यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति। स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः
जो तुझ्यासोबत सर्व प्राणी जिंकेल, तोच माझा पती होईल, जो वेदप्रिय आणि कीर्ती वाढवणारा असेल.
इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम्। अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते
तिचे बोलणे ऐकून इंद्र फार दुःखी झाला आणि विचार करू लागला, 'जशी ही देवी सांगते, तसा पती तिचा कुणीच नाही.'
अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिः। सोमं चैव महाभागं प्रविशन्तं दिवाकरम्
मग त्याने उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशात तेजस्वी सूर्य पाहिला आणि तेजस्वी सोमदेव दिवाकरामध्ये प्रवेश करताना दिसला.
अमावास्यां प्रवृत्तायां मुहूर्ते रौद्र एव तु। देवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ
अमावास्येची सुरुवात होताच, रौद्र मुहूर्तावर, त्याने पर्वतावर देव आणि असुरांचा युद्ध उगवत्या सूर्याच्या वेळी पाहिले.
लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः। अपश्यल्लोहितोदं च मघवान्वरुणालयम्
इंद्राने पूर्वेकडील संध्याकाळ लालबुंद ढगांनी भरलेली पाहिली आणि वरुणाच्या निवास असलेल्या लाल पाण्याच्या समुद्राकडे पाहिले.
भृगुभिश्चाङ्गिरोभ्यश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः। हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्
भृगु आणि अत्रि यांच्या वंशजांनी वेगवेगळ्या मंत्रांनी हविर्दान केले आणि वहिनीने ते हविर्दान स्वीकारून सूर्याच्या मध्ये प्रवेश केला.
पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम्। तथा सूर्यं वह्निगतं सोमं सूर्यगतं च तम्
त्या वेळी चोवीसावा तिथीला सूर्य प्रकट झाला; तसेच अग्नी सूर्याच्या मध्ये गेला आणि सोमदेवही सूर्याच्या मध्ये गेला.
समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च। समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रोऽन्वचिन्तयत्
चंद्र आणि सूर्य एकरूप झालेले पाहून, आणि तो भयंकर संयोग पाहून, इंद्र विचार करू लागला.
सूर्याचन्द्रमसोर्घोरं दृश्यते परिवेषणम्। एतस्मिन्नेव रात्र्यन्ते महद्युद्धं तु शंसति
सूर्य आणि चंद्राभोवती भयंकर वलय दिसत होते; या रात्रीच्या शेवटी, हे मोठ्या युद्धाची सूचना देत होते.
सरित्सिन्धुरपीयं तु प्रत्यसृग्वाहिनी भृशम्। शृगालिनयग्निवक्रा च प्रत्यादित्यं विराविणी
सिंधू नदी जोरात उलट वाहू लागली आणि अग्नीमुख असलेला कोल्हा सूर्याच्या दिशेने मोठ्याने ओरडू लागला.
एष रौद्रश्चसंघातो महान्युक्तश्च तेजसा। सोमस्य वह्निसूर्याभ्यामद्भुतोऽयं समागमः
हा रौद्र आणि तेजस्वी संयोग आहे; सोम, अग्नी आणि सूर्य यांचा हा अद्भुत संगम आहे.
जनयेद्यं सुतं सोमः सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्। अथानेकैर्गुणैश्चाग्निरग्निः सर्वाश्च देवताः
जर सोम याने पुत्र निर्माण केला तर तो या देवीचा पती होईल; आणि अग्नी अनेक गुणांनी युक्त असून, सर्व देवतांसह—
एष चेञ्जनयेद्गर्भं सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्। एवं संचिन्त्य भगवान्ब्रह्मलोकं तदा गतः
जर ह्याने गर्भ निर्माण केला तर तो या देवीचा पती होईल; असे विचार करून, भगवंत त्या वेळी ब्रह्मलोकात गेला.
गृहीत्वा देवसेनां तां ववन्दे स पितामहम्। उवाच चास्या देव्यास्त्वं साधु शूरं पतिं दिशा
देवसेना हिला घेऊन त्याने पितामहाला वंदन केले आणि म्हणाला, 'या देवीसाठी तू शूर आणि योग्य असा पती दे.'
यथैतच्चिन्तितंकार्यं त्वया दानवसूदन। तथा स भविता गर्भो बलवानुरुविक्रमः
दानवांचा संहार करणारा, जसे तू हे कार्य मनाशी ठरवले आहेस, तसाच हा गर्भ बलवान आणि मोठ्या पराक्रमाचा होईल.
स विष्यति सेनानीस्त्वया सह शतक्रतो। अस्या देव्याः पतिश्चैव स भविष्यति वीर्यवान्
तो तुझ्यासोबत सेनापती होईल, हे शक्र; आणि या देवीचा वीर्यवान पती होईल.
एतच्छ्रुत्वा नमस्तस्मै कृत्वाऽसौ मह कन्यया। तत्राभ्यगच्छद्देवेन्द्रो यत्र सप्तर्षयोऽभवन्
हे ऐकून, नमस्कार करून, तो आणि ती महान कन्या जिथे सप्तर्षी होते तिथे गेले.
वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाप्रभाः। भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाऽध्वरे
वसिष्ठ प्रमुख असलेले, तेजस्वी ब्राह्मण, यज्ञातील आपला हिस्सा मिळवण्यासाठी त्यांनी सोम मिळवला होता.
पिपासवो ययुर्देवाः शतक्रतुपुरोगमाः। इष्टिं कृत्वयतान्यायं सुसमिद्धे हुताशने
इंद्रासह सर्व देव, तहानलेले, तिथे गेले; त्यांनी उत्तम प्रकारे यज्ञ केला आणि अग्नी प्रज्वलित केला.
जुहुवुस्ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम्। समाहूतो हुतवहःसोऽद्भुतः सूर्यमण्डलात्
त्या महान आत्म्यांनी सर्व देवांसाठी हविर्दान केले; तेव्हा, अद्भुत रीतीने, अग्नी सूर्याच्या मंडळातून प्रकट झाला.
विनिःसृत्य ययौ वह्निः पार्श्वतो विधिवत्प्रभुः। आगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम्
त्या वेळी अग्नीने योग्य रीतीने बाजूने प्रकट होऊन, यज्ञकुंडाजवळ गेला आणि त्या ब्राह्मणांनी मंत्रोच्चार करून दिलेली आहुती स्वीकारली.
सतत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्यहुताशनः। ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्
तेथे, हे भरतश्रेष्ठ, हव्याहव्यांचा भक्षण करणारा अग्नी विविध प्रकारची आहुती स्वीकारून, त्या ऋषींसाठी देवांना अर्पण करू लागला.
निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम्। स्वेष्वासतेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुस्वम्
निघताना त्याने त्या महान आत्म्यांच्या पत्नींचे दर्शन घेतले, त्या आपल्या जागी बसलेल्या आणि आपापल्या पद्धतीने स्नान करत होत्या.
रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाः। हुताशनार्चिःप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः
त्या सर्व सुवर्णाच्या वेदिकेसारख्या तेजस्वी, चंद्रकिरणांसारख्या निर्मळ, अग्नीच्या ज्वाळेसारख्या प्रकाशमान आणि तारकांसारख्या अद्भुत दिसत होत्या.
स तत्रतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः। पत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ
त्यावेळी त्या ब्राह्मणश्रेष्ठांच्या पत्नी पाहून अग्नीचे मन अस्वस्थ झाले आणि तो कामाच्या वश झाला.
भूयः संचिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितो ह्यहम्। साध्व्यः पत्न्यो द्विजेन्द्राणामकामा कामयाम्यहम्
तो पुन्हा विचार करू लागला – 'मी असा अस्वस्थ होऊन या सती, इच्छारहित ब्राह्मणांच्या पत्नींची इच्छा करणे योग्य नाही.'
नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाऽप्यनिमित्ततः। गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः
'माझ्या कडून या स्त्रियांना कारण नसताना पाहणे किंवा स्पर्श करणे योग्य नाही; म्हणून मी गार्हपत्य अग्नीत प्रवेश करत असताना त्यांच्याकडे पुन्हा पुन्हा पाहतो.'
संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः। पश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः
तो जणू आपल्या सोन्यासारख्या ज्वाळांनी त्या सर्वांना स्पर्श करतो आहे असे वाटत होते; आणि पाहताना, गार्हपत्य अग्नीत राहून त्याला आनंद मिळत होता.
निरुध्य तत्रसुचिरमेवं वह्निर्वनं गतः। मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः
अग्नी तिथे बराच वेळ स्वतःला आवरून ठेवला; पण मनात त्या स्त्रियांवर लक्ष केंद्रित करून आणि त्या सुंदर स्त्रियांची इच्छा धरून तो वनात गेला.
कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे विनिश्चितः। अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागमत्
त्याचे हृदय कामाने जळत होते, ब्राह्मणांच्या स्त्रिया मिळू शकत नाहीत म्हणून देहत्यागाचा निर्धार करून अग्नी वनात गेला.