तृप्ताश्चैवान्नदातारो ह्यतृप्ताश्चाप्यनन्नदाः। वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः
जे अन्नदान करतात ते तृप्त होऊन जातात, आणि जे अन्न देत नाहीत ते अतृप्त राहतात; वस्त्रदान करणारे वस्त्र घालून जातात, आणि न दिलेले उघड्या अंगाने जातात.
हिरण्यदाः सुखं यान्ति पुरुषास्त्वभ्यलंकृताः। भूमिदास्तुसुखं यान्ति सर्वैः कामैः सुतर्पिताः
सोने दान करणारे लोक आनंदाने, दागिने घालून जातात; भूमी दान करणारे सर्व इच्छा पूर्ण होऊन सुखाने जातात.
यान्ति चैवापरिक्लिष्टा नरा सस्यप्रदावकाः। नराः सुखतरं यान्ति विमानेषु गृहप्रदाः
धान्य दान करणारे लोक त्रास न होता जातात; घर दान करणारे तर स्वर्गीय विमानांतून अधिक सुखाने जातात.
पानीयदा ह्यतृषिताः प्रहृष्टमनसो नराः। पन्थानं द्योतयन्तश्च यान्ति दीपप्रदाः सुखम्
पाणी दान करणारे लोक तृष्णा नसलेले, आनंदी मनाने जातात; दिवा दान करणारे मार्ग उजळवत सुखाने जातात.
गोप्रदास्तु सुखं यान्ति निर्मुक्ताः सर्वपातकैः। विमानैर्हंससंयुक्तैर्यान्ति मासोपवासिनः
गाई दान करणारे सर्व पापांपासून मुक्त होऊन सुखाने जातात; जे महिनाभर उपवास करतात ते हंसांनी जोडलेल्या विमानांतून जातात.
तथा बर्हिप्रयुक्तैश्च षष्ठरात्रोपवासिनः। त्रिरात्रं क्षपते यस्तु एकभक्तेन पाण्डव
तसंच, सहा रात्री उपवास करणारे पक्ष्यांनी जोडलेल्या विमानांतून जातात; आणि पांडवा, जो तीन रात्री एक वेळचं अन्न खातो, तो हा मार्ग पार करतो.
अन्तरा चैव नाश्नाति तस्य लोका ह्यनामयाः। पानीयस्य गुणा दिव्याः प्रेतलोकसुखावहाः
मधल्या वेळेत काहीच न खाल्ल्यास त्याला मिळणारे लोक दुःखरहित असतात; त्या पाण्याचे गुण दिव्य असतात आणि ते पाणी मृत्यूनंतरच्या जगात सुख देणारे असते.
तत्र पुष्पोदका नाम नदी तेषां विधीयते। शीतलं सलिलं तत्रपिबन्ति ह्यमृतोपमम्
तेथे त्यांच्या साठी पुष्पोदका नावाची एक नदी आहे; तिथे ते लोक थंडगार, अमृतासारखे पाणी पितात.
ये चदृष्कृतकर्माणः पूयं तेषां विधीयते। एवं नदी महाराज सर्वकामप्रदा हि सा
ज्यांची कर्मे शुद्ध आहेत, त्यांच्यासाठी शुद्ध पाणी मिळते; अशी ही नदी, राजन, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र पूजयैनान्यथाविधि। अध्वनिं क्षीणगात्रश्च पथि पांशुसमन्वितः
म्हणून, राजाधिराज, तूही योग्य रीतीने त्यांची पूजा करावी, प्रवासाने थकलेला आणि धुळीने माखलेला असतानाही.
पृच्छते ह्यन्नदातारं गृहमायाति चाशया। तं पूजयाथ यत्नेन सोऽतिथिर्ब्राह्यणश्च सः
तो अन्न देणाऱ्याची चौकशी करतो आणि आशेने घरात येतो; त्याची मनापासून पूजा कर, कारण तो पाहुणा आणि ब्राह्मण दोन्ही आहे.
तं यान्तमनुगच्छन्ति देवाः सर्वे सवासवाः। तस्मिन्संपूजिते प्रीता निराशा यान्त्यपूजिते
तो निघून जात असताना सर्व देवता आणि इंद्र त्याच्या मागे जातात; त्याची योग्यरित्या पूजा केली तर ते सर्व संतुष्ट होतात, पण न केल्यास निराश होऊन निघून जातात.
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र पूजयैनं यथाविधि। एतत्ते शतशः प्रोक्तं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
म्हणून, राजाधिराज, तूही त्याची योग्य रीतीने पूजा कर; हे तुला शंभर वेळा सांगितले आहे—आता तुला अजून काय ऐकायचे आहे?
पुनः पुनरहं श्रोतुं कथां धर्मसमाश्रयाम्। पुण्यामिच्छामि धर्मज्ञ कथ्यमानां त्वया विभो
मला पुन्हा पुन्हा धर्मावर आधारित कथा ऐकाव्या वाटतात, धर्मज्ञा; तू सांगितलेल्या पवित्र कथा मला ऐकायचीच इच्छा आहे.
धर्मान्तरं प्रति कथां कथ्यमानां मया नृप। सर्वपापहरां नित्यं शृणुष्वावहितो मम
राजा, आता मी तुला दुसऱ्या धर्माची कथा सांगतो, जी नेहमी सर्व पापे दूर करते; ती तू लक्षपूर्वक ऐक.
कपिलायां तु दत्तायां यत्फलंज्येष्ठपुष्करे। तत्फलंभरतश्रेष्ठ विप्राणां पादधावने
कपिला गाय जेष्ठ पुष्कर येथे दान दिल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ, भरतश्रेष्ठ, ब्राह्मणांच्या पायांचे पाणी धुतल्याने मिळते.
द्विजपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी। तावत्पुष्करपर्णेन पिबन्ति पितरो जलम्
ब्राह्मणांच्या पायांचे पाणी ज्या काळात पृथ्वीवर राहते, त्या काळात पितरांना पुष्कराच्या पानावरून पाणी मिळते.
स्वागतेनाग्नयस्तृप्ता आसनेन शतक्रतुः। पितरः पादशौचेन अन्नाद्येन प्रजापतिः
स्वागताने अग्नी तृप्त होतो, आसनाने इंद्र प्रसन्न होतो, पाय धुतल्याने पितर तृप्त होतात आणि अन्नाने प्रजापती संतुष्ट होतो.
यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ शिरश्चैव प्रदृश्यते। तस्मिन्काले प्रदातव्या प्रयतेनान्तरात्मना
वासराची दोन पाय आणि डोके दिसत असतानाच, त्या वेळी मनापासून दान द्यावे.
अन्तरिक्षगतो वत्सो यावद्योन्यां प्रदृश्यते। तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति
वासरू अजून गर्भात असताना आणि ते दिसत असतानाच, गायीला पृथ्वीशी संबंधित समजावे, तोपर्यंत ती गायी आपले वासरू सोडत नाही.
यावन्ति तस्यां रोमाणि वत्सस्य च युधिष्ठिर। तावद्युगसहस्राणि स्वर्लोके महीयते
युधिष्ठिरा, त्या गाय आणि वासरावर जितके केस आहेत, तितक्या युगसहस्त्र काळ मनुष्य स्वर्गात सन्मान मिळवतो.
सुवर्णनासां यः कृत्वा सखुरां कृष्णधेनुकाम्। तिलैः प्रच्छादितां दद्यात्सर्वरत्नैरलंकृताम्
जो सोन्याच्या नथी आणि खुरांनी युक्त, काळी गाय तिळांनी झाकून, सर्व रत्नांनी सजवून दान करतो—
प्रतिग्रहं गृहीत्वा यः पुनर्ददति साधवे। फलानां फलमश्नाति तदा दत्त्वा च भारत
जो एखादे दान स्वीकारून पुन्हा तेच योग्य व्यक्तीस देतो, भरता, त्याला सर्व दानांचे फळ मिळते.
ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना। चतुरन्ता भवेद्दत्ता पृथिवी नात्र संशयः
त्यामुळे समुद्र, गुहा, डोंगर, वन, उपवन आणि चारही दिशांनी व्यापलेली पृथ्वी दान दिल्यासारखी होते—यात काहीच शंका नाही.
अन्तर्जानुशयो यस्तु भुञ्जते सक्तभाजनः। यो द्विजः शब्दरहितं संयन्तुस्तारणाय वै
जो माणूस गुडघ्यांच्या मध्ये ठेवलेले अन्न खातो, किंवा उरलेले अन्न असलेल्या भांड्यातून खातो, आणि जो द्विज मूकपणे जप करतो, तो खरोखरच संयमी असून संसारसागर पार करण्यास समर्थ असतो.
ये पानीयानि ददति तथाऽन्ये ये द्विजातयः। जपन्ति संहितां सम्यक्ते नित्यं तारणक्षमाः
जे पाणी दान करतात आणि इतर द्विज सुद्धा जे रोज नीटसंहितेचा जप करतात, ते सर्व लोकांना तारण्याची क्षमता ठेवतात.
हव्यंकव्यं च यत्किंचित्सर्वं तच्छ्रोत्रियोऽर्हति। दत्तं हि श्रोत्रिये साधौज्यलितेऽग्नौ यथा हुतम्
देवतांसाठी किंवा पितरांसाठी जे काही नैवेद्य असतो, तो सर्व श्रौत ब्राह्मणाला योग्य असतो. कारण श्रौत ब्राह्मणाला दिलेले दान अग्नीमध्ये तुप घातल्यासारखे शुद्ध असते.
मन्युप्रहरणा विप्रा न विप्राः शस्त्रयोधिनः। निहन्युर्मन्युना विप्रा वज्रपाणिरिवासुरान्
क्रोध हेच शस्त्र असलेले ब्राह्मण हे हातात शस्त्र घेणारे योद्धे नसतात; पण ते आपल्या क्रोधाने वज्रधारी देवासारखे असुरांचा नाश करतात.
धर्माश्रितेयं तु कथा कथिता हि तवानघ। यां श्रुत्वा मुनयः प्रीता नैमिषारण्यवासिनः
धर्मावर आधारलेली ही कथा मी तुला सांगितली, ज्यामुळे नैमिषारण्यात राहणारे ऋषी ऐकून अत्यंत आनंदित झाले.
वीतशोकभयक्रोधा विपाप्मानस्तथैव च। श्रुत्वेमां तु कथां राजन्भवन्तीह तु मानवाः
राजा, जे लोक ही कथा ऐकतात, ते या जगात शोक, भीती, राग आणि पाप यांपासून मुक्त होतात.