प्रेक्षन्ते लोकवृत्तानि विविधानि द्विजोत्तमाः। अतिषुण्यानि दानानि तानि द्विजवरोत्तम
द्विजश्रेष्ठ लोकातील विविध वर्तन पहातात; पण हे दान फारच दुर्मिळ असते, द्विजवर.
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्। शिष्टाचारगुणान्ब्रह्मन्पुरस्कृत्य द्विजर्षभ
हे सर्व मी माझ्या समजुतीनुसार आणि ऐकलेल्या प्रमाणे तुला सांगितले, योग्य आचारधर्म लक्षात घेऊन, ब्राह्मणश्रेष्ठ.
स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिर। यदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम्
त्यावर धर्मव्याध युधिष्ठिराला म्हणाला, "मी जे काम करतो ते नक्कीच भयंकर आहे, यात शंका नाही."
विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुरा कृतम्। पुरा कृतस् पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम्
पण ब्राह्मण, नशीब फार बलवान असते; पूर्वीच कठीण भाग्य ठरलेले असते आणि त्यातूनच पापाच्या कर्माचा दोष येतो.
दोपस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम्। विधिना हि हते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत्
या पापापासून वाचण्यासाठी मी खूप प्रयत्न करतो, ब्राह्मण; पण जेव्हा नशीब आधीच ठरलेले असते, तेव्हा मारणारा फक्त निमित्तमात्र राहतो.
निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम
द्विजश्रेष्ठ, या कर्माचे आपण फक्त निमित्तमात्र आहोत.
येषां हतानां मांसानि विक्रीणीमो वयं द्विज। तेषामपि भवेद्धर्म उपयोगेन भक्षणात्। देवतातिथिभृत्यानां पितृणां चापि पूजनात्
ज्यांची मांस आम्ही विकतो, ब्राह्मण, त्यांच्या मांसाचा उपयोग देव, पाहुणे, नोकर आणि पितर यांची पूजा करण्यासाठी केला तर त्यांनाही धर्म मिळतो.
ओषध्यो वीरुधश्चैव पशवो मृगपक्षिणः। अन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः
वनस्पती, झाडे, जनावरे, रानटी प्राणी आणि पक्षी हे जगासाठी अन्न म्हणून आहेत, असे श्रुतीमध्ये सांगितले आहे.
आत्ममांसप्रसादेन शिबिरौशीनरो नृपः। स्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम
आपले स्वतःचे मांस देऊन, क्षमाशील उशीनर वंशातील शिबी राजाने अत्यंत कठीण असा स्वर्ग प्राप्त केला, द्विजश्रेष्ठ.
राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विज। [द्वे सहस्रे तु पच्छेते पशूनामन्वहं तदा।] अहन्यहनि पच्येते द्वे सहस्रे गवां तथा
रंतिदेव राजाच्या स्वयंपाकघरात, ब्राह्मण, दररोज दोन हजार जनावरे आणि तितक्याच गायी शिजवल्या जात असत.
स मासं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः। अतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तम
रंतिदेव राजाने महिनाभर दररोज अन्नदान केले म्हणून त्याची कीर्ती अतुलनीय झाली, द्विजश्रेष्ठ.
चातुर्मास्ये च पशवो वध्यन्त इति नित्यशः। अग्नयो मांसकामाश्चइत्यपि श्रूयते श्रुतिः
चातुर्मास्यातही जनावरे नेहमीच मारली जातात आणि अग्नीला मांसाची इच्छा असते, असे श्रुतीमध्ये सांगितले आहे.
यज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैः। संस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन्
यज्ञात द्विज लोक नेहमीच जनावरे मारतात, ब्राह्मण, आणि मंत्रांनी संस्कार केल्यावर ती जनावरेही स्वर्गाला जातात.
यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाऽभवन्पुरा। भक्ष्यं नैवाभवन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम
ब्राह्मण, पूर्वी अग्नीला मांसाची इच्छा नसती तर कोणालाही मांस अन्न म्हणून मिळाले नसते, द्विजश्रेष्ठ.
अत्रापि विधिरुक्तश् मुनिभिर्मांसभक्षणे
मांसभक्षणाबद्दलही ऋषींनी येथे नियम सांगितले आहेत.
देवतानां पितृणां च शुङ्क्ते दत्त्वाऽपियः सदा। यथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्येत भक्षणात्
देव आणि पितरांना योग्य रीतीने आणि श्रद्धेने नैवेद्य अर्पण करून, पाणी घालून, जो मांस खातो त्याला दोष लागत नाही, ब्राह्मण.
अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिः। भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः
असेही श्रुतीमध्ये सांगितले आहे की, या प्रकारे मांस न खाणारा होतो; ब्रह्मचारी योग्य काळात पत्नीला जवळ करतो तेव्हा तो ब्राह्मणच राहतो.
सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यते। सौदासेन तदा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विज। शापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते
सत्य आणि असत्य विचारून, येथेही नियम सांगितला आहे; शापामुळे सुदास राजा एकदा माणसाचे मांस खाल्ले, ब्राह्मण. याबद्दल तुझे काय मत आहे?
स्वधर्म इतिकृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तम। पुरा कृतमिति ज्ञात्वा रजीवाम्येतेन कर्मणा
माझं कर्तव्य म्हणून मी ते सोडत नाही, द्विजश्रेष्ठा. हे पूर्वी केलं गेलं होतं, हे मला माहीत आहे, म्हणून मी या कर्माशी कमळासारखा जोडलेलो आहे.
स्वधर्मं त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यते। स्वकर्मनिरतो यस्तु धर्मः स इति निश्चयः
ब्रह्मन्, आपलं कर्तव्य सोडणं हे इथे अधर्मच मानलं जातं. पण जो आपल्या कर्मात निष्ठावान असतो, तोच खरा धर्म आहे, हे नक्की.
कुले हि विहितं कर्म देही तं न विमुञ्चति। धात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्मये
ज्या घराण्यात जन्म घेतला, तिथे ठरवलेलं कर्म देहधारी माणूस सोडत नाही. हे नियम सृष्टीकर्त्याने अनेक प्रकारे कर्माच्या व्यवस्थेत घालून दिले आहेत.
द्रष्टव्यस्तु भवेद्ब्रह्मन्धर्मो धर्मविनिश्चये। कथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात्
धर्म म्हणजे काय, हे ठरवताना नीट विचार करणं आवश्यक आहे, ब्रह्मन्. मी शुभ कर्म कसं करावं आणि पराभवापासून कसा मुक्त व्हावं, हे मला समजावं.
कर्मणस्तस्य घोरस् वसुधा निर्णयो भवेत्। दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूणे तथा। द्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदा
कर्माचा कठोर परिणाम पृथ्वीवर ठरतो. दान, सत्य बोलणं, गुरुची सेवा, द्विजांचा सन्मान आणि धर्म या सगळ्यात मी नेहमीच निष्ठावान असतो.
अतिमानातिवादाभ्यां निवृत्तोस्मि द्विजोत्तम। कृषिं साध्वीति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृता
अतिशय अभिमान आणि वादविवाद यातून मी दूर झालो आहे, द्विजश्रेष्ठा. शेती ही चांगली मानली जाते, पण त्यात मोठी हिंसा होते असं सांगितलं आहे.
कर्षन्तो लाङ्गलैरुर्वीं घ्नन्ति भूमिशयान्बहून्। जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्रकिं प्रतिभाति ते
नांगराने जमीन नांगरताना, ते जमिनीत राहणाऱ्या अनेक जीवांना मारतात आणि इतरही अनेक सजीव नष्ट होतात. या बाबतीत तुला काय वाटतं?
धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तम। सर्वाण्येतानि जीवा हि तत्र किं प्रतिभाति ते
धान्याची बी, जसं तांदूळ वगैरे, द्विजश्रेष्ठा, ही सगळी बी म्हणजेच सजीव आहेत. या बाबतीत तुला काय वाटतं?
अध्याक्रम् पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति च। वृक्षांस्तथौषधीश्चापि छिन्दन्ति पुरुषा द्विज
माणसं जनावरांना पकडून मारतात आणि त्यांना खातातही. झाडं आणि औषधी वनस्पती सुद्धा ते कापतात, द्विज.
जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु च। उदके बहवश्चापि तत्रकिं प्रतिभाति ते
झाडांमध्ये, फळांमध्ये आणि पाण्यातसुद्धा अनेक जीव असतात, ब्रह्मन्. या बाबतीत तुला काय वाटतं?
सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैः। मत्स्यान्ग्रसन्ते मत्स्याश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते
हे सगळं जग, ब्रह्मन्, सजीवांनी आणि त्यांच्या जीवनाने व्यापलेलं आहे. मासे इतर मासे खातात, या बाबतीत तुला काय वाटतं?
सत्वैः सत्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तम। प्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते
सजीव हे इतर सजीवांवर जगतात, द्विजश्रेष्ठा, आणि प्राणी एकमेकांना खातात. या बाबतीत तुला काय वाटतं?