चिन्तयानः स धर्मस्य सूक्ष्मां गतिमथाब्रवीत्। श्रद्दधानेन वै भाव्ये गच्छामि मिथिलामहम्
धर्माचा सूक्ष्म मार्ग मनाशी धरून तो म्हणाला, 'श्रद्धेने मी मिथिला येथे जाईन.'
कृतात्मा धर्मवित्तस्यां व्याधो निवसते किल। तं गच्चाम्यहमद्यैव धर्मं प्रष्टुं तपोधनम्
म्हणतात त्या नगरीत एक व्याध राहतो, जो धर्म जाणतो आणि संयमी आहे; आज मी त्याच्याकडे जाऊन धर्म विचारेन.
इतिसंचिन्त्य मनसा श्रद्दधानः स्त्रिया वचः। बलाकाप्रत्ययेनासौ धर्म्यैश्च वचनैः शुभैः
अशा प्रकारे त्या स्त्रीचे आणि बगळ्याचे विश्वासार्ह आणि धर्मयुक्त शब्द मनाशी धरून त्याने आपले मन धर्माकडे वळवले.
संप्रतस्थे स मिथिलां कौतूहलसमन्वितः। अतिक्रामन्नरण्यानि ग्रामांश्च नगराणि च
तो कुतूहलाने भरून मिथिला कडे निघाला, जंगल, खेडी आणि शहरे ओलांडत गेला.
ततो जगाम मिथिलां जनकेन सुरक्षिताम्। धर्मसेतुसमाकीर्णां यज्ञोत्सववतीं शुभाम्
नंतर तो जनकाने सुरक्षित केलेल्या, धर्माच्या सेतूंनी भरलेल्या आणि यज्ञोत्सवांनी शोभलेल्या शुभ मिथिला नगरीत पोहोचला.
गोपुराट्टालकवतीं हर्म्यप्राकारशोभनाम्। प्रविश्य नगरीं रम्यां विमानैर्बहुभिर्युताम्
तो सुंदर नगरीत गेला, जिथे गड, मनोरे, भव्य राजवाडे आणि अनेक महाल होते.
पण्यैश्च बहुभिर्युक्तां सुविभक्तमहापथाम्। अश्वै रथैस्तथा नागैर्योधैश्च बहुभिर्युताम्
ती नगरी अनेक वस्तूंनी भरलेली होती, मोठ्या रस्त्यांची नीट विभागणी होती, आणि घोडे, रथ, हत्ती आणि अनेक सैनिकांनी ती गजबजलेली होती.
हृष्टपुष्टजनाकीर्णां नित्योत्सवसमाकुलाम्। सोऽपस्यद्बहुवृत्तान्तां ब्राह्मणः समतिक्रमन्
ती नगरी आनंदी, समृद्ध लोकांनी भरलेली आणि नेहमी उत्सवांनी गजबजलेली होती; त्या ब्राह्मणाने जाताना अनेक घडामोडी पाहिल्या.
धर्मव्याधमपृच्छच्च स चास्य कथितो द्विजैः। अपश्यत्तत्रगत्वा तं सूनामध्ये व्यवस्थितम्
त्याने धर्मशील व्याधाबद्दल विचारले, आणि तिथल्या ब्राह्मणांनी त्याला सांगितले; तिथे जाऊन त्याने त्याला मुलांमध्ये उभा असलेला पाहिला.
मार्गमाहिपमांसानि विक्रीणन्तं तपस्विनम्। आकुलत्वाच्च क्रेतृणामेकान्ते संस्थितो द्विजः
त्याने तपस्वी व्याधाला साप आणि इतर प्राण्यांचे मांस विकताना पाहिले; खरेदीदारांची गर्दी असल्यामुळे तो ब्राह्मण एक बाजूला उभा राहिला.
स तु ज्ञाता द्विजं प्राप्तं सहसा संभ्रमोत्थितः। आजगाम यतो विप्रः स्थित एकान्तआसने
त्याने ओळखले की एक ब्राह्मण आला आहे, तेव्हा तो घाईने उठून ज्या ठिकाणी तो ब्राह्मण एकट्याने बसला होता, तिथे गेला.
अभिवादये त्वां भगवन्स्वागतं ते द्विजोत्तम। अहं व्याधो हि भद्रं ते किं करोमि प्रशाधि माम्
त्याने नम्रपणे म्हणाले, 'भगवंत, आपले स्वागत आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा! मी एक व्याध आहे. आपल्याला शुभ होवो. मी आपल्यासाठी काय करू? मला आज्ञा द्या.'
एकपत्न्या यदुक्तोसि गच्छ त्वं मिथिलामिति। जानाम्येतदहं सर्वं यदर्थं त्वमिहागतः
'तुमच्या पत्नीने तुम्हाला मिथिलेच्या दिशेने जायला सांगितले आहे, हे मला माहीत आहे. तुम्ही इथे का आला आहात, हेही मला पूर्णपणे ठाऊक आहे.'
श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं स विप्रो भृशविस्मितः। द्वितीयमिदमाश्चर्यमित्यचिन्तयत द्विजः
त्याची ही वाक्ये ऐकून तो ब्राह्मण फारच आश्चर्यचकित झाला आणि मनात म्हणाला, 'हे दुसरे एक अद्भुत घडले!'
अदेशस्थं हि ते स्तानमिति व्याघोऽब्रवीद्द्विजम्। गृहं गच्छाव भगवन्यदि ते रोचतेऽनघ
व्याध म्हणाला, 'हे ठिकाण तुमच्यासाठी योग्य नाही. आपणास आवडेल तर आपण माझ्या घरी चला, पावन ब्राह्मणा.'
बाढमित्येव तं विप्रो हृष्टो वचनमब्रवीत्। अग्रतस्तु द्विजं कृत्वा स जगाम गृहं प्रति
ब्राह्मणाने आनंदाने 'ठीक आहे' असे उत्तर दिले. मग व्याधाने ब्राह्मणाला पुढे करून त्याच्या घराकडे नेले.
प्रविश्य च गृहंरम्यमासनेनाभिपूजितः। `अर्ध्येण च स वै तेन व्याधेन द्विजसत्तमः
त्या रम्य घरात प्रवेश केल्यावर, व्याधाने ब्राह्मणाला आसन देऊन आणि पाय धुण्यासाठी पाणी देऊन आदराने स्वागत केले.
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिगृह्य द्विजोत्तमः। ततः सुखोपविष्स्तं व्याधं वचनमब्रवीत्
पाय धुण्यासाठी व आचमनासाठी पाणी स्वीकारून, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण सुखाने बसला आणि व्याधाला म्हणाला.
कर्मैतद्वै न सदृशं भवतः प्रतिभाति मे। अनुतप्ये भृशं तात तव घोरेण कर्मणा
'हे काम तुमच्यासाठी योग्य वाटत नाही. तुझ्या या भयंकर व्यवसायामुळे मला फार दुःख होते, मित्रा.'
कुलोचितमिदं कर्म पितृपैतामहं परम्। वर्तमानस्य मे धर्मे स्वे मन्युं मा कृथा द्विज
'हे काम आमच्या कुळात चालत आले आहे, वडीलधाऱ्यांकडून मिळाले आहे. मी माझ्या धर्मानुसार वागत आहे, म्हणून माझ्यावर रागावू नका, ब्राह्मणा.'
विधात्रा विहितं पूर्वं कर्म स्वमनुपालयन्। प्रयत्नाच्च गुरू वृद्धौ शुश्रूषेऽहं द्विजोत्तम
'सृष्टीकर्त्याने दिलेले कर्तव्य मी पार पाडतो आणि प्रयत्नपूर्वक माझ्या गुरुजनांची व वडीलधाऱ्यांची सेवा करतो, श्रेष्ठ ब्राह्मणा.'
सत्यं वदे नाभ्यसूये यथाशक्ति ददामि च। देवतातिथिभृत्यानामवशिष्टेन वर्तये
'मी नेहमी सत्य बोलतो, कुणावरही मत्सर करत नाही आणि माझ्या शक्तीनुसार दान देतो. उरलेल्या साधनांनी मी देव, पाहुणे आणि नोकरांची सेवा करतो.'
न कुत्सयाम्यहं किंचिन्न गर्हे बलवत्तरम्। कृतमन्वेति कर्तारं पुरा कर्म द्विजेत्तम
'मी कोणत्याही गोष्टीचा तिरस्कार करत नाही, किंवा बलवानावर दोष देत नाही. जसे कर्म केले जाते, तसे ते कर्म करणाऱ्याला मिळते, श्रेष्ठ ब्राह्मणा.'
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यमिह लोकस्य जीवनम्। दण्डनीतिस्त्रयो विद्या तेन लोको भवत्युत
'शेती, गोपालन आणि व्यापार हे इथल्या लोकांचे उपजीविका आहेत. या तिघांसोबत दंडनीतीही आहे, त्यामुळेच जग चालते.'
कर्म शूद्रे कृषिर्वैश्ये संग्रामः क्षत्रिये स्मृतः। ब्रह्मचर्यतपोमन्त्राः सत्यं च ब्राह्मणे सदा
'शूद्राचे कर्तव्य शेती, वैश्याचे व्यापार, क्षत्रियाचे युद्ध, आणि ब्राह्मणाचे नेहमी ब्रह्मचर्य, तप, मंत्र आणि सत्य बोलणे हेच आहे.'
राजा प्रशास्ति धर्मेण स्वकर्मनिरताः प्रजाः। विकर्माणश्च ये केचित्तान्युनक्ति स्वकर्मसु
'राजा धर्माने प्रजेला त्यांच्या कर्तव्यात निष्ठावान ठेवतो; जे चुकीचे वागतात, त्यांना तो त्यांच्या कर्तव्यापासून थांबवतो.'
भेतव्यं हि सदा राज्ञां प्रजानामधिपा हिते। मारयन्ति विकर्मस्थं लुब्धा मृगमिवेषुभिः
'राजे नेहमी प्रजेसाठी हितकारक असतात, म्हणून त्यांचा आदर आणि भीती ठेवावी. जे चुकीचे वागतात, त्यांना ते व्याधाने प्राण्यांना बाणाने मारावे तसे दंड देतात.'
जनकस्येह विप्रर्षे विकर्मस्थो न विद्यते। स्वकर्मनिरता वर्णाश्चत्वारोपि द्विजोत्तम
'जनकाच्या राज्यात, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कोणीही चुकीचे वागत नाही; सर्व चार वर्ण आपापल्या कर्तव्यात निष्ठावान आहेत.'
स एष जनको राजा दुर्वृत्तमपि चेत्सुतम्। दण्ड्यं दण्डे निक्षिपति यथा न ग्लाति धार्मिकम्
राजा जनक आपल्या मुलानेही चुकीचे वागले तरी त्याला योग्य शिक्षाच देतो, जेणेकरून सज्जन माणसांना त्रास होऊ नये.
सुयुक्तचारो नृपतिः सर्वं धर्मेण पश्यति। श्रीश्च राज्यं च दण्डश्च क्षत्रियाणां द्विजोत्तम
राजा योग्य बुद्धीने सगळ्या गोष्टी धर्माने पाहतो; संपत्ती, राज्य आणि शिक्षा हे क्षत्रियांचेच असतात, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ.