पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः। सर्वलोकस् विदिता युगसह्ख्या च पाण्डव
युगाच्या शेवटी तुला हे सर्व सांगितले गेले; सर्व लोकांना युगांची मोजणी माहीत आहे, पांडवा.
एतत्ते सर्वमाख्यातमतीतानागतं मया। वायुप्रोक्तमनुस्मृत्यपुराणमृषिसंस्तुतम्
हे सर्व, जे झाले आणि जे होणार आहे, मी तुला सांगितले; वायूने सांगितलेले आणि ऋषींनी गौरवलेले पुराण आठवून मी सांगितले.
एवं संसारमार्गा मे बहुशश्चिरजीविनः। दृष्टाश्चैवानुभूताश्च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
असा हा संसाराचा मार्ग मी, दीर्घायुष्या, अनेक वेळा पाहिला आणि अनुभवला आहे. अजून तुला काय ऐकायचं आहे?
इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिरच्युत। धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम
आणि आता, अच्युत, तुझ्या भावांसह, धर्मातील तुझे शंका दूर करण्यासाठी माझं पुढचं बोलणं ऐक.
न तेऽन्यथाऽत्र विज्ञेयो धर्मो धर्मभृतांवर। धर्मात्मा हि सुखं राजन्प्रेत्य चेह च नन्दति
धर्माचे श्रेष्ठ पालन करणाऱ्या राजा, इथे धर्म वेगळ्या प्रकारे समजायचा नाही. कारण धर्मनिष्ठ माणूस, राजा, या जगात आणि मृत्यूनंतरही सुखी राहतो.
न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस्ते कदाचन। ब्राह्मणः कुपितोऽहन्यादपि लोकान्प्रतिज्ञया
कधीही ब्राह्मणाचा अपमान करू नकोस. कारण ब्राह्मण रागावला तर आपल्या संकल्पाने जगही नष्ट करू शकतो.
मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः। उवाच वचनं धीमान्परमं परमद्युतिः
मार्कंडेयाचं बोलणं ऐकून, कुरूंचा श्रेष्ठ, तेजस्वी आणि बुद्धिमान राजा म्हणाला—
एतच्छ्रुत्वा मया किं स्यात्कर्तव्यं मुनिसत्तम। कथं चायं जितोलोको रक्षितव्यो भविष्यति
हे मुनिश्रेष्ठ, हे ऐकून मला काय करावं? हा जिंकलेला लोक कसा सुरक्षित ठेवावा?
कस्मिन्धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने। कथंच वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः
मुनिवर, प्रजांचं रक्षण करताना मी कोणत्या धर्मात उभा राहावं? आणि असं वागताना मी माझ्या धर्मापासून कसा दूर पडणार नाही?
दयावान्सर्वबूतेषु हितो रक्तोऽनसूयकः। उपत्यानामिव स्नेहात्प्रजानां रक्षणे रतः
सर्व जीवांवर दया असावी, त्याच्या भल्यासाठी मन लावावं, द्वेष न ठेवावा, आणि जसं बाप आपल्या मुलांवर प्रेमाने रक्षण करतो तसं प्रजांचं रक्षण करायला आवडावं.
चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन्पूर्वाननुस्मर। प्रमादाद्यत्कृतं तेऽभूत्सम्यग्ज्ञानेन तज्जय
धर्माचं पालन कर, अधर्म सोड, पूर्वजांची आठवण ठेव. दुर्लक्षाने जे काही चुकलं असेल, ते खरी समजूत येऊन सुधार.
अलं ते मानमाश्रित्य सततं प्रियवाग्भव। विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव
अहंकार धरू नकोस; नेहमी गोड बोल. सगळ्या पृथ्वीवर विजय मिळवून आनंदी आणि सुखी रहा.
एष भूतो भविष्यश्च धर्मस्ते समुदीरितः। न तेऽस्त्यविदितं किंचिदतीतानागतं भुवि
हा धर्म, भूतकाळ आणि भविष्यातील, तुला सांगितला आहे. पृथ्वीवर जे घडलं किंवा घडणार आहे, त्यात तुला काहीही अज्ञात नाही.
तस्मादिमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः। प्राज्ञास्तात न मुह्यन्ति कालेनापि प्रपीडिताः
म्हणून, मुला, हा दुःख तुझ्या मनात ठेवू नकोस. ज्ञानी लोक, काळाने कितीही त्रास दिला तरी, कधीही गोंधळत नाहीत.
एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिबौकसाम्। मुह्यन्ति हि प्रजास्तात कालेनापि प्रचोदिताः
महाबाहू, हा काळ सर्व जीवांसाठी आहे. खरंच, मुला, लोकांना काळाने प्रवृत्त केलं तरी ते गोंधळतात.
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्यन्मयोक्तं तवानघ। अतिशङ्क्य वचो ह्येतद्धर्मलोपो भवेत्तव
निर्दोषा, मी जे सांगितलं त्याबद्दल तुझ्या मनात शंका ठेवू नकोस. कारण या बोलांवर जास्त शंका घेतलीस तर तुझा धर्मच नष्ट होईल.
जातोसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ। कर्मणा मनसा वाचा सर्वमेतत्समाचर
भरतवंशातील वाघा, तू कुरूंच्या प्रसिद्ध कुळात जन्मला आहेस. कृतीने, मनाने आणि वाणीने हे सर्व पाळ.
यत्त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम्। तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो
द्विजश्रेष्ठ, तू जे मनाला आनंद देणारं बोललास, ते मी नक्कीच प्रयत्नपूर्वक पाळीन, प्रभो, तुझ्या आज्ञेप्रमाणे.
न मे लोभोस्ति विप्रेन्द्रन भयं न च मत्सरः। करिष्यामि हि तत्सर्वमुक्तं यत्ते मयि प्रभो
ब्राह्मणा, मला ना लोभ आहे, ना भीती, ना मत्सर. प्रभो, तू जे सांगितलं ते सर्व मी नक्कीच करीन.
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य यशस्विनः। संहृष्टः पाण्डवा राजन्सहिता शार्ङ्गधन्वना
त्या यशस्वी पांडवाचं बोलणं ऐकून, पांडव आणि शार्ङ्गधन्वा यांच्या सोबत, राजन, आनंदित झाले.
विप्र्रषभाश्च ते सर्वे ये तत्रासन्समागताः। तथा कथां शुभां श्रुत्वा रमार्कण्डेयस्य धमतः। विस्मिता समपद्यन्त पुराणस् निवेदनात्
तेथे एकत्र आलेले सगळे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मार्कंडेयांनी सांगितलेली ती शुभ गोष्ट ऐकून, त्या प्राचीन कथेमुळे अगदी अचंबित झाले.
मार्कण्डेयमृषयो ब्राह्मणा युधिष्ठिरश्च। पर्यपृच्छन्नृषिः केन दीर्घायुरासीद्बकः
मार्कंडेय ऋषींना, ब्राह्मणांना आणि युधिष्ठिराने विचारले, "बक ऋषींना एवढी दीर्घायुष्य कशी मिळाली?"
मार्कण्डेयस्तु तान्सर्वान्प्रत्युवाच महातपाः। दीर्घायुश्च बकोराजन्नृषिर्नात्र विचारणा
महातपस्वी मार्कंडेयांनी सर्वांना उत्तर दिले, "राजा, बक ऋषी दीर्घायुषी होते, याबद्दल काहीच शंका नाही."
एतच्छ्रुत्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सह भारत। मार्कण्डेयं पर्यपृच्छद्धर्मराजो युधिष्ठिरः
हे ऐकून, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर आपल्या भावांसह धर्मराज मार्कंडेयांना पुन्हा विचारू लागला.
बकदाल्भ्यौ महात्मानौ श्रूयेते चिरजीविनौ। सखायौ देवराजस् यतावृषी लोकसंमतौ
बक आणि दाल्भ्य हे दोघेही महान आत्मे, दीर्घायुषी आणि इंद्राचे मित्र म्हणून प्रसिद्ध होते, आणि सगळ्या लोकांमध्ये ऋषी म्हणून मानले जात.
एतदिच्छामि भगवन्बकशक्रसमागमम्। सुखदुःखसमायुक्तं तत्त्वेन कथितं त्वया
भगवंत, मला बक आणि शक्र यांच्या भेटीची खरी गोष्ट, त्यातले सुख-दुःख यासकट, तुझ्याकडून ऐकायची इच्छा आहे.
वृत्ते देवासुरे राजन्संग्रामे रोमहर्षणे। त्रयाणामपि लोकानामिन्द्रो लोकाधिपोऽभवत्
राजा, देव आणि असुर यांचा तो रोमांचकारी युद्ध संपल्यावर, इंद्राने तिन्ही लोकांचा अधिपतीपद मिळवले.
सम्यग्वर्षति पर्जन्ये सस्यसंपद उत्तमाः। निरामयाः सुधर्मिष्ठाः प्रजा धर्मपरायणाः। मुदितश्च जनः सर्वः स्वधर्मेषु व्यवस्थितः
पाऊस वेळेवर पडत होता, पिके भरपूर येत होती, लोक निरोगी आणि धर्मनिष्ठ होते, आणि प्रत्येकजण आपल्या कर्तव्यात रमलेला, आनंदी होता.
ताः प्रजा मुदिताः सर्वा दृष्ट्रा बलनिषूदनः। ततस्तु मुदितोराजन्देवराजः शतक्रतुः
सर्व लोक आनंदी आहेत हे पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा देवांचा राजा शतक्रतुही अत्यंत आनंदित झाला.
ऐरावतं समास्थाय अपश्यन्मुदिताः प्रजाः। आश्रमांश्च विचित्रांश् नदीश्च विविधाः शुभाः
एरावतावर बसून, इंद्राने आनंदी लोक, विविध आश्रम, आणि सुंदर नद्या पाहिल्या.