ददामि ते रोहिणीनां सहस्रं प्रियो हि मे ब्राह्मणो याचमानः। न मे मनः कुप्यति याचमाने दत्तं न शोचामि कदाचिदर्थम्
मी तुला रोहिणी जातीच्या हजार गायी देतो, कारण मागणारा ब्राह्मण मला प्रिय असतो. कुणी काही मागितल्यावर माझ्या मनात कधीच राग येत नाही, आणि मी दिलेली वस्तू कधीच खंतावत नाही.
इत्युक्त्वा ब्राह्मणा राजा गोसहस्रं ददौ। प्राप्तवांश्च गवां सहस्रं ब्राह्मण इति
असं म्हणून, राजाने त्या ब्राह्मणाला हजार गायी दिल्या. त्या ब्राह्मणानेही त्या गायी स्वीकारल्या.
देवानां कथा संजाता महीतलं गत्वा महीपतिं शिबिमौशीनरं साध्वेनं शिबिं जिज्ञास्याम इति ।। एवं भो इत्युक्त्वा अग्नीन्द्रावुपतिष्ठेताम्
देवतांची गोष्ट अशी झाली— ते पृथ्वीवर आले आणि म्हणाले, "आपण औशीनर वंशातील धर्मशील राजा शिबीची परीक्षा घेऊया." असं म्हणून अग्नी आणि इंद्र त्याच्याकडे गेले.
अग्निः कपोतरूपेण तमभ्यधावदामिषार्थमिन्द्रः श्येनरूपेण
अग्नीने कपोताचा, म्हणजेच कबुतराचा, रूप घेतलं आणि मांसासाठी धावत गेला; इंद्राने श्येनाचं, म्हणजेच घारीचं, रूप घेतलं.
अथ कपोतो राज्ञो दिव्यासनासीनस्योत्सङ्गं न्यपतत्
तेव्हा ते कबुतर राजाच्या दिव्य सिंहासनावर बसलेल्या मांडीवर येऊन पडलं.
अथ पुरोहितो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्यते
मग राजाचा पुरोहित म्हणाला— "प्राण वाचवण्यासाठी, घारीपासून घाबरून हे कबुतर आपली प्राणरक्षा मागायला तुमच्याकडे आलं आहे."
वसु ददातु अन्तवान्पार्थिवोऽस्य निष्कृतिं कुर्यात् घोरं कपोतस्य निपातमाहुः
राजाने संपत्ती द्यावी; कबुतराचा मृत्यू भरून काढावा. कबुतराचं पतन फार भयंकर मानलं जातं.
अथ कपोतो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षणार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्ये अङ्गैरङ्गानि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्राणांस्त्वां प्रपद्ये
मग कबुतराने राजाला म्हटलं— "प्राण वाचवण्यासाठी, घारीपासून घाबरून मी तुमच्याकडे आलो आहे. माझ्या अंगांनी, सुरक्षिततेसाठी, मी ऋषी होतो आणि माझे प्राण तुमच्याकडे सोपवतो."
स्वाध्यायेन कर्शितं ब्रह्मचारिणं मां विद्धि ।। तपसा दमेन युक्तमाचार्यस्याप्रतिकूलभाषिणम् ।। एवंयुक्तमपापं मां विद्धि
माझा अभ्यास करून मी कृश झालो आहे, मी ब्रह्मचर्याचं पालन केलं आहे, तप आणि संयम अंगीकारले आहेत, आणि मी कधीही गुरूविरुद्ध बोलत नाही. अशा प्रकारे मी निष्पाप आहे, हे जाणावं.
गदामि वेदानविचिनोमि छन्दः सर्वेवेदा अक्षरशो मे अधीताः। न साधु दानं श्रोत्रियस्य प्रदानं मा प्रादाः श्येनाय न कपोतोऽस्मि
मी वेद पाठ करतो, वेद आणि त्यांची छंदं शोधतो; सर्व वेद मी अक्षरशः शिकलो आहे. श्रोत्रिय ब्राह्मणाला दान देणं योग्य नाही; मला घारीला देऊ नका, कारण मी फक्त कबुतर नाही.
अथ श्येनो राजानमब्रवीत्
मग घारीने राजाला म्हटलं—
पर्यायेण वसतिर्वा भवेषु सर्गे जातः पूर्वमस्मात्कपोतात्। त्वमाददानोऽथ कपोतमेनं मा त्वं राजन्विघ्नकर्ता भवेथाः
सृष्टीत सर्व प्राण्यांना आपापली जागा असते; मी या कबुतरापूर्वी जन्मलो आहे. राजा, जर तू हे कबुतर माझ्याकडून घेणार असशील, तर तू माझ्या मार्गात अडथळा ठरू नकोस.
केनेदृशी जातु परा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकनेन संस्कृता। यां वै कपोतो वदते यां च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु
अशी कोणती वाणी कधी ऐकली आहे, जी इतक्या शुद्ध भाषेत कबुतर आणि घारीने बोलली? दोघांचं म्हणणं ऐकून, काय खरं आणि योग्य आहे, हे कसं ठरवावं?
नास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले नास्य बीजं रोहति काल उप्तम्। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे न त्राणं लभेत्राणमिच्छन्स काले
त्याच्या ऋतूत पाऊस पडत नाही; योग्य वेळी त्याचं बीज उगवत नाही. जो घाबरलेल्या शरण आलेल्याला शत्रूकडे देतो, त्याला स्वतः संकटात असताना कधीच मदत मिळत नाही.
जाता ह्रस्वा प्रजा प्रमीयते सदा न वासं पितरोऽस्य कुर्वते। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे नास्य देवाः प्रतिगृह्णन्ति हव्यम्
ज्याच्या संततीला जन्मतःच कमजोरी असते आणि ज्याचं वंश पुढे वाढत नाही, ज्याचे पूर्वज त्याच्याजवळ राहत नाहीत, आणि जो घाबरलेल्या, आसरा मागितलेल्या माणसाला शत्रूकडे देतो, त्याच्या यज्ञातील आहुती देवता स्वीकारत नाहीत.
मोघमन्नं विन्दति चाप्रचेताः स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति शीघ्रमेव। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम्
ज्याच्याकडे समज नाही, त्याला मिळालेलं अन्न व्यर्थ ठरतं आणि तो लवकरच स्वर्गातून खाली पडतो; जो घाबरलेल्या, आसरा घेतलेल्या माणसाला शत्रूकडे देतो, त्याला इंद्रासह सर्व देवता वज्राने दंड देतात.
उक्षाणं पक्त्वा सह ओदनेन अस्मात्कपोतात्प्रति ते नयन्तु। यस्मिन्देशे रमसेऽतीव श्येन तत्रमांसं शिवयस्ते वहन्तु
या कबुतराऐवजी, तांदळासोबत शिजवलेला बैल तुझ्यासाठी घेऊन जा. ज्या ठिकाणी, हे घारी, तुला विशेष आनंद मिळतो, तिथे तुझ्या कल्याणासाठी मांस नेऊन द्यावे.
नोक्षाणो राजन्प्रार्थयेयं न चान्य दस्मान्मांसमधिकं वा कपोतात्। देवैर्दत्तः सोऽद्य ममैष भक्ष- स्तन्मे ददस्व शकुनानामभावात्
राजा, मी बैल किंवा दुसरे काही मागणार नाही, किंवा या कबुतरापेक्षा जास्त मांसही मागणार नाही. आज देवांनी मला हे कबुतर अन्न म्हणून दिलं आहे—माझ्यासाठी हेच दे, कारण दुसरे पक्षी नाहीत.
उक्षाणं वेहतमनूनं नयन्तु ते पश्यन्तु पुरुषा ममैव। भयाहितस् दायं ममान्तिकात्त्वां प्रत्याम्नायं तु त्वं ह्येनं मा हिंसीः
माझ्यासाठी बैल आणा, तो वजनाने कमी नसावा, आणि लोकांनी पाहावं की तो खरोखर माझा आहे. पण तू घाबरून माझ्याकडे आला आहेस, म्हणून मी तुला परत करतो—त्याला काहीही हानी करू नकोस.
त्यजे प्राणाननैव दद्यां कपोतं सौम्यो ह्ययं किं न जानासि श्येन। यथा क्लेशं मा कुरुष्वेह सौम्य नाहं कपोतमर्पयिष्ये कथंचित्
मी स्वतःचे प्राण सोडायला तयार आहे, पण हे कबुतर देणार नाही. हे घारी, तुला हे समजत नाही का? कृपया, मला इथे त्रास देऊ नकोस, मी कोणत्याही परिस्थितीत हे कबुतर सोडणार नाही.
यथा मां वै साधुवादैः प्रसन्नाः प्रशंसेयुः शिबयः कर्मणा तु। यथा श्येन प्रियमेव कुर्यां प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि
जसं शिबी लोक माझ्या कृतीचं कौतुक करतील, तसं मी तुझ्या मनासारखं वागावं, हे घारी. तू मला सांग, मी तुझ्या इच्छेनुसार वागेन.
ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपिशितं तावद्राजन्यावन्मांसं कपोतेन समम् ।। तथा तस्मात्साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुश्च शिबय कृतं च प्रियं स्यान्ममेति
राजाने आपल्या उजव्या मांडीवरून कबुतराच्या वजनाएवढं स्वतःचं मांस कापून तराजूत ठेवलं; अशा प्रकारे कबुतर वाचलं, शिबी लोकांनी त्याचं कौतुक केलं, आणि माझ्या मनातील प्रिय गोष्ट पूर्ण झाली.
अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशीं तुलयाधारयत् ।। गुरुतर एव कपोत आसीत्
मग राजाने आपल्या उजव्या मांडीवरून स्वतःचं मांस कापून तराजूत ठेवलं; तरीही कबुतर जडच राहिलं.
पुनरन्यमुच्चकर्त गुरुतर एव कपोतः ।। एवं सर्वं समधिकृत्य शरीरं तुलायामारोपयामास रतत्तथापि गुरुतर एव कपोत आसीत्
पुन्हा त्याने आणखी मांस कापलं, तरीही कबुतर जडच राहिलं; मग त्याने अख्खं शरीर तराजूत ठेवून पाहिलं, तरीही कबुतर जडच राहिलं.
अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह ।। न च व्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्टाव त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयत श्येनः अथ राजा अब्रवीत्
मग राजा स्वतःच तराजूत बसला; आणि राजामध्ये काहीही दोष नव्हता. हे पाहून घारी म्हणाली, 'तू वाचलास,' आणि अदृश्य झाली. मग राजाने बोलायला सुरुवात केली.
कपोतं विद्युः शिवयस्त्वां कपोत पृच्छामि ते शकुने को नु श्येनः। नानीश्वर ईदृशं जातु कुर्या- देतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व
'शिबी लोक तुला कबुतर म्हणून ओळखतात, पण मी तुला विचारतो, हे पक्ष्या, तू घारी म्हणून खरा कोण आहेस? असा प्रकार कोणताही स्वामी करणार नाही—हे भगवन्, मला या प्रश्नाचं उत्तर सांग.'
वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतु- रथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः। साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेय नौ जिज्ञासया त्वत्सकाशंप्रपन्नौ
'मी वैश्वानर, ज्वलंत अग्नी, धूरध्वज, आणि घारीसुद्धा, वज्रधारी, शचीचा स्वामी आहे; तुझी परीक्षा घ्यायला, हे पुरुषश्रेष्ठ, आम्ही जिज्ञासेने तुझ्याकडे आलो.'
यामेतां पेशीं मम निष्क्रयाय प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्। एतद्वो लक्ष्म शिवं करोमि हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम्
'राजा, तू माझ्यासाठी तलवारीने कापून दिलेलं हे मांस, मी तुल्यासाठी शुभ चिन्ह करतो—हे मांस सोनेरी रंगाचं, तेजस्वी आणि सुगंधी राहो.'
एतासां प्रजानां पालयिता यशस्वी सुरर्षीणामथ संमतो भृशम्। एतस्मात्पार्श्वात्पुरुषो जनिष्यति कपोतरोमेति च तस्य नाम
'तू या लोकांचा कीर्तीमान रक्षणकर्ता होशील, देव आणि ऋषी यांच्यात मोठ्या सन्मानाचा अधिकारी होशील; तुझ्या वंशातून एक पुरुष जन्माला येईल, त्याचं नाव कबुतररोम असेल.'
कपोतरोमाणं शिबिनौद्भिदं पुत्रं प्राप्स्यसि नृपवृषसंहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौरथानाम्
'तुला शिबीचा वंशज, कबुतररोम नावाचा पुत्र मिळेल, तो राजांमध्ये वृषभासारखा बळकट, कीर्तीने उजळ, आणि शौर्यवान असेल, हे सौरथश्रेष्ठ, तू त्याला पाहशील.'