बलाका हि त्वया दग्धा रोषात्तद्विदितं मया। क्रोधः शत्रुः शरीरस्थो मनुष्याणां द्विजोत्तम
तू रागाच्या भरात बगळ्याला जाळलेस, हे मला माहीत आहे; राग हा माणसाच्या शरीरात राहणारा शत्रू आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
मास्म क्रुध्यो बलाकेव न वध्याऽस्मि पतिव्रता'। यः क्रोधमोहौ त्यजति तं देवा ब्राह्मणं विदुः
बगळ्यासारखा राग करू नकोस; मी पतीव्रता आहे, मला मारू नकोस. जो राग आणि मोह सोडतो, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
यो वदेदिह सत्यानि गुरुं संतोषयेत च। हिंसितश्च त हिंसेत तं देवा ब्राह्मणं विदुः
जो येथे नेहमी सत्य बोलतो, गुरूला संतुष्ट करतो, आणि आपल्यावर अन्याय झाला तरी इतरांना त्रास देत नाही, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
जितेन्द्रियो धर्मपरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः। कामक्रोधौ वशौ यस्य तं देवा ब्राह्मणं विदुः
ज्याने आपली इंद्रिये जिंकली आहेत, जो धर्मनिष्ठ आहे, स्वाध्यायात मग्न आहे, शुद्ध आहे, आणि ज्याच्या वशात इच्छा व राग आहेत, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
यस्य चात्मसमो लोको धर्मज्ञस्य मनस्विनः। सर्वधर्मेषु चरतस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः
ज्याला सर्व जग आपल्यासारखेच वाटते, जो धर्म जाणतो, बुद्धिमान आहे, आणि सर्व धर्मांचे पालन करतो, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
योऽध्यापयेदधीयीत यजेद्वा याजयीत वा। दद्याद्वाऽपि यथाशक्ति तं देवा ब्राह्मणं विदुः
जो शिकवतो किंवा शिकतो, यज्ञ करतो किंवा करवतो, आणि आपल्या शक्तीनुसार दान देतो, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
ब्राह्मचारी वदान्यो योप्यधीयाद्द्विजपुङ्गवः। स्वाध्यायवानमत्तो वै तं देवा ब्राह्मणं विदुः
जो ब्रह्मचर्य पाळतो, उदार आहे, विद्वान आहे, स्वाध्यायात रमतो आणि अहंकारापासून मुक्त आहे, त्यालाच देव ब्राह्मण मानतात.
यद्ब्राह्मणानां कुशलं तदेषां परिकीर्तयेत्। सत्यं तथा व्याहरतां नानृते रमते मनः
ब्राह्मणांना जे हितकारक आहे ते तो सांगतो; आणि त्याचे मन असत्यात नाही, तर सत्य बोलण्यातच आनंद मानते.
धनं तु ब्राह्मणस्याहुः स्वाध्यायं दममार्जवम्। इन्द्रियाणां निग्रहं च शाश्वतं द्विजसत्तम
ब्राह्मणाचे खरे धन म्हणजे स्वाध्याय, संयम, प्रामाणिकपणा आणि इंद्रियांचे नेहमी नियंत्रण, हे श्रेष्ठ द्विजा.
सत्यार्जवे धर्ममाहुः परं धर्मविदो जनाः। दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः स च सत्ये प्रतिष्ठितः
धर्म जाणणारे लोक म्हणतात की, सत्य आणि प्रामाणिकपणातच श्रेष्ठ धर्म आहे; शाश्वत धर्म समजायला कठीण आहे आणि तो सत्यावरच आधारलेला आहे.
श्रुतिप्रमाणो धर्मः स्यादिति वृद्धानुशासनम्। बहुधा दृश्यते धर्मः सूक्ष्म एव द्विजोत्तम
वृद्ध लोकांचे सांगणे आहे की, धर्माचा आधार म्हणजे श्रुती; धर्म अनेक प्रकारे दिसतो आणि तो फार सूक्ष्म आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
भगवानपि धर्मज्ञः स्वाद्यायनिरतः शुचिः। न तु तत्त्वेन भगवन्दर्मं वेत्सीति मे मतिः
जो धर्म जाणतो, स्वाध्यायात रमतो आणि शुद्ध आहे, तो भगवंतसुद्धा खरा धर्म पूर्णपणे जाणतो असे मला वाटत नाही.
यदि विप्र न जानीषे धर्मं परमकं द्विज। धर्मव्याधं तत पृच्छ गत्वा तु मिथिलां पुरीम्
ब्राह्मण, जर तुला श्रेष्ठ धर्म माहित नसेल, तर तू मिथिला या नगरीत जाऊन धर्मशील व्याधाकडे विचार.
मातापितृभ्यां शुश्रूपुः सत्यवादी जितेन्द्रियः। मिथिलायां वसेद्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति
मिथिला नगरीत एक व्याध राहतो, जो आईवडिलांची सेवा करतो, नेहमी सत्य बोलतो आणि आपल्या इंद्रियांवर ताबा ठेवतो; तो तुला धर्म समजावून सांगेल.
तत्र गच्छस्व भद्रं ते यथाकामं द्विजोत्तम। `व्याधः परमधर्मात्मा स ते छेत्स्यति संशयम्
तू तिथे जा, उत्तम ब्राह्मण, तुझ्या वाट्याला शुभ होवो; तो व्याध, जो श्रेष्ठ धर्मात स्थित आहे, तुझे शंका दूर करील.
अत्युक्तमपि मे सर्वं क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित। स्त्रियो ह्यवध्याः सर्वेषां ये धर्ममभिविन्दते
मी जर कठोर बोललो असेन, तरीही तू मला माफ करावे, कारण जो धर्म जाणतो, तो कोणत्याही स्त्रीला मारत नाही.
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते गतः क्रोधश्च शोभने। उपालम्भस्त्वया प्रोक्तो मम निश्रेयसं परम्
माझ्या शुभेच्छा तुझ्यासोबत असोत, सुंदर स्त्री, मी तुझ्यावर खूश आहे; माझा राग शांत झाला आहे आणि तुझ्या बोलण्यामुळे मला मोठे कल्याण मिळाले आहे.
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि साधयिष्यामि शोभने। `धन्या त्वमसि कल्याणि यस्याः स्याद्वृत्तमीदृशम्
तुला शुभेच्छा असोत, मी आता जातो आणि हे साध्य करतो; तू खरोखरच धन्य आहेस, कारण तुझे वर्तन असे आहे.
तया विसृष्टो निर्गत्य स्वमेव भवनं ययौ। विनिन्दन्स स्वमात्मानं कौशिको द्विजसत्तमः ।। वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः
तीने परवानगी दिल्यावर कौशिक हा श्रेष्ठ ब्राह्मण स्वतःच्या घरी गेला, स्वतःला दोष देत होता; कपडे असलेले कपडे नसलेल्यांना देतात, आणि कपडे नसलेले कपडे असलेल्यांकडे जातात.
चिन्तयित्वा तदाश्चर्यं स्त्रिया प्रोक्तमशेपतः। विनिन्दन्स द्विजोऽऽत्मानमागस्कृत इवाबभौ
त्या स्त्रीने सांगितलेल्या अद्भुत गोष्टींचा विचार करताना, त्या ब्राह्मणाने स्वतःला दोष दिला आणि जणू काही चूक केली आहे असे वाटले.
चिन्तयानः स धर्मस्य सूक्ष्मां गतिमथाब्रवीत्। श्रद्दधानेन वै भाव्ये गच्छामि मिथिलामहम्
धर्माचा सूक्ष्म मार्ग मनाशी धरून तो म्हणाला, 'श्रद्धेने मी मिथिला येथे जाईन.'
कृतात्मा धर्मवित्तस्यां व्याधो निवसते किल। तं गच्चाम्यहमद्यैव धर्मं प्रष्टुं तपोधनम्
म्हणतात त्या नगरीत एक व्याध राहतो, जो धर्म जाणतो आणि संयमी आहे; आज मी त्याच्याकडे जाऊन धर्म विचारेन.
इतिसंचिन्त्य मनसा श्रद्दधानः स्त्रिया वचः। बलाकाप्रत्ययेनासौ धर्म्यैश्च वचनैः शुभैः
अशा प्रकारे त्या स्त्रीचे आणि बगळ्याचे विश्वासार्ह आणि धर्मयुक्त शब्द मनाशी धरून त्याने आपले मन धर्माकडे वळवले.
संप्रतस्थे स मिथिलां कौतूहलसमन्वितः। अतिक्रामन्नरण्यानि ग्रामांश्च नगराणि च
तो कुतूहलाने भरून मिथिला कडे निघाला, जंगल, खेडी आणि शहरे ओलांडत गेला.
ततो जगाम मिथिलां जनकेन सुरक्षिताम्। धर्मसेतुसमाकीर्णां यज्ञोत्सववतीं शुभाम्
नंतर तो जनकाने सुरक्षित केलेल्या, धर्माच्या सेतूंनी भरलेल्या आणि यज्ञोत्सवांनी शोभलेल्या शुभ मिथिला नगरीत पोहोचला.
गोपुराट्टालकवतीं हर्म्यप्राकारशोभनाम्। प्रविश्य नगरीं रम्यां विमानैर्बहुभिर्युताम्
तो सुंदर नगरीत गेला, जिथे गड, मनोरे, भव्य राजवाडे आणि अनेक महाल होते.
पण्यैश्च बहुभिर्युक्तां सुविभक्तमहापथाम्। अश्वै रथैस्तथा नागैर्योधैश्च बहुभिर्युताम्
ती नगरी अनेक वस्तूंनी भरलेली होती, मोठ्या रस्त्यांची नीट विभागणी होती, आणि घोडे, रथ, हत्ती आणि अनेक सैनिकांनी ती गजबजलेली होती.
हृष्टपुष्टजनाकीर्णां नित्योत्सवसमाकुलाम्। सोऽपस्यद्बहुवृत्तान्तां ब्राह्मणः समतिक्रमन्
ती नगरी आनंदी, समृद्ध लोकांनी भरलेली आणि नेहमी उत्सवांनी गजबजलेली होती; त्या ब्राह्मणाने जाताना अनेक घडामोडी पाहिल्या.
धर्मव्याधमपृच्छच्च स चास्य कथितो द्विजैः। अपश्यत्तत्रगत्वा तं सूनामध्ये व्यवस्थितम्
त्याने धर्मशील व्याधाबद्दल विचारले, आणि तिथल्या ब्राह्मणांनी त्याला सांगितले; तिथे जाऊन त्याने त्याला मुलांमध्ये उभा असलेला पाहिला.
मार्गमाहिपमांसानि विक्रीणन्तं तपस्विनम्। आकुलत्वाच्च क्रेतृणामेकान्ते संस्थितो द्विजः
त्याने तपस्वी व्याधाला साप आणि इतर प्राण्यांचे मांस विकताना पाहिले; खरेदीदारांची गर्दी असल्यामुळे तो ब्राह्मण एक बाजूला उभा राहिला.