एवं सर्वमहं कालमिहासे मुनिसत्तम। अशिशुः शिशुरूपेण यावद्ब्रह्मा न बुध्यते
हे श्रेष्ठ मुनी, मी या काळात इथे बालकाच्या रूपात राहतो, जोपर्यंत ब्रह्मा जागा होत नाही.
मया च दत्तो विप्राग्र्य वरस्ते ब्रह्मरूपिणा। असकृत्परितष्टेन विप्रर्षिगणपूजित
मी ब्रह्माच्या रूपाने तुला जो श्रेष्ठ वर दिला, तो ब्राह्मण ऋषींच्या सत्काराने अनेकदा तुला मिळाला आहे.
सर्वमेकार्णवं दृष्ट्वा नष्टं स्थावरजङ्गमम्। विक्लबोसि मया ज्ञातस्ततस्ते दर्शितं जगत्
जेव्हा तू सर्व जग एक समुद्र झालेलं आणि स्थावर-जंगम नष्ट झालेलं पाहिलंस, तेव्हा तू खचून गेलास; हे जाणून मी तुला हे जग दाखवलं.
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टोसि यदा मम। दृष्ट्वा लोकं समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे
जेव्हा तू माझ्या शरीराच्या आत प्रवेश केला आणि सर्व लोक पाहिले, तेव्हा तू आश्चर्यचकित झालास आणि समजू शकला नाहीस.
ततोसि वक्राद्विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया। आख्यातस्ते मया चात्मा दुर्ज्ञे योपि सुरासुरैः
मग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी तुला माझ्या वाकड्या शरीरातून पटकन बाहेर काढलं; आणि मी स्वतःला तुला दाखवलं, जरी मला देव-दानवांनाही ओळखता येत नाही.
यावत्स भगवान्ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः। तावत्त्वमिह विप्रर्षे विस्रब्धश्चर वै सुखम्
जोपर्यंत तो पुण्यवान ब्रह्मा जागा होत नाही, तोपर्यंत, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू इथे निर्धास्तपणे आणि सुखाने राहा.
ततो विबुद्धे तस्मिंस्तु सर्वलोकपितामहे। एकीभूतः प्रवेक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम
सर्व लोकांचे पितामह जागा झाल्यावर, मी एकरूप होऊन त्या शरीरांमध्ये प्रवेश करीन, हे श्रेष्ठ द्विज.
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर्वायुं सलिलमेव च। लोके यच्च भवेच्छेषमिह स्थावरजङ्गमम्
आकाश, पृथ्वी, अग्नी, वारा, पाणी आणि या जगात उरलेली सर्व स्थावर-जंगम वस्तू.
इत्युक्त्वान्तर्हितस्तात स देवः परमाद्भुतः। प्रजाश्चेमाः प्रपश्यामि विचित्रा विविधाः कृताः
असं म्हणून तो अद्भुत देव अदृश्य झाला; आणि मी या विविध, रंगीबेरंगी सृष्टीला निर्माण झालेलं पाहतो.
एवं दृष्टं मया राजंस्तस्मिन्प्राप्ते युगक्षये। आश्चर्यं भरतश्रेष्ठ सर्वधर्मभृतांवरः
राजा, युगाच्या शेवटी मी हे आश्चर्य पाहिलं, हे भरतश्रेष्ठ, सर्व धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ.
यः स देवो मया दृष्टः पुरा पद्मायतेक्षणः। स एष पुरुषव्याघ्र संबन्धी ते जनार्दनः
पूर्वी मी ज्याला कमळासारख्या डोळ्यांचा देव पाहिला, तोच हा जनार्दन, पुरुषांमध्ये वाघ, तुझा नातेवाईक आहे.
अस्यैव वरदानाद्धि स्मृतिर्न प्रजहाति माम्। दीर्गमायुश्च कौन्तेय स्वच्छन्दमरणं मम
त्याच्या वरदानामुळे माझी स्मृती कधीच सुटत नाही; आणि, कुंतीपुत्र, मला दीर्घायुष्य आणि इच्छेप्रमाणे मृत्यू मिळालेला आहे.
स एष कृष्णो वार्ष्णेय पुराणपुरुषो विभुः। आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा क्रीडन्निव महाभुजः
हा कृष्ण, वृष्णिवंशातील, प्राचीन आणि सामर्थ्यशाली, हरिरूपाने, अगम्य स्वभावाचा, मोठ्या भुजांचा, खेळत असल्यासारखा वावरतो.
एष धाता विधाता च संहर्ता चैव शाश्वतः। श्रीवत्सवक्षा गोविन्दः प्रजापतिपतिः प्रभुः
हा सृष्टीचा कर्ता, नियंता आणि शाश्वत संहारक आहे; श्रीवत्सचिन्ह असलेला गोविंद, प्रजापतींचा स्वामी, प्रभू आहे.
दृष्ट्वेमं वृष्णिप्रवरं स्मृतिर्मामियमागता। आदिदेवमयं जिष्णुं पुरुषं पीतवाससम्
या वृष्णिवंशातील श्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, पिवळ्या वस्त्रातील या आदिदेव, विजयी पुरुषाची आठवण मला परत आली.
सर्वेषामेव भूतानां पिता माता च माधवः। गच्छध्वमेनं शरणं शरण्यं कौरवर्षभाः
माधव हा सर्व जीवांचा पिता आणि माता आहे; म्हणून, कौरवांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांनो, शरण देणाऱ्या त्याच्याकडे शरण जा.
एवमुक्तास्च ते पार्ता यमौ च पुरुषर्षभौ। द्रौपद्या सहिताः सर्वे नमश्चक्रुर्जनार्दनम्
असं सांगितल्यावर, पृथापुत्र आणि यमपुत्र हे दोघे, द्रौपदीसह सर्वांनी मिळून जनार्दनाला वंदन केलं.
स चैतान्पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना। सान्त्वयामास मानार्हो मन्यमानो यथाविधि
आणि त्या पुरुषांमध्ये वाघ असणाऱ्याने अत्यंत सौम्यपणे, योग्य मान देत, योग्य रीतीने त्यांना शांत केलं.
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो मार्कण्डेयं महामुनिम्। पुन- पप्रच्छ सामात्यो भविष्यां जगतो गतिम्
कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने, आपल्या मंत्र्यांसह, पुन्हा एकदा महर्षी मार्कंडेय यांना जगाच्या भविष्यातील स्थितीबद्दल विचारले.
आश्चर्यभूतं भवतः श्रुतं नो वदतांवर। मुने भार्गव यद्वृत्तं युगादौ प्रभवाप्ययौ
मुनिवर, आम्ही तुमच्याकडून अद्भुत गोष्टी ऐकल्या; भृगुवंशीय ऋषी, युगाच्या प्रारंभ व शेवटी काय घडलं ते सांगा.
अस्मिन्कलियुगे त्वस्ति पुनः कौतूहलं मम। समाकुलेषु धर्मेषु किंनु शेषं भविष्यति
या कलियुगात मला अजून कुतूहल आहे: धर्म गोंधळात पडल्यावर, शेवटी काय उरेल?
किंवीर्या मानवास्तत्रकिमाहारविहारिणः। किमायुषः किंवसना भविष्यन्ति युगक्षये
त्या काळात माणसांची शक्ती किती असेल, ते काय खातील आणि कशाचा उपभोग घेतील, त्यांचं आयुष्य आणि वस्त्र कसं असेल?
कां च काष्ठां समासाद्य पुनः संपत्स्यते कृतम्। विस्तरेण मुने ब्रूहि विचित्राणीह भाषसे
कोणत्या काळात पुन्हा कृतयुग येईल? हे मुनिवर, सविस्तर सांगा, कारण तुम्ही नेहमीच अद्भुत गोष्टी सांगता.
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठः पुनरेवाभ्यभाषत। रमयन्वृष्णिशार्दूलं पाण्डवांस्च महानृषिः
असं विचारल्यावर, त्या श्रेष्ठ ऋषीने पुन्हा एकदा वृष्णिवंशातील वाघ आणि पांडवांना आनंद देत बोलायला सुरुवात केली.
शृणु राजन्मया दृष्टं यत्पुरा श्रुतमेव च। अनुभूतं च राजेनद्रदेवदेवप्रसादजम्
राजा, मी पूर्वी जे पाहिलं, ऐकलं आणि अनुभवलं, ते सर्व देव आणि देवाधिदेव यांच्या कृपेनेच घडलं आहे, ते तू ऐक.
भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ। कलुषं कालमासाद्य कथ्यमानं निबोध मे
भरतश्रेष्ठा, या साऱ्या जगाचा भविष्यातील वृत्तांत, जेव्हा काळ वाईट होईल, ते मी सांगतोय, ते लक्षपूर्वक ऐक.
कृते चतुष्पात्सकलो निर्व्याजोप्राधिवर्जितः। वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्ये भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, कृतयुगात धर्म चारही पायांवर ठामपणे उभा होता, कुठलाही कपट किंवा पाप नव्हतं, आणि तो माणसांत दृढ होता.
अधर्मपादविद्धस्तु त्रिभिरंशैः प्रतिष्ठितः। त्रेतायां द्वापरेऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते
पण त्रेतायुगात अधर्माने धर्माचा एक पाय घातला आणि तो तीन भागांवर उभा राहिला; द्वापरयुगात दोन भागांवर, आणि तेव्हा धर्मात अधर्म मिसळला, असं सांगितलं जातं.
त्रिभिरंशैरधर्मस्तु लोकानाक्रम्य तिष्ठति। तामसं युगमासाद्य तदा भरतसत्तम
भरतश्रेष्ठा, जेव्हा तामस युग येतं, तेव्हा अधर्म तीन भागांनी जग व्यापून राहतो.
चतुर्थांशेन धर्मस्तु मनुष्यानुपतिष्ठति। आयुर्वीर्यं मनो बुद्धिर्बलं तेजश्च पाण्डव
पांडवा, धर्म फक्त चौथ्या भागाने माणसांत उरतो; त्यांचा आयुष्य, बळ, मन, बुद्धी, ताकद आणि तेज कमी होत जातं.