उपरिष्टाच्च वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत। तया पुरीषमुत्सृष्टं ब्राह्मणस्य तदोपरि
त्या झाडाच्या वर एक बगळा बसला होता आणि त्याने आपली विष्ठा त्या ब्राह्मणाच्या अंगावर टाकली.
समवेक्ष्यततः क्रुद्धः सममध्यायत द्विजः। `तां बलकां महाराज निलीनां नगमूर्धनि
हे महराजा, ते पाहून तो ब्राह्मण रागावला आणि झाडाच्या शेंड्यावर लपलेल्या त्या बगळ्याकडे रोखून पाहू लागला.
भृशं क्रोधाभिभूतेन बलाका सा निरीक्षिता। अपध्याता च विप्रेण न्यपतद्धरणीतले
ती बगळी ब्राह्मणाच्या तीव्र रागाने पाहिली गेली आणि त्याच्या मनाच्या शक्तीने ती तिथेच खाली पडून मरून गेली.
बलाकां पतितां दृष्ट्वा गतसत्वामचेतनाम्। कारुण्यादभिसंतप्तः पर्यशोचत तां द्विजः। अकार्यं कृतवानस्मि द्वेषरागबलात्कृतः
ती बगळी खाली पडून प्राणहीन झालेली पाहून, त्या ब्राह्मणाच्या मनात करुणा आली आणि तो दुःखी झाला; 'मी चुकीचं केलं, राग आणि द्वेषामुळे मी हे कृत्य केलं,' असं त्याने मनात म्हटलं.
इत्युक्ताव बहुशो विद्वान्ग्रामं भैक्षाय संश्रितः। ग्रामे शुचीनि प्रचरन्कुलानि भरतर्षभ
अशा प्रकारे पुन्हा पुन्हा विचार करत, तो विद्वान भिक्षा मागण्यासाठी गावात गेला आणि त्या गावातील पवित्र घरांमध्ये फिरू लागला, हे भरतश्रेष्ठ.
देहीति याचमानोऽसौ तिष्ठेत्युक्तः स्त्रिया ततः। शौचं तु यावत्कुरुते भाजनस्य कुटुम्बिवी
तो 'द्या' असं म्हणत भिक्षा मागू लागला, तेव्हा एका गृहिणीने त्याला 'थांबा' असं सांगितलं; ती त्या वेळी घरातील भांडे स्वच्छ करत होती.
एतस्मिन्नन्तरे राजन्क्षुधासंपीडितो भृशम्। भर्ता प्रविष्टः सहसा तस्या भरतसत्तम
याच वेळेत, राजन, तिचा नवरा फार भुकेला होऊन अचानक घरात आला, हे भरतश्रेष्ठ.
सा तु दृष्ट्वा पतिं साध्वी ब्राह्मणं व्यपहाय तम्। पाद्यमाचमनीयं वै ददौ भर्तुस्तथाऽऽसनम्
ती सती स्त्री नवऱ्याला पाहताच, ब्राह्मणाला बाजूला ठेवून, नवऱ्याला पाय धुण्याचं पाणी, तोंड धुण्याचं पाणी आणि बसायला आसन दिलं.
प्रह्वा पर्यचरच्चापि भर्तारमसितेक्षणा। आहारेणाथ भक्ष्यैश्च वाक्यैः सुमधुरैस्तथा
ती काळ्या डोळ्यांची स्त्री नम्रपणे नवऱ्याची सेवा करू लागली, त्याला जेवण, खाऊ आणि गोड बोलांनी आनंद दिला.
उच्छिष्टं भाविता भर्तुर्भुङ्क्ते नित्यं युधिष्ठिर। दैवतं च पतिं मेने भर्तुश्चित्तानुसारिणी
युधिष्ठिरा, ती नेहमी नवऱ्याचं उरलेलं अन्न खायची, नवऱ्याला देव मानायची आणि त्याच्या मनाप्रमाणे वागत असे.
कर्मणा मनसा वाचा नात्यश्नान्नापि चापिवत्। तं सर्वभावोपगता पतिशुश्रूषणे रता
ती कृतीने, मनाने आणि वाणीने कधीच जास्त किंवा कमी खायची नाही, आणि सर्व प्रकारे नवऱ्याची सेवा करण्यात तल्लीन असे.
साध्वाचारा शुचिर्दक्षा कुटुम्बस्य हितैषिणी। भर्तुश्चापि हितं यत्तत्सततं साऽनुवर्तते
ती सदाचरणी, स्वच्छ, कुशल आणि घराच्या हिताची काळजी घेणारी होती. नवऱ्याच्या फायद्याचं जे काही असेल, ते ती नेहमी पाळायची.
देवतातिथिभृत्यानां श्वश्रूश्वशुरयोस्तथा। शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया
ती नेहमी संयमी राहून देव, पाहुणे, नोकर, सासू-सासरे यांच्या सेवेत सतत मग्न असे.
सा ब्राह्मणं तदा दृष्ट्वा संस्थितं भैक्षकाङ्क्षिणम्। कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
त्या वेळी, ती नवऱ्याची सेवा करत असताना, भिक्षा मागायला उभा असलेला ब्राह्मण तिला दिसला आणि शुभ डोळ्यांची ती स्त्री त्याची आठवण काढली.
व्रीडिता साऽभवत्साध्वी तदा भरतसत्तम। भिक्षामादाय विप्राय निर्जगाम यशस्विनी
त्या वेळी, ती सती स्त्री लाजली, भरतश्रेष्ठा, आणि तिने भिक्षा घेऊन त्या कीर्तीमान ब्राह्मणाकडे गेली.
किमिदं भवति त्वं मां तिष्ठेत्युक्त्वा वराङ्गने। उपरोधं कृतवती न विसर्जितवत्यसि
"हे काय, सुभगे? तू मला थांबायला सांगितलंस, पण मला काही सोडून दिलं नाहीस आणि उशीर केलास," असं तिने त्या सती स्त्रीला म्हटलं.
ब्राह्मणं क्रोधसंतप्तं ज्वलन्तमिव तेजसा। दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्रसान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत्
रागाने पेटलेला, तेजस्वी ब्राह्मण पाहून, ती सती स्त्री प्रथम गोड शब्दांनी त्याला शांत करण्याचा प्रयत्न करू लागली, हे नरश्रेष्ठ.
क्षमस्वविप्रप्रवर क्षमस्व स्त्रीजडात्मताम्। प्रसीद भगवन्मह्यं कृपां कुरु मयि द्विज
"माफ करा, श्रेष्ठ ब्राह्मण, स्त्रीच्या मूढपणाला क्षमा करा. कृपा करा, भगवंत, माझ्यावर दया करा, द्विजा."
क्षन्तुमर्हसि मे विद्वन्भर्ता मे दैवतं महत्। स चापि क्षुधितः श्रान्तः प्राप्तः शुश्रूषितोमया
"विद्वान, मला क्षमा करा. माझा नवरा माझ्यासाठी मोठा देव आहे. तो भुकेला आणि दमलेला होता, म्हणून त्याची सेवा करावी लागली."
ब्राह्मणआ न गरीयांसो गरीयांस्ते पतिः कृतः। गृहस्थधर्मे वर्तन्ती ब्राह्मणानवमन्यसे
"ब्राह्मण नवऱ्यापेक्षा मोठे नाहीत; माझ्यासाठी नवरा सर्वात मोठा आहे. गृहस्थधर्म पाळताना मी ब्राह्मणांचा अपमान करत नाही."
इन्द्रोऽप्येषां प्रणमते किं पुनर्मानवो भुवि। अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न श्रुतं त्वया
"इंद्रही त्यांना वंदन करतो, मग पृथ्वीवरील माणसांचं काय? पण अहंकारामुळे तुला हे माहीत नाही, ना वडीलधाऱ्यांचं ऐकलंस."
ब्राह्मणा ह्यग्निसदृशा दहेयुः पृथिवीमपि। `सपर्वतवनद्वीपां क्षिप्रमेवावमानिताः
"ब्राह्मण अग्नीसारखे आहेत; जर त्यांचा अपमान केला, तर ते डोंगर, वन, बेटांसह पृथ्वीला पटकन जाळू शकतात."
[नाहं बलाका विप्रर्षे त्यज क्रोधं तपोधन। अनया क्रुद्धया दृष्ट्या क्रुद्धः किं मां करिष्यसि]
"मी बलाका नाही, ब्राह्मण ऋषी, राग सोडा, तपस्वी. या रागाच्या नजरेने रागावून तू माझं काय करशील?"
नावजानाम्यहं विप्रान्देवैस्तुल्यान्मनस्विनः। अपराधमिमं विप्र क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ
"मी ब्राह्मणांना कमी लेखत नाही, जे मनाने देवांसारखे आहेत. पापरहित, माझा हा अपराध मला माफ करा."
जानामि तेजो विप्राणआं महाभाग्यं च धीमताम्। अपेयः सागरः क्रोधात्कृतो हि लवणोदकः
मला ब्राह्मणांची शक्ती आणि बुद्धिमान लोकांचे मोठे भाग्य माहीत आहे; समुद्राला कोणी जिंकू शकत नाही, पण ब्राह्मणांच्या रागामुळे तो खारट पाण्याचा झाला.
तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम्। येषां क्रोधाग्निरद्यापि समुद्रे नोपशाम्यति। `कस्तान्परिभवेन्मूढो ब्राह्मणानमितौजसः
ज्यांच्या तपश्चर्येची ज्वाळा प्रखर आहे आणि ज्यांचे मन शुद्ध आहे, अशा ऋषींच्या रागाचा अग्नी आजही समुद्रात शांत झालेला नाही; इतक्या सामर्थ्यवान ब्राह्मणांचा अपमान कोण मूर्ख करेल?
ब्राह्मणानां परिभवाद्वातापिः सुदुरात्मवान्। अगस्त्यमृषिमासाद्य जीर्णः क्रूरो महासुरः
ब्राह्मणांचा अपमान केल्यामुळे वटापी नावाचा दुष्ट आणि क्रूर राक्षस, अगस्त्य ऋषींना भेटल्यावर नष्ट झाला.
बहुप्रभावाः श्रूयन्ते ब्राह्मणानां महात्मनाम्। क्रोधः सुविपुलो ब्रह्मन्प्रसादश्च महात्मनाम्। अस्मिंस्त्वतिक्रमे ब्रह्मन्क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ
महान आत्म्यांच्या ब्राह्मणांची अनेक अद्भुत कर्तृत्वे ऐकायला मिळतात; त्यांचा राग मोठा असतो आणि कृपाही मोठी असते. या माझ्या चुकीसाठी, पावन ब्राह्मण, तू मला क्षमा करावी.
पतिशुश्रूषया धर्मो य स मे रोचते द्विज। दैवतेष्वपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम्
पतीची सेवा करणे हाच धर्म मला आवडतो, हे द्विजा; सर्व देवांमध्ये माझ्या पतीच माझ्यासाठी सर्वोच्च दैवत आहे.
अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं द्विजोत्तम। शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर्ब्राह्मण यादृशम्
मी कोणताही भेद न करता त्यांची सेवा करावी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण; पतीची सेवा केल्याचा फल कसा मिळतो ते बघ.