न हि धुन्धुर्महातेजास्तेजसाऽल्पेन शक्यते। निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैरपि
धुंधु हा फार मोठ्या तेजाचा आहे, पृथ्वीच्या रक्षणकर्त्या, तो थोड्या तेजाने जळू शकत नाही, शंभर वर्षे जरी गेली तरी.
धुन्धुर्नाम महाराज तयोः पुत्रो महाद्युतिः। स तपोऽतप्यत महन्महावीर्यपराक्रमः
राजन, धुंधु नावाचा, त्या दोघांचा पुत्र, फार तेजस्वी होता; तो अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी असून कठोर तप करत होता.
अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसंततः। तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम्
तो एक पायावर उभा राहून, खूप कृश झाला होता आणि त्याच्या नसाही दिसत होत्या; त्यावर ब्रह्मा प्रसन्न होऊन त्याला वर दिला, आणि त्याने प्रभूला निवडले.
देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम्। अवध्योऽहं भवेयं वै वर एष वृतो मया
मी देव, दानव, यक्ष, सर्प, गंधर्व आणि राक्षस यांच्यापासून अमर्याद व्हावे, हा मी निवडलेला वर आहे.
एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पितामहः। स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृष्ट्वा जगाम ह
म्हणूनच, 'तसेच होवो, जा,' असे पितामहांनी त्याला सांगितले. तसे त्याने ऐकून, त्याच्या पायांना डोक्याने स्पर्श केला आणि निघून गेला.
सतु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महवीर्यपराक्रमः। अनुस्मरन्पितृवधं द्रुतं विष्णुमुपागमत्
धुंधूकडून वर मिळवून, तो पराक्रमी आणि बलवान वीर, वडिलांच्या मृत्यूची आठवण करत, लवकरच विष्णूकडे गेला.
सतु देवान्सगन्धर्वाञ्जित्वा धुन्धुरमर्षणः। बबाध सर्वानसकृद्विष्णुं देवांश्च वै भृशम्
धुंधू, रागाने भरलेला, देव आणि गंधर्वांना हरवून, पुन्हा पुन्हा विष्णू आणि देवांना फार त्रास देऊ लागला.
समुद्रवालुकापूर्णे उज्जानक इति स्मृते। आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ। बाधतेस्म परं शक्त्या तमुदङ्काश्रमं विभो
समुद्राच्या वाळूने भरलेल्या आणि उज्जानक म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या त्या प्रदेशात, हे भरतराष्ट्रश्रेष्ठ, तो दुष्ट मनाचा धुंधू आला आणि मोठ्या शक्तीने उदंकाच्या आश्रमाला त्रास द्यायला लागला.
अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितस्तथा। मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर्भीमपराक्रमः
तेथे, जमिनीखाली आणि वाळूत लपलेला, मधु आणि कैटभाचा पुत्र, भीषण सामर्थ्याचा धुंधू होता.
शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपाश्रितः। उदङ्कस्याश्रमाभ्याशे निःश्वसन्पावकार्चिषः
तो तिथे, तपश्चर्येच्या बळावर, जगाचा विनाश करण्यासाठी, उदंकाच्या आश्रमाजवळ, ज्वाळा सोडत पडून होता.
एतस्मिन्नेव काले तु राजा सबलवाहनः। कुवलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम्
त्याच वेळी, कुबलाश्व नावाचा राजा, आपली सेना आणि वाहने घेऊन, बलाढ्य सैन्यासह निघाला.
सहस्रैरेकविंशत्या पुत्राणामरिमर्दनः। प्रायादुदङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य वधाय वै
एकवीस हजार पुत्रांसह, शत्रूंचा संहार करणारा तो राजा, उदंकासोबत, धुंधूचा वध करण्यासाठी निघाला.
तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः। उदङ्कस् नियोगेन लोकानां हितकाम्यया
मग भगवंत विष्णू, तेजाने उजळलेले, उदंकाच्या आज्ञेने, लोकांच्या कल्याणासाठी त्याच्यात प्रवेशले.
तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्। एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति
तो निघाला तेव्हा, हे दुर्धर्षा, आकाशात मोठा आवाज झाला—'हा तेजस्वी राजपुत्र धुंधूचा वध करील.'
दिव्यैश्च पुष्पैस्तं देवाः समन्तात्पर्यवाकिरन्। देवदुन्दुभयश्चापि नेदुः स्वयमनीरिताः
आणि देवांनी त्याच्यावर सर्व बाजूंनी दिव्य फुले उधळली, आणि देवदुंदुभी आपोआप वाजू लागल्या.
शीतश्च वायुः प्रववौ प्रयाणे तस्य धीमतः। विपांसुलां महीं कुर्वन्ववर्ष च सुरेश्वरः। `प्रदक्षिणाश्चाप्यभवन्वन्यास्तं समृगद्विजाः
त्या बुद्धिमान राजाच्या प्रस्थानावेळी, गार वारा वाहू लागला, पृथ्वीवरची धूळ शांत झाली, देवेंद्राने पाऊस पाडला, आणि वनातील पशुपक्ष्यांनी त्याची प्रदक्षिणा केली.
अन्तरिक्षे विमानानि देवतानां युधिष्ठिर। तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर्यत्र महासुरः
युधिष्ठिरा, जिथे तो महाशूर धुंधू होता, तिथेच आकाशात देवतांची विमानं दिसू लागली.
कुवलाश्वस्य धुन्योश्च युद्धकौतूहलान्विताः। देवगन्धर्वसहिताः समवैक्षन्महर्षयः
कुबलाश्व आणि धुंधू यांच्या युद्धाची उत्सुकता असलेल्या, देव, गंधर्व आणि महर्षी तिथे एकत्र जमून ते दृश्य पाहू लागले.
नारायणेन कौरव्य तेजसाऽऽप्यायितस्तदा। स गतो नृपतिः क्षिप्रं पुत्रैस्तैः सर्वतो दिशम्
कौरवा, नारायणाच्या तेजाने भरलेला तो राजा, आपल्या सर्व पुत्रांसह वेगवेगळ्या दिशांना वेगाने गेला.
अर्णवं स्वानयामास कुवलाश्वो महीपतिः। `हितार्तं सर्वलोकानामुदङ्कस्य वशे स्थितः
सर्व लोकांच्या हितासाठी आणि उदंकाच्या मार्गदर्शनाखाली, राजा कुबलाश्वाने आपली सेना समुद्राकडे नेली.
कुवलाश्वस् पुत्रैश्च तस्मिन्वै वालुकार्णवे। सप्तभिर्दिवसैः स्वात्वा दृष्टो धुन्धुर्महाबलः
त्या वाळूच्या समुद्रात, कुबलाश्व आणि त्याचे पुत्र, सात दिवस खोदून, त्या महाबली धुंधूला पाहू शकले.
आसीद्धोरं वपुस्तस्य वालुकान्तर्हितं महत्। दीप्यमानं यथा सूर्यस्तेजसा भरतर्षभ
त्याचे भयंकर आणि विशाल रूप, वाळूत लपलेले, सूर्यासारख्या तेजाने प्रकट झाले, हे भरतराष्ट्रश्रेष्ठ.
ततो धुन्धुर्महाराज दिशमावृत्य पश्चिमाम्। सुप्तोऽभूद्राजशार्दूल कालानलसमद्युतिः
मग, राजन, धुंधूने पश्चिम दिशेकडे वळून तिथे झोप घेतली. त्याचा तेज काळाग्नीप्रमाणे प्रखर होता.
कुवलाश्वस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारितः। अभिद्रुतः शरैस्तीक्ष्णैर्गदाभिर्मुसलैरपि
कुवलाश्वाच्या पुत्रांनी त्याला सर्व बाजूंनी वेढले आणि तीक्ष्ण बाण, गदा, मुसळ याने त्याच्यावर हल्ला केला.
प्टसैः परिधैः प्रासैः खङ्गैश् विमलैः शितैः। सवध्यमानः संक्रुद्धः समुत्तस्थौ महाबलः
त्याच्यावर पटाश, परिघ, भाले आणि धारदार तलवारीने वार करण्यात आला. त्यामुळे तो बलवान राक्षस संतापून उठून उभा राहिला.
क्रुद्धश्चाभक्षयत्तेषां शस्त्राणि विविधानि च। आस्याद्वमन्पावकं स संवर्तकसमं तदा
रागाने त्याने त्यांच्या विविध शस्त्रांचा भक्षण केला आणि तोंडातून संहारकाळाच्या अग्नीप्रमाणे ज्वाला बाहेर टाकल्या.
तान्सर्वान्नृपतेः पुत्रानदहत्स्वेन तेजसा। मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव
तो संतापून आपल्या तेजाने, तोंडातून निघणाऱ्या आगीने, राजाच्या सर्व पुत्रांना जाळून टाकू लागला, जणू काही तो सगळ्या लोकांना उलथवून टाकतोय असे वाटले.
क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिलः प्रभुः। सगरस्यात्मजान्क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्
राजन, अगदी क्षणातच, जसा कपिलाने पूर्वी नगरीत सगराच्या मुलांना जाळले होते, तसा त्यानेही रागाने त्या मुलांना जाळून टाकले. हे एक अद्भुत घडले.
तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम। तं प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम्। आससाद महातेजाः कुवलाश्वो महीपतिः
भरतश्रेष्ठ, त्या पुत्रांना रागाच्या ज्वाळेत जळताना पाहून, महाबली कुवलाश्व, जणू कुभकर्णासारखा जागा झाल्यासारखा, त्या धुंधूकडे गेला.
तस्य वारिमहाराज सुस्राव बहु देहतः। तत्तदापीयतेतेजो राज्ञा वारिमयं नृप
राजन, त्या राक्षसाच्या देहातून पुष्कळ पाणी वाहू लागले. ते पाणी त्या राजाच्या तेजाला शोषून घेत होते, पण राजाने ते सगळे पाणी प्यून टाकले.