देवसेनां दानवैर्हि भग्नां दृष्ट्वा महाबलः। पालयेद्वीर्यमाश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया
दानवांनी देवांची सेना मोडून काढल्याचे पाहून, तो महाबली आपल्या सामर्थ्यावर आधार ठेवून म्हणाला, 'असा पुरुष मला ओळखावा.'
स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्नर्थमिमं भृशम्। शुश्रावार्तस्वरं घोरमथ मुक्तं स्त्रिया तदा
तो मानस पर्वतावर गेला आणि या गोष्टीचा खोल ध्यान करू लागला. तेव्हा त्याला एका स्त्रीने सोडलेला भीषण आर्त आवाज ऐकू आला.
अभिधावतु मां कश्चित्पुरुषस्त्रातु चैव ह। पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिरस्तु मे
'कोणीतरी माझ्याकडे धावून यावे, मला वाचवावे! माझा पती कुठे आहे ते दाखवावे, किंवा मला स्वतःच पती मिळावा!'
पुरंदरस्तु तामाह मा भैर्नास्ति भयं तव। एवमुक्त्वा ततोऽपश्यत्केशिनं स्थितमग्रतः
पण पुरंदराने तिला सांगितले, 'घाबरू नकोस, तुला काहीही भीती नाही.' असे म्हणून त्याने पुढे केशिन उभा असल्याचे पाहिले.
किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तमिवाचलम्। हस्ते गृहीत्वा कन्यां तामथैनं वासवोऽब्रवीत्
मुकुट घातलेला, गदा हातात धरलेला, धातूच्या पर्वतासारखा स्थिर असा त्याला, वासवाने त्या कन्येला हातात धरून त्याला असे म्हटले.
अनार्यकर्मन्कस्मात्त्वमिमां कन्यां जिहीर्षसि। वज्रिणं मांविजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्
अधार्मिक कृत्य करणाऱ्या, तू ही कन्या का पळवू पाहतोस? मी वज्रधारी आहे हे जाण, आणि तिचा छळ करणं थांबव.
विसृजस्व त्वमेवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया। क्षमं तेजीवतो गनतुं स्वपुरं पाकशासन
तिला लगेच सोडून दे; ती माझ्या इच्छेने मागितलेली आहे, हे शक्र. तुझ्या तेजाने उजळून निघालेला तू, आता आपल्या नगरीत परत जाणे तुला योग्य आहे, हे वृत्रासुराचा संहार करणाऱ्या.
एवमुक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै। तामापतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः
असं म्हणून केशीने इंद्राचा वध करण्यासाठी गदा फेकली; पण वासवाने ती गदा हवेतच वज्राने छेदून टाकली.
अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत्। `महामेघप्रतीकाशं चलत्पावकसंकुलम्
मग रागाने केशीने एक पर्वतशिखर उचलून फेकले, जे मोठ्या मेघासारखे आणि ज्वालांनी भरलेले होते.
तदापन्ततं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः। बिभेद राजन्वज्रेण भुवि तन्निपपात ह
राजा, ते पर्वतशिखर वेगाने येताना पाहून शतक्रतुने वज्राने त्याचा चुराडा केला आणि ते जमिनीवर कोसळले.
पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः। हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद्भृशपीडितः
ते शिखर पडताना केशी त्याने जबरदस्त जखमी झाला; त्याने ती पुण्यवती कन्या सोडली आणि फार वेदनेने पळून गेला.
अपयातेऽसुरे तस्मिंस्तां कन्यां वासवोऽब्रवीत्। कासि कस्यसि किंचेह कुरुषे त्वं शुभानने
तो असुर निघून गेल्यावर वासवाने त्या कन्येला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुणाची मुलगी आहेस? आणि इथे काय करतेस, सुंदर मुखवाली?'
अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति वुश्रुता। भगिनी मे दैत्यसेना सा पूर्वं कोशिना हृता
मी प्रजापतीची कन्या आहे, देवसेना म्हणून प्रसिद्ध. माझी बहीण दैत्यसेना, तिला पूर्वी केशीने पळवून नेले होते.
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम्। आगच्छावो विहारार्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम्
आम्ही दोघी बहिणी आणि आमच्या सख्या, सर्वजणी प्रजापतीची परवानगी घेऊन या तळ्यावर फिरायला आलो होतो.
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः। इच्छत्येनं दैत्यसेना न चाहं पाकशासन
तो महाशक्तिशाली असुर केशी नेहमीच आम्हाला पळवण्याचा प्रयत्न करतो; दैत्यसेना त्याला पसंत करते, पण मी नाही, हे वृत्रासुराचा वध करणाऱ्या.
सा हृताऽनेन भगवान्मुक्ताऽहं त्वद्बलेन तु। त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम्
माझी बहीण त्याच्याकडे गेली, पण मी तुझ्या सामर्थ्यामुळे सुटले. हे देवेन्द्र, तू जसा सांगितलास तसा, मला जिंकता न येणारा पती हवा आहे.
मम मातृष्वसेयी त्वं माता दाक्षायणी मम। आख्यातुं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया
तू माझ्या आईच्या मावसभावा आहेस; माझी आई दक्षकन्या आहे. मी स्वतःच तुला माझं सामर्थ्य सांगू इच्छिते.
अबलाऽहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्मम। वरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः
मी दुर्बल आहे, हे महाबाहू, पण माझा पती सामर्थ्यवान असेल, वडिलांच्या वरदानामुळे, ज्याला देव आणि दैत्य सगळे मान देतील.
कीदृशं तु बलंदेवि पत्युस्तव भविष्यति। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते
हे देवी, तुझ्या पतीचे सामर्थ्य कसे असेल? हे दोषरहिते, तुझेच शब्द ऐकायची मला इच्छा आहे.
देवदानवयक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम्। जेता यो दुष्टदैत्यानां महावीर्यो महाबलः
जो देव, दानव, यक्ष, किन्नर, नाग आणि राक्षस यांना जिंकेल, दुष्ट दैत्यांचा पराभव करील, असा महाशक्तिशाली आणि पराक्रमी.
यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति। स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः
जो तुझ्यासोबत सर्व प्राणी जिंकेल, तोच माझा पती होईल, जो वेदप्रिय आणि कीर्ती वाढवणारा असेल.
इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम्। अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते
तिचे बोलणे ऐकून इंद्र फार दुःखी झाला आणि विचार करू लागला, 'जशी ही देवी सांगते, तसा पती तिचा कुणीच नाही.'
अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिः। सोमं चैव महाभागं प्रविशन्तं दिवाकरम्
मग त्याने उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशात तेजस्वी सूर्य पाहिला आणि तेजस्वी सोमदेव दिवाकरामध्ये प्रवेश करताना दिसला.
अमावास्यां प्रवृत्तायां मुहूर्ते रौद्र एव तु। देवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ
अमावास्येची सुरुवात होताच, रौद्र मुहूर्तावर, त्याने पर्वतावर देव आणि असुरांचा युद्ध उगवत्या सूर्याच्या वेळी पाहिले.
लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः। अपश्यल्लोहितोदं च मघवान्वरुणालयम्
इंद्राने पूर्वेकडील संध्याकाळ लालबुंद ढगांनी भरलेली पाहिली आणि वरुणाच्या निवास असलेल्या लाल पाण्याच्या समुद्राकडे पाहिले.
भृगुभिश्चाङ्गिरोभ्यश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः। हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्
भृगु आणि अत्रि यांच्या वंशजांनी वेगवेगळ्या मंत्रांनी हविर्दान केले आणि वहिनीने ते हविर्दान स्वीकारून सूर्याच्या मध्ये प्रवेश केला.
पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम्। तथा सूर्यं वह्निगतं सोमं सूर्यगतं च तम्
त्या वेळी चोवीसावा तिथीला सूर्य प्रकट झाला; तसेच अग्नी सूर्याच्या मध्ये गेला आणि सोमदेवही सूर्याच्या मध्ये गेला.
समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च। समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रोऽन्वचिन्तयत्
चंद्र आणि सूर्य एकरूप झालेले पाहून, आणि तो भयंकर संयोग पाहून, इंद्र विचार करू लागला.
सूर्याचन्द्रमसोर्घोरं दृश्यते परिवेषणम्। एतस्मिन्नेव रात्र्यन्ते महद्युद्धं तु शंसति
सूर्य आणि चंद्राभोवती भयंकर वलय दिसत होते; या रात्रीच्या शेवटी, हे मोठ्या युद्धाची सूचना देत होते.
सरित्सिन्धुरपीयं तु प्रत्यसृग्वाहिनी भृशम्। शृगालिनयग्निवक्रा च प्रत्यादित्यं विराविणी
सिंधू नदी जोरात उलट वाहू लागली आणि अग्नीमुख असलेला कोल्हा सूर्याच्या दिशेने मोठ्याने ओरडू लागला.