सततं धावमानश्च चिन्तयानो विशांपते। `भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्बहून्'। आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्महात्मनः
राजन, मी नेहमी धावत होतो, विचार करत होतो, अनेक वर्षं तिथे भटकत राहिलो, पण त्या महात्म्याचा शेवट मला कधीच गाठता आला नाही.
ततस्तमेव शरणं गतोस्मि विधिवत्तदा। वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च
मग योग्य पद्धतीने मी त्याच्याच शरण गेलो — तो वर देणारा, वंदनीय देव — मनाने आणि कृतीनेही.
ततोऽहं सहसा राजन्वायुवेगेन निःसृतः। महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषोत्तम
मग, राजन, अचानक वाऱ्याच्या झोक्याने त्या महात्म्याच्या उघड्या तोंडातून मी बाहेर पडलो.
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशांपते। आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत्
मग, राजाधिराज, त्या वटवृक्षाच्या एका फांदीवर, नरांमध्ये वाघासारख्या, तो सर्व जगाला आपल्यात सामावून बसलेला आहे.
ते नैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम्। आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम्
नरांमध्ये वाघासारख्या, मी त्याला बालरूपात नव्हे, तर श्रीवत्स व इतर चिन्हांनी युक्त, अमाप तेज असलेला बसलेला पाहिलं.
ततो मामब्रवीद्बालः स प्रीतः प्रहसन्निव। श्रीवत्सधारी द्युतिमान्पीतवासा महाद्युतिः
मग तो श्रीवत्सधारी, पिवळ्या वस्त्रातील, तेजस्वी बालक, आनंदाने हसत माझ्याशी बोलला.
अपीदानीं शरीरेऽस्मिन्मामके मुनिसत्तम। उषितस्त्वं परिश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे
'मुनीश्रेष्ठ, तू आता माझ्या या शरीरात राहून थकलास का? सांग, मार्कंडेय.'
मुहूर्तादथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर्नवा। मायानिर्मुक्तमात्मनमपश्यं लब्धचेतसम्
थोड्याच वेळात माझी दृष्टी पुन्हा स्वच्छ झाली; मी त्याला, मायेपासून मुक्त, स्थिरचित्त पाहिलं.
तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ। सुजातौ मृदुरक्ताभिरङ्गुलीभिर्विराजितौ
माझ्या प्रिय, त्याचे तांबूस, मजबूत, सुंदर पाय मऊ, लालसर बोटांनी शोभून दिसत होते.
प्रयत्नेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवनदितौ। दृष्ट्वाऽपरिमितं तस् प्रभावममितौजसः
मी प्रयत्नपूर्वक डोक्याने त्याचे पाय धरले, त्यांना आलिंगन दिलं आणि त्या अमाप तेजस्वी महात्म्याचं अद्भुत सामर्थ्य पाहिलं.
विनयेनाञ्जलिं कृत्वाप्रयत्नेनोपगम्य ह। दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः
विनयाने हात जोडून, काळजीपूर्वक मी त्याच्याजवळ गेलो; कमळासारख्या डोळ्यांचा, सर्व भूतांचा आत्मा असलेला तो देव मला दिसला.
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्येदमब्रवम्। ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां चैतां तवोत्तमाम्
मी हात जोडून, नम्रपणे वाकून म्हणालो — 'देवा, मला तुझं आणि तुझ्या या श्रेष्ठ मायेंचं ज्ञान हवं आहे.'
आस्येनानुप्रविष्टोऽहं शरीरे भगवंस्तव। दृष्टवानखिलाँल्लोकान्समस्तान्जठरे हि ते
भगवंता, मी तुझ्या तोंडातून तुझ्या शरीरात प्रवेश केला आणि तुझ्या पोटात सगळ्या लोकांना, सर्व जगांना पाहिलं.
तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः। यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत्स्थावरजङ्गमम्
देवा, तुझ्या शरीरात देव, दानव, राक्षस, यक्ष, गंधर्व, नाग आणि या जगातली सर्व स्थावर-जंगम सृष्टी आहे.
त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते। द्रुतमन्तःशरीरे ते सततं परिवर्तिनः
देवा, तुझ्या कृपेने माझी स्मरणशक्ती कधीच कमी होत नाही; तुझ्या नेहमी फिरणाऱ्या शरीरात मी सर्व काही पटकन पाहिलं.
निर्गतोऽहमकामस्तु इच्छया ते महाप्रभो। यतिष्ये पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाऽहमनिन्दितं
महाप्रभो, मी स्वतः इच्छा नसतानाही, तुझ्या इच्छेने बाहेर आलो आहे; कमळनयन, मी तुला, निष्कलंक परमेश्वराला, ओळखण्यासाठी प्रयत्न करीन.
इह भूत्वा शिशुः साक्षात्किं भवानवतिष्ठते। पीत्वा जगदिदं सर्वमेतदाख्यातुमर्हसि
इथे प्रत्यक्ष बालक होऊन, हे संपूर्ण जग पिऊन, तू असाच का थांबला आहेस? हे सर्व सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
किमर्थं च जगत्सर्वं शरीरस्थं तवानघ। कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम
निर्दोषा, तुझ्या शरीरात हे संपूर्ण जग का आहे? शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तू इथे किती काळ राहणार आहेस?
एतदिच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया। त्वत्तः कमलपत्राक्षं विस्तरेण यथातथम्। महद्ध्येतदचिन्त्यं च यदहं दृष्टवान्प्रभो
देवताधिपती, ब्राह्मण म्हणून ज्ञानाची इच्छा असल्याने, कमळनयन, मी हे सर्व तुझ्याकडून सविस्तर आणि सत्य ऐकू इच्छितो; कारण मी जे पाहिलं ते खरंच अद्भुत आणि समजण्याच्या पलीकडचं आहे.
इत्युक्तः स मया श्रीमान्देवदेवो महाद्युतिः। सान्त्वयन्मामिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः
मी असं विचारल्यावर, तेजस्वी देवांचा देव, उत्तम वक्ता, मला धीर देत म्हणाला.
कामं देवाऽपि मां विप्र न हि जानन्ति तत्त्वतः। त्वत्प्रीत्या तु प्रवक्ष्यामि यथेदं विमृजाम्यहम्
ब्राह्मणा, देवसुद्धा मला खरं-खरं ओळखू शकत नाहीत; पण तुझ्यावर प्रेम असल्याने, मी तुला हे सर्व नीट सांगतो.
पितृभक्तोसि विप्रर्षे मां चैव शरणं गतः। ततो दृष्टोस्मि ते साक्षाद्ब्रह्यचर्यं च ते महत्
ब्राह्मणश्रेष्ठा, तू पितरांवर प्रेम करणारा आहेस आणि माझ्या आश्रयाला आला आहेस; म्हणून मी तुझ्यासमोर प्रत्यक्ष प्रकट झालो आणि तुझं तप मोठं आहे.
आपो नारा इति प्रोक्तास्तासां नाम कृतं मया। तेन नारायणप्युक्तो मम तत्त्वयनं सदा
पाणी यांना 'नार' असं म्हणतात; हे नाव मीच दिलं. म्हणून मला 'नारायण' असं म्हणतात, आणि हेच माझं खऱ्या अर्थाने स्वरूप आहे.
अहंनारायणो नाम प्रभवः शाश्वतोऽव्ययः। विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम्
माझं नाव नारायण आहे, मीच शाश्वत, अविनाशी मूळ आहे; मी सर्व सृष्टीचा निर्माण करणारा आणि संहार करणारा आहे, द्विजश्रेष्ठा.
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रश्चाहं सुराधिपः। अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस्तथा
मीच विष्णू, मीच ब्रह्मा, मीच देवराज इंद्र; मीच कुबेर, राजाधिराज आणि यम, प्रेतांचा अधिपती आहे.
अहं शिवश्च सोमश्च कश्यपोऽथ प्रजापतिः। अहं धाता विधाता च यज्ञश्चाहं द्विजोत्तम
मीच शिव, मीच सोम, मीच कश्यप आणि प्रजापती; मीच धाता, विधाता आणि मीच यज्ञ आहे, ब्राह्मणश्रेष्ठा.
अग्निरास्यं क्षिति पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने। द्यौर्मूर्धा मे दिशः श्रोत्रे तथाऽऽपः स्वेदसंभवाः। सकलं च नभः कायो वायुर्मनसि मे स्थितः
माझं तोंड अग्नी, पाय पृथ्वी, डोळे चंद्र-सूर्य; डोकं आकाश, कान दिशा, घामातून निर्माण झालेलं पाणी माझं आहे; सगळं आकाश माझं शरीर आणि वारा माझ्या मनात आहे.
मया क्रतुशतैरिष्टं बहुभिस्त्वाप्तदक्षिणैः। यजन्ते वेदविदुषो मां देवसदने स्थितम्
अनेक यज्ञ, भरपूर दक्षिणा देऊन, वेद जाणणारे लोक मला देवांच्या निवासस्थानी बसून पूजतात.
पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् पार्तिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः। यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषया
पृथ्वीवर, स्वर्गाची इच्छा असलेले क्षत्रियांचे राजे आणि वैश्यसुद्धा स्वर्ग मिळवण्यासाठी माझी पूजा करतात.
चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम्। शेषो भूत्वाऽहमेवैतां धारयामि वसुंधराम्
चारही समुद्रांनी वेढलेली, मेरू आणि मंदार पर्वतांनी सुशोभित झालेली ही पृथ्वी मी शेषरूपाने एकटाच धरून ठेवतो.