अनड्वाहं तु यो दद्याद्बलवन्तं धुरंधरम्। स निस्तरति दुर्गाणि स्वर्गलोकं च गच्छति
जो बलवान, ओझे वाहणारा बैल दान करतो, तो सर्व संकटांतून सुटतो आणि स्वर्गलोक प्राप्त करतो.
वसुंधरां तु यो दद्याद्द्विजाय विदुषात्मने। दातारं ह्यनुगच्छन्ति सर्वे कामाभिवाञ्छिताः
जो विद्वान द्विजाला जमीन दान करतो, त्याच्या मागे सर्व इच्छित वस्तू येतात.
पृच्छन्ति चान्नदातारं वदन्ति पुरुषा भुवि। अध्वनि क्षीणगात्राश्च पांसुना चावकुण्ठिताः
जगात, प्रवासाने थकलेले आणि धुळीने माखलेले लोक अन्नदात्याचा शोध घेतात आणि त्याची चर्चा करतात.
तेषामेव श्रमार्तानां यो ह्यन्नं कथयेद्बुधः। अन्नदातृसमः सोपि कीर्त्यते नात्र संशयः
अशा थकलेल्या आणि दुःखी लोकांना जो अन्न कुठे मिळेल हे सांगतो, तोही अन्नदात्यासारखाच गौरवला जातो—यात शंका नाही.
तस्मात्त्वं सर्वदानानि हित्वाऽन्नं संप्रयच्छ ह। न हीदृशं पुण्यफलं विचित्रामिह विद्यते
म्हणून, सर्व दान सोडून अन्नदान करावे; कारण यासारखे पुण्य फळ दुसरे काही नाही.
यथाशक्ति च यो दद्यादन्नं विप्रेषु संस्कृतम्। स तेन कर्मणाऽऽप्नोति प्रजापतिसलोकताम्
जो आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना शिजवलेले अन्न देतो, तो त्या कर्माने प्रजापतीच्या लोकात स्थान मिळवतो.
अन्नमेव विशिष्टं हि तस्मात्परतरं न च। अन्नं प्रजापतिश्चोक्तः स च संवत्सरो मतः
खरंच, अन्न सर्वश्रेष्ठ आहे; अन्नाहून श्रेष्ठ काहीच नाही. प्रजापती म्हणजे अन्न असे म्हटले जाते, आणि तोच संवत्सर मानला जातो.
संवत्सरस्तु यज्ञोऽसौ सर्वं यज्ञे प्रतिष्ठितम्। तस्मात्सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च
संवत्सर म्हणजे यज्ञच आहे, आणि सर्व काही यज्ञातच स्थिर आहे; म्हणून, सर्व स्थावर आणि जंगम प्राणी—
तस्मादन्नं विशिष्टं हि सर्वेभ्यइति विश्रुतम्
म्हणून अन्न हे सर्वांत श्रेष्ठ आहे, असं सर्वत्र मानलं जातं.
येषां तटाकानि महोदकानि वाप्यश्चकूपाश्चप्रतिश्रयाश्च। अन्नस्य दानं मधुरा च वाणी यमस्य ते निर्वचना भवन्ति
ज्यांच्याकडे तळ्यांचं, मोठ्या पाण्याचं साठं आहे, विहिरी आहेत, विश्रांतीसाठी जागा आहेत, जे अन्नदान करतात आणि गोड बोलतात, त्यांची यमाशी असलेली सर्व देणी फिटतात.
धान्यं श्रमेणार्जितवित्तसंचितं विप्रे सुशीले प्रतियच्छते यः। वसुंधरा तस्य भवेत्सुतुष्टा धारां वसूनां प्रतिमुञ्चतीव
जो माणूस मेहनतीने मिळवलेलं धान्य आणि प्रामाणिकपणे साठवलेलं धन सुशील ब्राह्मणाला देतो, त्याच्यावर पृथ्वी फार प्रसन्न होते आणि जणू तिच्या धनाचा वर्षाव करते.
अन्नदाः प्रथमं यान्ति सत्यवाक्यदनन्तरम्। अयाचितप्रदाता च समं यान्ति त्रयो जनाः
जे अन्नदान करतात ते आधी पुढे जातात, मग सत्य बोलणारे, आणि न मागता देणारे — हे तिघे एकत्र पुढे जातात.
कौतूहलसमुत्पन्नः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः। मार्कण्डेयं महात्मानं पुनरेव सहानुजः
तेव्हा युधिष्ठिराच्या मनात कुतूहल निर्माण झालं आणि त्याने आपल्या भावांसह पुन्हा एकदा महात्मा मार्कंडेयांना विचारलं.
यमलोकस्य चाध्वानमन्तरं मानुषस्य च। कीदृशं किंप्रमाणं वा कथं वा तन्महामुने। तरन्ति पुरुषाश्चैव केनोपायेन शंस मे
महामुने, यमाच्या लोकाचा आणि माणसांच्या जगाचा मार्ग कसा आहे? तो कसा आहे, किती लांब आहे, आणि लोक तो कसा ओलांडतात? मला कोणत्या उपायाने तो पार करता येतो ते सांगा.
सर्वगुह्यतनं प्रश्नं पवित्रमृषिसंस्तुतम्। कथयिष्यामि ते राजन्धर्मं धर्मभृतांवर
राजा, मी तुला हा सर्वांत गुप्त, पवित्र आणि ऋषींनी स्तुतिलेला प्रश्न सांगतो — हे धर्मभृतांमध्ये श्रेष्ठ, हा धर्म आहे.
षडशीतिसहस्राणि योजनानां नराधिप। यमलोकस्य चाध्वानमन्तरं मानुषस्य च
राजाधिराज, माणसांच्या जगापासून यमाच्या लोकापर्यंतचा मार्ग छप्पन्न हजार योजनांचा आहे.
आकाशं तदपानीयं घोरं कान्तारदर्शनम्। न तत्र वृक्षच्छाया वा पानीनं केतनानि च
तो मार्ग आकाशासारखा, पाण्याविना, भयंकर आणि ओसाड वाळवंटासारखा आहे; तिथे झाडांची सावली नाही, ना पाणी पिणाऱ्यांसाठी कुठे थांबायची जागा.
विश्रमेद्यत्र वै श्रान्तः पुरुषोऽध्वनि कर्शितः। नीयते यमदूतैस्तु यमस्वाज्ञाकरैर्बलात्
त्या मार्गावर थकलेला, दमलेला माणूस कुठेही विश्रांती घेऊ शकत नाही; त्याला यमाचे दूत, यमाच्या आज्ञेने, जबरदस्तीने नेतात.
नराः स्त्रियस्तथैवान्ये पृथिव्यां जीवसंज्ञिताः। ब्रह्मणेभ्यः प्रदानानि नानारूपाणि पार्थिव
राजा, पृथ्वीवर जे पुरुष, स्त्रिया आणि इतर जीव आहेत, ते वेगवेगळ्या प्रकारची दानं ब्राह्मणांना देत जातात.
हयादीनां प्रकृष्टानि तेऽध्वानं यान्ति वै नराः। सन्निवार्यातपं यानति च्छत्रेणैव हि च्छत्रदाः
ज्यांनी घोडे वगैरे दान केले आहेत, ते लोक तो मार्ग सहज पार करतात; छत्री दान करणारे छत्रीच्या सावलीतून उन्हापासून वाचत पुढे जातात.
तृप्ताश्चैवान्नदातारो ह्यतृप्ताश्चाप्यनन्नदाः। वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः
जे अन्नदान करतात ते तृप्त होऊन जातात, आणि जे अन्न देत नाहीत ते अतृप्त राहतात; वस्त्रदान करणारे वस्त्र घालून जातात, आणि न दिलेले उघड्या अंगाने जातात.
हिरण्यदाः सुखं यान्ति पुरुषास्त्वभ्यलंकृताः। भूमिदास्तुसुखं यान्ति सर्वैः कामैः सुतर्पिताः
सोने दान करणारे लोक आनंदाने, दागिने घालून जातात; भूमी दान करणारे सर्व इच्छा पूर्ण होऊन सुखाने जातात.
यान्ति चैवापरिक्लिष्टा नरा सस्यप्रदावकाः। नराः सुखतरं यान्ति विमानेषु गृहप्रदाः
धान्य दान करणारे लोक त्रास न होता जातात; घर दान करणारे तर स्वर्गीय विमानांतून अधिक सुखाने जातात.
पानीयदा ह्यतृषिताः प्रहृष्टमनसो नराः। पन्थानं द्योतयन्तश्च यान्ति दीपप्रदाः सुखम्
पाणी दान करणारे लोक तृष्णा नसलेले, आनंदी मनाने जातात; दिवा दान करणारे मार्ग उजळवत सुखाने जातात.
गोप्रदास्तु सुखं यान्ति निर्मुक्ताः सर्वपातकैः। विमानैर्हंससंयुक्तैर्यान्ति मासोपवासिनः
गाई दान करणारे सर्व पापांपासून मुक्त होऊन सुखाने जातात; जे महिनाभर उपवास करतात ते हंसांनी जोडलेल्या विमानांतून जातात.
तथा बर्हिप्रयुक्तैश्च षष्ठरात्रोपवासिनः। त्रिरात्रं क्षपते यस्तु एकभक्तेन पाण्डव
तसंच, सहा रात्री उपवास करणारे पक्ष्यांनी जोडलेल्या विमानांतून जातात; आणि पांडवा, जो तीन रात्री एक वेळचं अन्न खातो, तो हा मार्ग पार करतो.
अन्तरा चैव नाश्नाति तस्य लोका ह्यनामयाः। पानीयस्य गुणा दिव्याः प्रेतलोकसुखावहाः
मधल्या वेळेत काहीच न खाल्ल्यास त्याला मिळणारे लोक दुःखरहित असतात; त्या पाण्याचे गुण दिव्य असतात आणि ते पाणी मृत्यूनंतरच्या जगात सुख देणारे असते.
तत्र पुष्पोदका नाम नदी तेषां विधीयते। शीतलं सलिलं तत्रपिबन्ति ह्यमृतोपमम्
तेथे त्यांच्या साठी पुष्पोदका नावाची एक नदी आहे; तिथे ते लोक थंडगार, अमृतासारखे पाणी पितात.
ये चदृष्कृतकर्माणः पूयं तेषां विधीयते। एवं नदी महाराज सर्वकामप्रदा हि सा
ज्यांची कर्मे शुद्ध आहेत, त्यांच्यासाठी शुद्ध पाणी मिळते; अशी ही नदी, राजन, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र पूजयैनान्यथाविधि। अध्वनिं क्षीणगात्रश्च पथि पांशुसमन्वितः
म्हणून, राजाधिराज, तूही योग्य रीतीने त्यांची पूजा करावी, प्रवासाने थकलेला आणि धुळीने माखलेला असतानाही.