अद्भुतस्य प्रिया भार्या तस्याः पुत्रो विडूरथः। यावन्तः पावकाः प्रोक्ताः सोमास्तावन्त एव तु
अद्भुता ही प्रिय पत्नी असून तिचा पुत्र विदूरथ आहे. ज्या प्रमाणे किती अग्नी सांगितले आहेत, तितकेच सोमही आहेत.
अत्रेश्चाप्यन्वये जाता ब्रह्मणो मानसाः प्रजाः। अग्निः पुत्रान्स्रष्टुकामस्तानेवात्मन्यधारयत्
अत्रींच्या वंशात ब्रह्मदेवाच्या मनातून उत्पन्न झालेल्या संततीही जन्माला आल्या. पुत्रांची इच्छा धरून अग्नीने त्यांना स्वतःमध्ये धारण केले.
तस्य तद्ब्रह्मणः कायान्निर्हरन्ति हुताशनाः। एवमेते महात्मानः कीर्तितास्तेऽग्नयो यथा
त्या ब्रह्मदेवाच्या देहातून अग्नी प्रकटतात. अशा प्रकारे हे महान आत्मे, हे अग्नी, जसे सांगितले तसेच प्रसिद्ध आहेत.
अप्रमेया यथोत्पन्नाः श्रीमन्तस्तिमिरापहाः। अद्भुतस्त तु माहात्म्यं यथा वेदेषु कीर्तितम्
हे अग्नी मोजता येणार नाहीत, तेजस्वी आहेत आणि अंधकार दूर करणारे आहेत. अद्भुताचे महात्म्य वेदांत जसे सांगितले आहे तसेच आहे.
तादृशं विद्धि सर्वेषामेको ह्येषु हुताशनः। एक एवैष भगवान्विज्ञेयः प्रथमोऽङ्गिराः
या सर्वांमध्ये खरा अग्नी एकच आहे, तोच भगवंत, तोच प्रथम अंगिरस म्हणून ओळखावा.
बहुधा निःसृतः कायाज्ज्योतिष्टोमः क्रतुर्वथा। इत्येष वंशः सुमहानग्नीनां कीर्तितो मया। पावको विविधैर्मन्त्रैर्हव्यं वहति देहिनाम्
त्याच्या देहातून अनेक रूपांनी, जसे ज्योतिष्टोम यज्ञ इत्यादी, तो प्रकटला. मी या अग्नींचा महान वंश सांगितला आहे. पावक वेगवेगळ्या मंत्रांनी देहधारकांच्या हव्या पोहोचवतो.
अग्नीनां विविधा वंशाः कीर्तितास्ते मयाऽनघ। शुणु जन्म तु कौरव्य कार्तिकेयस् धीमतः
हे निष्पापा, मी तुला अग्नींच्या विविध वंशांची माहिती दिली. आता, हे कौरव्य, धीरगंभीर कार्तिकेयाचा जन्म ऐक.
अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्यमितौजसम्। जातं सप्तर्षिभार्याभिर्ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम्
मी तुला अद्भुताचा अद्भुत, अमाप तेजाचा पुत्र सांगतो, जो सप्तर्षींच्या पत्नींपासून जन्मलेला, धर्मनिष्ठ आणि कीर्ती वाढवणारा आहे.
देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम्। तत्राजयन्सदा देवान्दानवा घोररूपिणः
पूर्वी देव आणि असुर एकमेकांचा संहार करण्यासाठी सज्ज झाले होते. त्या वेळी भयंकर रूप असलेल्या दानवांनी नेहमीच देवांना हरवले.
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस्तैः पुरंदरः। स सैन्यनायकार्थाय चिन्तयामास वासवः
त्यांच्या हातून आपली सेना वारंवार मारली जात असल्याचे पाहून पुरंदर, म्हणजेच इंद्र, आपल्या सैन्याचा सेनापती नेमावा का याचा विचार करू लागला.
देवसेनां दानवैर्हि भग्नां दृष्ट्वा महाबलः। पालयेद्वीर्यमाश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया
दानवांनी देवांची सेना मोडून काढल्याचे पाहून, तो महाबली आपल्या सामर्थ्यावर आधार ठेवून म्हणाला, 'असा पुरुष मला ओळखावा.'
स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्नर्थमिमं भृशम्। शुश्रावार्तस्वरं घोरमथ मुक्तं स्त्रिया तदा
तो मानस पर्वतावर गेला आणि या गोष्टीचा खोल ध्यान करू लागला. तेव्हा त्याला एका स्त्रीने सोडलेला भीषण आर्त आवाज ऐकू आला.
अभिधावतु मां कश्चित्पुरुषस्त्रातु चैव ह। पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिरस्तु मे
'कोणीतरी माझ्याकडे धावून यावे, मला वाचवावे! माझा पती कुठे आहे ते दाखवावे, किंवा मला स्वतःच पती मिळावा!'
पुरंदरस्तु तामाह मा भैर्नास्ति भयं तव। एवमुक्त्वा ततोऽपश्यत्केशिनं स्थितमग्रतः
पण पुरंदराने तिला सांगितले, 'घाबरू नकोस, तुला काहीही भीती नाही.' असे म्हणून त्याने पुढे केशिन उभा असल्याचे पाहिले.
किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तमिवाचलम्। हस्ते गृहीत्वा कन्यां तामथैनं वासवोऽब्रवीत्
मुकुट घातलेला, गदा हातात धरलेला, धातूच्या पर्वतासारखा स्थिर असा त्याला, वासवाने त्या कन्येला हातात धरून त्याला असे म्हटले.
अनार्यकर्मन्कस्मात्त्वमिमां कन्यां जिहीर्षसि। वज्रिणं मांविजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्
अधार्मिक कृत्य करणाऱ्या, तू ही कन्या का पळवू पाहतोस? मी वज्रधारी आहे हे जाण, आणि तिचा छळ करणं थांबव.
विसृजस्व त्वमेवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया। क्षमं तेजीवतो गनतुं स्वपुरं पाकशासन
तिला लगेच सोडून दे; ती माझ्या इच्छेने मागितलेली आहे, हे शक्र. तुझ्या तेजाने उजळून निघालेला तू, आता आपल्या नगरीत परत जाणे तुला योग्य आहे, हे वृत्रासुराचा संहार करणाऱ्या.
एवमुक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै। तामापतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः
असं म्हणून केशीने इंद्राचा वध करण्यासाठी गदा फेकली; पण वासवाने ती गदा हवेतच वज्राने छेदून टाकली.
अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत्। `महामेघप्रतीकाशं चलत्पावकसंकुलम्
मग रागाने केशीने एक पर्वतशिखर उचलून फेकले, जे मोठ्या मेघासारखे आणि ज्वालांनी भरलेले होते.
तदापन्ततं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः। बिभेद राजन्वज्रेण भुवि तन्निपपात ह
राजा, ते पर्वतशिखर वेगाने येताना पाहून शतक्रतुने वज्राने त्याचा चुराडा केला आणि ते जमिनीवर कोसळले.
पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः। हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद्भृशपीडितः
ते शिखर पडताना केशी त्याने जबरदस्त जखमी झाला; त्याने ती पुण्यवती कन्या सोडली आणि फार वेदनेने पळून गेला.
अपयातेऽसुरे तस्मिंस्तां कन्यां वासवोऽब्रवीत्। कासि कस्यसि किंचेह कुरुषे त्वं शुभानने
तो असुर निघून गेल्यावर वासवाने त्या कन्येला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुणाची मुलगी आहेस? आणि इथे काय करतेस, सुंदर मुखवाली?'
अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति वुश्रुता। भगिनी मे दैत्यसेना सा पूर्वं कोशिना हृता
मी प्रजापतीची कन्या आहे, देवसेना म्हणून प्रसिद्ध. माझी बहीण दैत्यसेना, तिला पूर्वी केशीने पळवून नेले होते.
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम्। आगच्छावो विहारार्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम्
आम्ही दोघी बहिणी आणि आमच्या सख्या, सर्वजणी प्रजापतीची परवानगी घेऊन या तळ्यावर फिरायला आलो होतो.
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः। इच्छत्येनं दैत्यसेना न चाहं पाकशासन
तो महाशक्तिशाली असुर केशी नेहमीच आम्हाला पळवण्याचा प्रयत्न करतो; दैत्यसेना त्याला पसंत करते, पण मी नाही, हे वृत्रासुराचा वध करणाऱ्या.
सा हृताऽनेन भगवान्मुक्ताऽहं त्वद्बलेन तु। त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम्
माझी बहीण त्याच्याकडे गेली, पण मी तुझ्या सामर्थ्यामुळे सुटले. हे देवेन्द्र, तू जसा सांगितलास तसा, मला जिंकता न येणारा पती हवा आहे.
मम मातृष्वसेयी त्वं माता दाक्षायणी मम। आख्यातुं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया
तू माझ्या आईच्या मावसभावा आहेस; माझी आई दक्षकन्या आहे. मी स्वतःच तुला माझं सामर्थ्य सांगू इच्छिते.
अबलाऽहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्मम। वरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः
मी दुर्बल आहे, हे महाबाहू, पण माझा पती सामर्थ्यवान असेल, वडिलांच्या वरदानामुळे, ज्याला देव आणि दैत्य सगळे मान देतील.
कीदृशं तु बलंदेवि पत्युस्तव भविष्यति। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते
हे देवी, तुझ्या पतीचे सामर्थ्य कसे असेल? हे दोषरहिते, तुझेच शब्द ऐकायची मला इच्छा आहे.
देवदानवयक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम्। जेता यो दुष्टदैत्यानां महावीर्यो महाबलः
जो देव, दानव, यक्ष, किन्नर, नाग आणि राक्षस यांना जिंकेल, दुष्ट दैत्यांचा पराभव करील, असा महाशक्तिशाली आणि पराक्रमी.