रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाः। हुताशनार्चिःप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः
त्या सर्व सुवर्णाच्या वेदिकेसारख्या तेजस्वी, चंद्रकिरणांसारख्या निर्मळ, अग्नीच्या ज्वाळेसारख्या प्रकाशमान आणि तारकांसारख्या अद्भुत दिसत होत्या.
स तत्रतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः। पत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ
त्यावेळी त्या ब्राह्मणश्रेष्ठांच्या पत्नी पाहून अग्नीचे मन अस्वस्थ झाले आणि तो कामाच्या वश झाला.
भूयः संचिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितो ह्यहम्। साध्व्यः पत्न्यो द्विजेन्द्राणामकामा कामयाम्यहम्
तो पुन्हा विचार करू लागला – 'मी असा अस्वस्थ होऊन या सती, इच्छारहित ब्राह्मणांच्या पत्नींची इच्छा करणे योग्य नाही.'
नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाऽप्यनिमित्ततः। गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः
'माझ्या कडून या स्त्रियांना कारण नसताना पाहणे किंवा स्पर्श करणे योग्य नाही; म्हणून मी गार्हपत्य अग्नीत प्रवेश करत असताना त्यांच्याकडे पुन्हा पुन्हा पाहतो.'
संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः। पश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः
तो जणू आपल्या सोन्यासारख्या ज्वाळांनी त्या सर्वांना स्पर्श करतो आहे असे वाटत होते; आणि पाहताना, गार्हपत्य अग्नीत राहून त्याला आनंद मिळत होता.
निरुध्य तत्रसुचिरमेवं वह्निर्वनं गतः। मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः
अग्नी तिथे बराच वेळ स्वतःला आवरून ठेवला; पण मनात त्या स्त्रियांवर लक्ष केंद्रित करून आणि त्या सुंदर स्त्रियांची इच्छा धरून तो वनात गेला.
कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे विनिश्चितः। अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागमत्
त्याचे हृदय कामाने जळत होते, ब्राह्मणांच्या स्त्रिया मिळू शकत नाहीत म्हणून देहत्यागाचा निर्धार करून अग्नी वनात गेला.
स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमाऽकामयत्तदा। सा तस्य च्छिद्रमन्वैच्छच्चिरात्प्रभृतिभामिनी
त्यावेळी दक्षकन्या स्वाहा हिने प्रथम त्याची इच्छा धरली; ती तेजस्विनी त्याच्याजवळ संधी मिळवण्यासाठी खूप काळ प्रयत्न करत होती.
सा तं ज्ञात्वा यथावत्तु वर्हिं वनमुपागतम्। तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयामास भामिनी
ती तेजस्विनी जाणून होती की अग्नी वनात गेला आहे आणि तो खरा-खुरा कामाने व्याकुळ झाला आहे; म्हणून ती विचार करू लागली.
अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम्। कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम्। एवं कृते प्रीतिरस् कामावाप्तिश्च मे भवेत्
'मी सप्तर्षींच्या पत्नींची रूपे घेऊन, त्यांच्या सौंदर्याने मोहून गेलेल्या आणि कामाने व्याकुळ असलेल्या अग्नीला भेटेन. असे केल्याने मला त्याचे प्रेम आणि माझ्या इच्छेची पूर्तता मिळेल.'
शिवा भार्या त्वङ्गिरसः शीलरूपगुणान्विता। तस्याः सा प्रथमं रूपं कृत्वादेवी जनाधिप
शिवा ही अंगिरसांची पत्नी, सद्गुणी, सुंदर आणि उत्तम स्वभावाची होती; त्या देवीने सर्वप्रथम तिचेच रूप घेतले.
जगाम पावकाभ्याशं तं चोवाच वराङ्गना। मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि
ती सुंदर स्त्रीच्या रूपात अग्नीच्या जवळ गेली आणि म्हणाली – 'अग्ने, मी कामाने व्याकुळ आहे, तू माझ्यावर प्रेम करावे.'
करिष्यसि न चेदेवं मृतां मामुपधारय। `तवाप्यधर्मः सुमहान्भविता वै हुताशन
'जर तू असे केले नाहीस, तर मला मृत समज; आणि तुझ्यावरही, हे अग्ने, मोठा अधर्म होईल.'
अहमङ्गिरसो भार्या शिवा नाम हुताशन। सखीभिः सहिता प्राप्ता मन्त्रयित्वा विनिश्चयम्
'मी अंगिरसांची पत्नी शिवा आहे, हे अग्ने; मी माझ्या सखींसह, विचारपूर्वक ठरवून इथे आले आहे.'
कथं मां त्वं विजानीषे कामार्तमितराः कथम्। यास्त्वया कीर्तिताः सर्वाः सप्तर्षीणां प्रियाः स्त्रियः
'तू मला, कामाने व्याकुळ असलेल्या मला, आणि इतरांना कसे ओळखतोस? ज्या सर्व सप्तर्षींच्या प्रिय पत्नी आहेत, त्या तू कशा ओळखतोस?'
अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं बिभीमस्तु वयं तव। त्वच्चित्तमिङ्गितैर्ज्ञात्वा प्रेषिताऽस्मि तवान्तिकम्
तू आम्हाला नेहमीच प्रिय आहेस, आणि आम्हीही तुला प्रिय आहोत, भीमास. तुझे मन आणि हालचाली समजून मी तुझ्याकडे पाठवले गेले आहे.
मैथुनायेह संप्राप्ता कामाच्चैव द्रुतं च माम्। `उपयन्तुं महावीर्य पूर्वमेव त्वमर्हसि'। [जामयो मां प्रतीक्षन्ते गमिष्यामि हुताशन]
इथे मी एकरूप होण्यासाठी, इच्छेने आणि घाईने आले आहे; महाबली, आधी तूच माझ्या जवळ यायला हवे. [माझ्या सोबतीच्या बायका माझी वाट पाहत आहेत; मी अग्निकडे जाईन.]
ततोऽग्निरुपयेमे तां शिवां प्रीतिमुदायुतः। प्रीत्या देवी समायुक्ता शुक्रं जग्राह पाणिना
मग अग्नीने आनंदाने त्या शुभ स्त्रीशी एकरूपता साधली. देवीने प्रेमाने एकरूप होऊन, हातात वीर्य घेतले.
साऽचिन्तयन्ममेदं ये रूपं द्रक्ष्यन्ति कानने। ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यन्ति पावके
ती विचार करू लागली: ज्या ज्या लोकांना माझे हे रूप जंगलात दिसेल, ते ब्राह्मणांच्या बायकांवर खोटेपणाचा आणि दोषाचा आरोप करतील, हे पावक.
तस्मादेतद्रक्षमाणा गरुडी संभवाम्यहम्। वनान्निर्गमनं चैव सुखं मम भविष्यति
म्हणून हे वाचवण्यासाठी मी गरुडिणीचे रूप घेईन. आणि जंगलातून बाहेर पडणेही मला सोपे जाईल.
सुपर्णी सा तदा भूत्वा निर्जगाम महावनात्। अपश्यत्पर्वतं श्वेतं शरस्तम्बैः सुसंवृतम्
ती त्या वेळी सुपर्णीचे रूप घेऊन मोठ्या जंगलातून बाहेर पडली. तिने पांढरा डोंगर पाहिला, जो उंच बाणासारख्या खांबांनी वेढलेला होता.
दृष्टीविषैः सप्तशीर्षैर्गुप्तं भोगिभिरद्भुतैः। रक्षोभिश्च पिशाचैश्च रौद्रैर्भूतगणैस्तथा
सात डोक्यांचे, विषारी नजरेचे, अद्भुत नाग, आणि भयंकर राक्षस, पिशाच्च, तसेच भीषण भूतगण यांनी तो राखला होता.
राक्षसीभिश्च संपूर्णमनेकैश्च मृगद्विजैः। `नदीप्रस्रवणोपेतं नानातरुलताचितम्
राक्षसींनी, अनेक वन्य प्राणी आणि पक्ष्यांनी, नद्या आणि झरे, विविध झाडे आणि वेलींनी तो डोंगर भरलेला होता.
सा तत्र सहसा गत्वा शैलपृष्ठं सुदुर्गमम्। प्राक्षिपत्काञ्चने कुण्डे शुक्रं सा त्वरिता शुभा
ती शुभ स्त्री तिथे पटकन त्या कठीण डोंगराच्या शिखरावर गेली आणि तिने ते वीर्य सोन्याच्या कुंडात टाकले.
शिष्टानामपि सा देवी सप्तर्षीणां महात्मनाम्। पत्नीसरूपतां कृत्वा रमयामास पावकम्
त्या देवीने सात ऋषींच्या पत्नींचे रूप घेऊन अग्नीला आनंद दिला.
दिव्यरूपमरुन्धत्याः कर्तुं न शकितं तया। तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तृशुश्रूषणेन च
अरुंधतीचे दिव्य रूप तिला घेता आले नाही, कारण तिच्या तपश्चर्येच्या आणि पतीसेवेच्या सामर्थ्यामुळे.
षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्ने रेतः कुरुत्तम। तस्मन्कुण्डे प्रतिपदि कामिन्या स्वाहया तदा
कुरुकुळातील श्रेष्ठा, सहा वेळा अग्नीचे वीर्य ठेवले गेले; प्रत्येक वेळी त्या इच्छुक स्त्रीने ते 'स्वाहा' म्हणत कुंडात अर्पण केले.