यथा मां वै साधुवादैः प्रसन्नाः प्रशंसेयुः शिबयः कर्मणा तु। यथा श्येन प्रियमेव कुर्यां प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि
जसं शिबी लोक माझ्या कृतीचं कौतुक करतील, तसं मी तुझ्या मनासारखं वागावं, हे घारी. तू मला सांग, मी तुझ्या इच्छेनुसार वागेन.
ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपिशितं तावद्राजन्यावन्मांसं कपोतेन समम् ।। तथा तस्मात्साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुश्च शिबय कृतं च प्रियं स्यान्ममेति
राजाने आपल्या उजव्या मांडीवरून कबुतराच्या वजनाएवढं स्वतःचं मांस कापून तराजूत ठेवलं; अशा प्रकारे कबुतर वाचलं, शिबी लोकांनी त्याचं कौतुक केलं, आणि माझ्या मनातील प्रिय गोष्ट पूर्ण झाली.
अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशीं तुलयाधारयत् ।। गुरुतर एव कपोत आसीत्
मग राजाने आपल्या उजव्या मांडीवरून स्वतःचं मांस कापून तराजूत ठेवलं; तरीही कबुतर जडच राहिलं.
पुनरन्यमुच्चकर्त गुरुतर एव कपोतः ।। एवं सर्वं समधिकृत्य शरीरं तुलायामारोपयामास रतत्तथापि गुरुतर एव कपोत आसीत्
पुन्हा त्याने आणखी मांस कापलं, तरीही कबुतर जडच राहिलं; मग त्याने अख्खं शरीर तराजूत ठेवून पाहिलं, तरीही कबुतर जडच राहिलं.
अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह ।। न च व्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्टाव त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयत श्येनः अथ राजा अब्रवीत्
मग राजा स्वतःच तराजूत बसला; आणि राजामध्ये काहीही दोष नव्हता. हे पाहून घारी म्हणाली, 'तू वाचलास,' आणि अदृश्य झाली. मग राजाने बोलायला सुरुवात केली.
कपोतं विद्युः शिवयस्त्वां कपोत पृच्छामि ते शकुने को नु श्येनः। नानीश्वर ईदृशं जातु कुर्या- देतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व
'शिबी लोक तुला कबुतर म्हणून ओळखतात, पण मी तुला विचारतो, हे पक्ष्या, तू घारी म्हणून खरा कोण आहेस? असा प्रकार कोणताही स्वामी करणार नाही—हे भगवन्, मला या प्रश्नाचं उत्तर सांग.'
वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतु- रथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः। साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेय नौ जिज्ञासया त्वत्सकाशंप्रपन्नौ
'मी वैश्वानर, ज्वलंत अग्नी, धूरध्वज, आणि घारीसुद्धा, वज्रधारी, शचीचा स्वामी आहे; तुझी परीक्षा घ्यायला, हे पुरुषश्रेष्ठ, आम्ही जिज्ञासेने तुझ्याकडे आलो.'
यामेतां पेशीं मम निष्क्रयाय प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्। एतद्वो लक्ष्म शिवं करोमि हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम्
'राजा, तू माझ्यासाठी तलवारीने कापून दिलेलं हे मांस, मी तुल्यासाठी शुभ चिन्ह करतो—हे मांस सोनेरी रंगाचं, तेजस्वी आणि सुगंधी राहो.'
एतासां प्रजानां पालयिता यशस्वी सुरर्षीणामथ संमतो भृशम्। एतस्मात्पार्श्वात्पुरुषो जनिष्यति कपोतरोमेति च तस्य नाम
'तू या लोकांचा कीर्तीमान रक्षणकर्ता होशील, देव आणि ऋषी यांच्यात मोठ्या सन्मानाचा अधिकारी होशील; तुझ्या वंशातून एक पुरुष जन्माला येईल, त्याचं नाव कबुतररोम असेल.'
कपोतरोमाणं शिबिनौद्भिदं पुत्रं प्राप्स्यसि नृपवृषसंहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौरथानाम्
'तुला शिबीचा वंशज, कबुतररोम नावाचा पुत्र मिळेल, तो राजांमध्ये वृषभासारखा बळकट, कीर्तीने उजळ, आणि शौर्यवान असेल, हे सौरथश्रेष्ठ, तू त्याला पाहशील.'
श्रुत्वा स राजा राजर्षिरिन्द्रद्युम्नस्य तत्तदा। मार्कण्डेयान्महाभागात्स्वर्गस्य प्रतिपादनम्
राजर्षीने, इंद्रद्युम्नाच्या स्वर्गप्राप्तीची कथा भाग्यवान मार्कंडेयांकडून ऐकली.
युधिष्ठिरो महाराज पुनः पप्रच्छ तं मुनिम्। कीदृशीषु ह्यवस्थासु दत्त्वा दानं महामुने। इन्द्रलोकं त्वनुभवेत्पुरुषस्तद्ब्रवीहि मे
महाराज युधिष्ठिराने त्या ऋषीला पुन्हा विचारलं, 'महामुने, कोणत्या परिस्थितीत, दान दिल्यावर, मनुष्य इंद्रलोकाला जातो? ते मला सांग.'
गार्हस्थ्येऽप्यथवा बाल्ये यौवने स्थाविरेऽपि वा। यथा फलं समश्नाति तथा त्वं कथयस्व मे
गृहस्थाश्रमात, बालपणात, तारुण्यात किंवा म्हातारपणात — जसा कोणी फळ खातो तसा — तू मला तसेच सांग.
वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश। वृथा जन्म ह्यपुत्रस् ये च धर्मबहिष्कृताः
चार जन्म वाया जातात, सोळा दानं वाया जातात; पुत्र नसलेला जन्म आणि धर्माबाहेर गेलेले लोक, हेही वाया जातात.
परपाकं च येऽश्नन्ति आत्मार्थं च पचेत्तु यः। पर्यश्नन्ति वृथा यत्र तदसत्यं प्रकीर्त्यते
जे लोक दुसऱ्यांनी शिजवलेलं खातात, किंवा स्वतःसाठीच शिजवतात, आणि जिथे इतर लोक वाया जातात, ते सर्व असत्य मानलं जातं.
आरूढपतिते दत्तमन्यायोपहृतं च यत्। व्यर्थं तु पतिते दानं ब्राह्मणे तस्करे तथा
जो घोड्यावरून पडलेल्याला दिलं जातं, किंवा अन्यायाने घेतलं जातं, ते वाया जातं; तसेच पतित ब्राह्मणाला किंवा चोराला दिलेलं दानही वाया जातं.
गुरौ चानृतिके पापे कृतघ्ने ग्रामयाजके। वेदविक्रयिणे दत्तं तथा वृषलयाजके
खोटं बोलणाऱ्या गुरु, पापी, उपकार न मानणारा, गावचा पुजारी, वेद विकणारा, किंवा नीच लोकांसाठी यज्ञ करणारा — यांना दिलेलं दान वाया जातं.
ब्रह्मबन्धुषु यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ। स्त्रीजितेषु च यद्दत्तं व्यालग्राहे तथैव च
फक्त नावाला ब्राह्मण असणाऱ्यांना, नीच लोकांना, स्त्रीच्या अधीन असणाऱ्यांना किंवा सर्पाने पकडलेल्या माणसांना दिलेलं दानही वाया जातं.
परिचारकेषु यद्दत्तं वृथा दानानि षोडश। तमोवृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च
नोकरांना दिलेलं दानही त्या सोळा वाया जाणाऱ्या दानांमध्ये आहे; आणि जो अज्ञान, भीती किंवा रागातून दान देतो, त्याचं दानही वाया जातं.
भुङ्क्ते च दानं तत्सर्वं गर्भस्थस्तु नरः सदा। ददद्दानं द्विजातिभ्यो वृद्धभावेन मानवः
माणूस गर्भात असतानाही सर्व दानांचा लाभ घेतो; म्हणून माणसाने वडीलधाऱ्यांचा मान ठेवून द्विजांना दान द्यावं.
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु सर्वदानानि पार्थिव। दातव्यानि द्विजातिभ्यः स्वर्गमार्गजिगीषया
म्हणून, राजन, सर्व अवस्थांमध्ये, स्वर्गमार्गाची इच्छा ठेवून, सर्व दानं द्विजांना द्यावीत.
चातुर्वर्ण्यस्य सर्वस्य वर्तमानाः प्रतिग्रहे। केन विप्रा विशेषेण तारयन्ति तरन्ति च
चारही वर्णांमध्ये, दान घेत असताना, ब्राह्मण कोणत्या विशेष मार्गाने तारतात आणि स्वतःही पार होतात?
जपैर्मन्त्रैश्च होमैश्च स्वाध्यायाध्यायनेन च। नावं वेदमयीं कृत्वातारयन्ति तरन्ति च
जप, मंत्र, होम, स्वाध्याय आणि अभ्यास यांद्वारे, वेदांची नौका करून, ते स्वतःही पार होतात आणि इतरांनाही तारतात.
ब्राह्मणांस्तोषयेद्यस्तु तुष्यन्ते तस्य देवताः। वचनाच्चापि विप्राणां स्वर्गलोकमवाप्नुयात्
जो ब्राह्मणांना संतुष्ट करतो, त्याच्यावर देवता प्रसन्न होतात; आणि ब्राह्मणांच्या वचनाने स्वर्गलोक मिळतो.
अनन्तं पुण्यलोकं तु गन्ताऽसौ तु न संशयः। श्लेष्मादिभिर्व्याप्ततनुर्म्रियमाणोऽविचेतनः
तो नक्कीच अनंत पुण्यलोकाला जातो, यात शंका नाही; जरी मृत्यूसमयी कफ वगैरे रोगांनी ग्रस्त होऊन शुद्ध नसला तरीही.
ब्राह्णा एव संपूज्याः पुण्यं स्वर्गमभीप्सता। श्राद्धकाले तु यत्नेन भोक्तव्या ह्यजुगुप्सिताः
पुण्य आणि स्वर्गाची इच्छा असणाऱ्यांनी फक्त ब्राह्मणांचा सन्मान करावा; श्राद्धाच्या वेळी, अयोग्य लोकांना टाळून, काळजीपूर्वक त्यांना जेवू घालावं.
दुर्बलः कुनस्वी कुष्ठी मायावी कुण्डगोलकौ। वर्जनीयाः प्रयत्नेन काण्डपृष्ठाश्च देहिनः
दुर्बळ, वाईट स्वभावाचे, कुष्ठरोगी, कपटी, कुबड, वाकडी पाठ असणारे — हे सर्व लोक काळजीपूर्वक टाळावेत.
जुगुप्सितं हि यच्छ्राद्धं दहत्यग्निरिवेन्धनम्
श्राद्धात अयोग्य असलेलं जसं इंधनाला जाळणारा अग्नी तसं सर्व जाळून टाकतं.
ये ये श्राद्धे न पूज्यन्ते मूकान्धबधिरादयः। तेऽपिसर्वे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः
श्राद्धात जे मूक, आंधळे, बहिरे वगैरे सन्मान मिळवत नाहीत, त्यांनाही वेदपारंगतांसोबत मिसळून स्थान द्यावं.
प्रतिग्रहश्च वै देयः शृणु यस् युधिष्ठिर। प्रदातारं तथाऽऽत्मानं यस्तारयति शक्तिमान्
दान घेणंही आवश्यक आहे; ऐक युधिष्ठिरा, कारण समर्थ दाता स्वतःला आणि दान देणाऱ्यालाही तारतो.