एतेषु यस्तु वर्तेत सम्यगेव द्विजोत्तम। भवेयुरप्रयस्तेन परिचीर्णास्तु नित्यशः। गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य एष धर्मः सनातनः
"जो या सर्वांशी योग्य वागतो, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्याने नेहमीच त्यांची सेवा केली असे समजावे. गृहस्थाश्रमात वावरणाऱ्याचा हाच सनातन धर्म आहे."
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितरावुभौ। पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणमब्रवीत्
गुरु म्हणजे वडील आणि आई यांना त्या ब्राह्मणाला दाखवून, तो धर्मात्मा मांसविक्रेता पुन्हा त्या ब्राह्मणाशी बोलला.
प्रवृत्तचक्षुर्जातोस्मि संपश्य तपसो बलम्। यदर्थमुक्तोसि तया गच्छ त्वं मिथिलामिति
"माझ्या डोळ्यांना खरी दृष्टी मिळाली आहे; तपश्चर्येचे सामर्थ्य पाहा. ज्या कारणासाठी तुला सांगितले गेले, त्या हेतूने आता मिथिलेला जा."
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया। मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति
"मिथिलेत एक स्त्री आहे, जी पतीची सेवा करणारी, संयमी आणि सत्यव्रती आहे; ती तुला धर्म शिकवेल, शिकारी."
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत। संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः
पतिव्रता, सत्यव्रती, गुणी आणि संयमी अशा त्या स्त्रीचे शब्द आठवले की, धर्म जाणणारा तू मला खरोखरच सद्गुणी वाटतोस.
यत्तया त्वं द्विजश्रेष्ठ नियुक्तो मां प्रति प्रभो। दृष्टमेव तया सम्यगेकपत्न्या न संशयः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू मला तिच्याविषयी जे सांगितलेस, ते सर्व तिने, एकनिष्ठ पतिव्रता म्हणून, नक्कीच पाहिले आहे—यात काहीच शंका नाही.
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया। वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज
पण तुझ्या कृपावृत्तीमुळे मी तुला हे सर्व दाखवले. आता, माझे हिताचे शब्द ऐक, कारण मी तुला जे सांगणार आहे ते तुझ्या भल्याचेच आहे.
त्वया न पूजिता माता पिता च द्विजसत्तम। अनिसृष्टोसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिनदित
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू आईवडिलांना योग्य मान दिला नाहीस; त्यांच्या परवानगीशिवाय, आणि त्यांनी काहीही न बोलता, तू घर सोडलेस.
वेदोच्चारणकार्यार्थमयुक्तं तत्त्वया कृतम्। तव शोकेन वृद्धौ तावन्धीभूतौ तपस्विनौ
तू वेदपठण आणि कर्तव्ये नीट पार पाडली नाहीस; तुझ्या वियोगाच्या दुःखाने तुझे आईवडील वृद्ध आणि अंध झाले आहेत.
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वां धर्मोऽत्यगादयम्। तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा
त्यांची क्षमा मागण्यासाठी त्यांच्याकडे जा; या कारणाने धर्म तुझ्यापासून दूर जाऊ नये. तू तपस्वी आहेस, महान आत्मा आहेस आणि नेहमी धर्मातच रमणारा आहेस.
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय। `तौ प्रसाद्य द्विजश्रेष्ठ यच्छ्रेयस्तदवाप्स्यसि
हे सर्व तुझ्यासाठी व्यर्थ आहे; लवकरच त्यांना संतुष्ट कर. त्यांना प्रसन्न करून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुला खरे कल्याण मिळेल.
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि। यम्यतामद्यविप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम्
माझ्यावर विश्वास ठेव, हे ब्राह्मण, दुसरे काही करू नकोस. आज मी तुला तुझ्या सर्वात मोठ्या हिताचे सांगतो, हे श्रेष्ठ ऋषी.
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशयम्। प्रीतोस्मि तव भद्रं ते धर्माचारगुणान्वित
तू जे काही सांगितलेस ते सर्व अगदी खरे आहे, यात शंका नाही. मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे—तुला शुभ होवो—कारण तू धर्माचरणाने युक्त आहेस.
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः। पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः
तू खरोखरच दैवतासारखा आहेस, कारण तू धर्माला वाहिलेला आहेस—तो धर्म प्राचीन, शाश्वत, दिव्य आणि आत्मसंयम नसलेल्यांना कठीण आहे.
मातापित्रोः सकाशं हि गत्वात्वं द्विजसत्तम। अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रंमातापित्रोर्हि पूजनम्। अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, आपल्या आईवडिलांकडे जा आणि विलंब न करता त्यांची सेवा आणि सन्मान कर. याहून मोठा धर्म मला दुसरा काहीच दिसत नाही.
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया। ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः
सुदैवाने मी येथे आलो आणि सुदैवाने तुझी भेट झाली. धर्माचा मार्ग दाखवणारे असे लोक या जगात फार दुर्मिळ आहेत.
एकोनरसहस्रेषु धर्मवानविद्यते न वा। प्रीतोस्मि तवसत्येन भद्रं ते पुरुषर्षभ
हजारांपैकी एखादाच धर्मनिष्ठ सापडतो, कदाचित तोही नाही. तुझ्या सत्यवचनांमुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे—तुला शुभ होवो, हे श्रेष्ठ पुरुष.
पतमानोऽद्यनरके भवताऽस्मि समुद्धृतः। भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोसि मयाऽनघ
आज मी नरकात पडत होतो, पण तू मला वर काढलेस. असेच घडायचे होते, की मी तुझ्या भेटीस यावे, हे निष्पापा.
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा। सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाऽहं भवता त्विह
जसा राजा ययाति आपल्या नातवांनी वाचवला गेला, तसाच मीही तुझ्या कृपेने येथे तारला गेलो, हे श्रेष्ठ पुरुष.
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव। नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम्
तुझ्या सांगण्यावरून मी आईवडिलांची सेवा करीन. ज्याने स्वतःवर संयम मिळवला नाही, तो धर्म आणि अधर्म यातला फरक ओळखू शकत नाही.
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता। न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम्
शाश्वत धर्म समजायला कठीण आहे, विशेषतः शूद्राच्या पोटी जन्मलेल्या माणसाला. पण मी तुला शूद्र मानत नाही; कारण सर्व काही नियतीमुळेच घडते.
येन कर्मविशेषेण प्राप्तेयं शूद्रता त्वया। एतामिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन तव शूद्रताम्। कामयानस् मे शंस सर्वं त्वं प्रयतात्मवान्
कुठल्या कर्मामुळे तुला शूद्रत्व आले, हे मला खरेखुरे जाणून घ्यायचे आहे. कृपया, मी जाणून घेण्याची इच्छा धरतो, म्हणून तू, संयमी असलेला, मला सर्व काही सांग.
अनतिक्रमणीया वै ब्राह्मणा मे द्विजोत्तम। शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ
हे द्विजश्रेष्ठ, ब्राह्मणांचा मी कधीही अवमान करू शकत नाही. माझ्या मागील जन्मातील सर्व घडलेली गोष्ट ऐक, पापरहित.
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मजः। वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः। आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्नवस्थामाप्तवानिमाम्
पूर्वी मी ब्राह्मण होतो, एका श्रेष्ठ द्विजाचा मुलगा. मी वेद शिकलेलो, वेदांमध्ये पारंगत आणि वेदांगांमध्येही निपुण होतो. पण माझ्या स्वतःच्या चुकीमुळे, ब्राह्मण, मी ही अवस्था प्राप्त केली.
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः। संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज
माझा एक राजा मित्र होता, जो धनुर्विद्येत पारंगत होता. त्याच्या संगतीमुळे, द्विजा, मी धनुर्विद्येतही श्रेष्ठ झालो.
एतस्मिन्नेव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः। सहितो योधमुख्यैश् मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः। ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहूनाश्रमं प्रति
त्याच काळात, राजा शिकार करण्यासाठी बाहेर पडला. त्याच्यासोबत प्रमुख योद्धे आणि मंत्री होते, आणि तो चांगल्या प्रकारे संरक्षित होता. मग आश्रमाजवळ जाऊन त्याने तिथे अनेक प्राणी मारले.
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम। ताडितश्च ऋषिस्तन शरेणानतपर्वणा
मग मी एक भयंकर बाण सोडला, द्विजश्रेष्ठ, आणि त्या बाणाने तिथे एक ऋषी लागला.
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्नुवाच प्रतिनादयन्। नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापमिदं कृतम्
तो ऋषी जमिनीवर पडला आणि मोठ्याने ओरडला, 'मी काहीही अपराध केलेला नाही; हे पाप कोणी केलं?'
मन्वानस्तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम्। अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा। तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले
मी तो प्राणी समजून तिकडे धावत गेलो आणि अचानक त्या ऋषीला पाहिलं, तो बाणाने जखमी झाला होता. तो कठोर तप करणारा ब्राह्मण जमिनीवर वेदनांनी तडफडत होता.
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः। अजानता कृतमिदं मयेत्यहमथाब्रुवम्
हे चुकीचे कृत्य घडल्यामुळे माझे मन फारच अस्वस्थ झाले. मी म्हटलं, 'हे मी अनावधानाने केलं.'