श्रावयिष्यन्ति ये विप्रा ये च श्रोष्यन्ति मानवाः। सर्वथा वर्तमाना वै न ते शोच्याः कृताकृतैः
जे ब्राह्मण हे वाचतील आणि जे लोक ऐकतील, त्यांच्या स्थिती काहीही असो, त्यांनी काही केले असो वा नसो, त्यांच्यासाठी दुःख करण्याचे कारण नाही.
नरेण धर्मकामेन सर्वः श्रोतव्य इत्यपि। निखिलेनेतिहासोऽयं ततः सिद्धिमवाप्नुयात्
जो कोणी धर्माची इच्छा ठेवतो, त्याने हा संपूर्ण इतिहास ऐकावा; त्यामुळे त्याला सिद्धी मिळते.
न तां स्वर्गगतिं प्राप्य तुष्टिं प्राप्नोति मानवः। यां श्रुत्वैवं महापुण्यमितिहासमुपाश्नुते
स्वर्गप्राप्तीनंतर जी तृप्ती मिळत नाही, ती या अत्यंत पुण्यदायी इतिहासाचे श्रवण केल्यावर मिळते.
शृण्वञ्श्राद्धः पुण्यशीलः श्रावयंश्चेदमद्भुतम्। नरः फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
जो शुद्ध आणि पुण्यशील असून हे अद्भुत महाभारत ऐकतो किंवा ऐकवतो, त्याला राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
यथा समुद्रो भगवान्यथा मेरुर्महागिरिः। उभौ ख्यातौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते
जसा समुद्र आणि जसा मेरू पर्वत हे दोन्ही रत्नांनी भरलेले म्हणून प्रसिद्ध आहेत, तसंच भारतही प्रसिद्ध आहे.
इदं हि वेदैः समितं पवित्रमषि चोत्तमम्। श्राव्यं श्रुतिसुखं चैव पावनं शीलवर्धनम्
हे वेदांतून संकलित, पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे; ऐकायला सुखकारक, मनाला आनंद देणारे, पावन आणि चांगुलपणा वाढवणारे आहे.
य इदं भारतं राजन्वाचकाय प्रयच्छति। तेन सर्वा मही दत्ता भवेत्सागरमेखला
राजा, जो कोणी हे भारत ग्रंथ वाचणाऱ्याला देतो, त्याने जणू समुद्राने वेढलेली सारी पृथ्वीच दिली असे होते.
पारिक्षित कथां दिव्यां पुण्याय विजयाय च। कथ्यमानां मया कृत्स्नां शृणु हर्षकरीमिमाम्
परीक्षिताची ही दिव्य, पुण्य आणि विजय देणारी, संपूर्ण आणि आनंद देणारी कथा माझ्याकडून ऐक.
त्रिभिर्वर्षैः सदोत्थायी कृष्णद्वैपायनो मुनिः। महाभारतमाख्यानं कृतवानिदमद्भुतम्
कृष्णद्वैपायन ऋषींनी तीन वर्षे सातत्याने प्रयत्न करून हे अद्भुत महाभारत कथन तयार केले.
शृणु कीर्तयतस्तन्म इतिहासं पुरातनम्
मी तो प्राचीन इतिहास सांगतो आहे, तो ऐक.
पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम्। प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु
मी पुरूंच्या त्या तेजस्वी आणि धन्य वंशाची कथा सांगणार आहे; तुझ्या पूर्वजांची नावे ऐक.
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः। तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः
ब्रह्मा हे अव्यक्त उत्पत्तीचे, शाश्वत, नित्य आणि अविनाशी आहेत; त्यांच्यापासून मरीची आणि दक्ष प्रजापती जन्मले.
अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम्। मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः
त्यांच्या अंगठ्यातून दक्ष आणि डोळ्यांतून मरीची उत्पन्न झाले; मरीचीचे पुत्र कश्यप आणि दक्षाची कन्या अदिती.
अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान्। विवस्वतो मनुर्मनोरिला
अदिती आणि कश्यपापासून विवस्वान, विवस्वानपासून मनु, आणि मनुपासून इला झाली.
इलायाः पुरूरवाः। पुरूरवस आयुः। आयुषो नहुषः। नहुषस्य ययातिः
इलापासून पुरूरवा, पुरूरवापासून आयु, आयुपासून नहुष, आणि नहुषापासून ययाति झाला.
ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः। उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम
ययातिला दोन पत्नी होत्या – उशनाचा कन्या देवयानी आणि वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा.
तत्रानुवंशो भवति। यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत। द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
देवयानिनी यदु आणि तुर्वसु यांना जन्म दिला; वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठेने द्रुह्यु, अनु आणि पुरू यांना जन्म दिला.
तत्र यदोर्यादवाः। पूरोः पौरवाः। पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव। तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः
यदुपासून यादव, पुरूपासून पौरव वंश झाला. पुरूची पत्नी कौसल्या होती आणि तिच्या पोटी जनमेजय जन्मला.
स त्रीन्हयमेधानाजहार। विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश
त्याने तीन अश्वमेध यज्ञ केले आणि विश्वजित यज्ञ करून नंतर वनात गेला.
जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं। तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान्
जनमेजयाने मगध देशातील सुनंदा ह्या राजकन्येशी विवाह केला; तिच्या पोटी प्राचीन्वान जन्मला.
यः प्राचीं दिशं जिगाय। यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम्
त्याने पूर्व दिशेला जिंकले; जिथपर्यंत सूर्य उगवतो तिथपर्यंत त्याचे राज्य पसरले.
प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम्। तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः
प्राचीन्वानने यादव वंशातील अश्मकीशी विवाह केला; तिच्या पोटी शस्याती जन्मला.
शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः
शय्यातीने त्रिशंकूची कन्या वरांगी हिला पत्नी म्हणून स्वीकारली आणि तिच्या पोटी अहंयातीचा जन्म झाला.
अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः
अहंयातीने कृतवीर्याची कन्या भानुमती हिला पत्नी म्हणून घेतले आणि तिच्या पोटी सार्वभौमाचा जन्म झाला.
सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः
सार्वभौमाने जिंकून सुंदर नावाची कैकयी हिला पत्नी म्हणून स्वीकारली आणि तिच्या पोटी जयत्सेनाचा जन्म झाला.
जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः
जयत्सेनाने वैदर्भी सुश्रवा हिला पत्नी म्हणून घेतले आणि तिच्या पोटी अपाराचीनाचा जन्म झाला.
अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः
अपाराचीनाने दुसरी वैदर्भी, मर्यादा नावाची, हिला पत्नी म्हणून स्वीकारली आणि तिच्या पोटी अरिहाचा जन्म झाला.
अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे। तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः
अरिहाने अंगी हिला पत्नी म्हणून स्वीकारली आणि तिच्या पोटी महाभौमाचा जन्म झाला.
महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम। तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी
महाभौमाने प्रसैनजिताची कन्या सुयज्ञा हिला पत्नी म्हणून घेतले आणि तिच्या पोटी अयुतानायीचा जन्म झाला.
यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम्
ज्याने पुरुषमेध यज्ञात दहा हजार पुरुष आणले, त्याला अयुतानायी हे नाव मिळाले.