मन्दरं मनुजव्याघ्र नीलं चापि महागिरिम्। पश्यामि च महाराज मेरु कनकपर्वतम्
मनुष्यसिंहा, मला मंदार आणि मोठा निळा पर्वत, आणि महराजा, सोन्याचा मेरू पर्वत देखील दिसला.
महेन्द्रं चैव पश्यामि विन्ध्यं च गिरिमुत्तमम्। मलयं चापि पश्यामि पारियात्रं च पर्वतम्
मला महेंद्र आणि श्रेष्ठ विंध्य, तसेच मलय आणि पारियात्र पर्वतही दिसले.
एते चान्ये च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः। तस्योदरे मया दृष्टाः सर्वे रत्नविभूषिताः
हे आणि असे आणखी कितीतरी पृथ्वीला आधार देणारे, रत्नांनी सजलेले सर्व पर्वत मी त्याच्या पोटात पाहिले.
सिंहान्व्याघ्रान्वराहांश्च पश्यामि मनुजाधिप। पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते। तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन्पर्यचरं तदा
मनुष्याधिपती, मला सिंह, वाघ, रानडुक्कर आणि पृथ्वीवर असलेली इतर सर्व सजीव प्राणी दिसले; ती सर्व पाहत मी तिथे फिरत होतो.
कुक्षौ तस् नरव्याघ्र प्रविष्टः संचरन्दिशः। शक्रादींश्चापि पश्यामि कृत्स्नान्देवगणानहम्
अरे नरांमध्ये वाघासारख्या, मी त्या महात्म्याच्या पोटात शिरलो आणि सर्व दिशांना भटकत होतो; इंद्रासह सर्व देवतांचंही मला दर्शन झालं.
साध्यान्रुद्रांस्तथाऽऽदित्यान्गुह्यकान्पितरस्तथा। सर्पान्नागान्सुपर्णांश्च वसूनप्यश्विनावपि
साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु आणि अश्विनी कुमार — हे सगळेही मला दिसले.
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानृषींश्चैव महीपते। दैत्यदानवसङ्घांश्च नागांश्च मनुजाधिप
गंधर्व, अप्सरा, यक्ष आणि ऋषी, राजन, तसेच दैत्य, दानव आणि नाग यांच्या संख्याही मी पाहिल्या.
सिंहिकातनयांश्चापि ये चान्ये सुरशत्रवः। यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम्
सिंहिकेचे पुत्र आणि इतर देवांचे शत्रू, तसेच या जगात मी जे काही स्थावर-जंगम पाहिलं आहे, ते सगळं मला दिसलं.
सर्वं पश्याम्यहं राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः। त्वरमाणः फलाहारः कृत्स्नं जगदिदं विभो
राजन, त्या महात्म्याच्या पोटात, जो फळ खाण्यासाठी घाई करतो, त्या सर्व जगाचं दर्शन मला झालं.
अन्तःशरीरे तस्याहं वर्षाणामधिकं शतम्। न च पश्यामि यस्याहं देहस्यान्तं कदाचन
त्याच्या शरीरात मी शंभर वर्षांपेक्षा जास्त काळ राहिलो, पण त्या शरीराचा शेवट मला कधीच दिसला नाही.
सततं धावमानश्च चिन्तयानो विशांपते। `भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्बहून्'। आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्महात्मनः
राजन, मी नेहमी धावत होतो, विचार करत होतो, अनेक वर्षं तिथे भटकत राहिलो, पण त्या महात्म्याचा शेवट मला कधीच गाठता आला नाही.
ततस्तमेव शरणं गतोस्मि विधिवत्तदा। वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च
मग योग्य पद्धतीने मी त्याच्याच शरण गेलो — तो वर देणारा, वंदनीय देव — मनाने आणि कृतीनेही.
ततोऽहं सहसा राजन्वायुवेगेन निःसृतः। महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषोत्तम
मग, राजन, अचानक वाऱ्याच्या झोक्याने त्या महात्म्याच्या उघड्या तोंडातून मी बाहेर पडलो.
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशांपते। आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत्
मग, राजाधिराज, त्या वटवृक्षाच्या एका फांदीवर, नरांमध्ये वाघासारख्या, तो सर्व जगाला आपल्यात सामावून बसलेला आहे.
ते नैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम्। आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम्
नरांमध्ये वाघासारख्या, मी त्याला बालरूपात नव्हे, तर श्रीवत्स व इतर चिन्हांनी युक्त, अमाप तेज असलेला बसलेला पाहिलं.
ततो मामब्रवीद्बालः स प्रीतः प्रहसन्निव। श्रीवत्सधारी द्युतिमान्पीतवासा महाद्युतिः
मग तो श्रीवत्सधारी, पिवळ्या वस्त्रातील, तेजस्वी बालक, आनंदाने हसत माझ्याशी बोलला.
अपीदानीं शरीरेऽस्मिन्मामके मुनिसत्तम। उषितस्त्वं परिश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे
'मुनीश्रेष्ठ, तू आता माझ्या या शरीरात राहून थकलास का? सांग, मार्कंडेय.'
मुहूर्तादथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर्नवा। मायानिर्मुक्तमात्मनमपश्यं लब्धचेतसम्
थोड्याच वेळात माझी दृष्टी पुन्हा स्वच्छ झाली; मी त्याला, मायेपासून मुक्त, स्थिरचित्त पाहिलं.
तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ। सुजातौ मृदुरक्ताभिरङ्गुलीभिर्विराजितौ
माझ्या प्रिय, त्याचे तांबूस, मजबूत, सुंदर पाय मऊ, लालसर बोटांनी शोभून दिसत होते.
प्रयत्नेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवनदितौ। दृष्ट्वाऽपरिमितं तस् प्रभावममितौजसः
मी प्रयत्नपूर्वक डोक्याने त्याचे पाय धरले, त्यांना आलिंगन दिलं आणि त्या अमाप तेजस्वी महात्म्याचं अद्भुत सामर्थ्य पाहिलं.
विनयेनाञ्जलिं कृत्वाप्रयत्नेनोपगम्य ह। दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः
विनयाने हात जोडून, काळजीपूर्वक मी त्याच्याजवळ गेलो; कमळासारख्या डोळ्यांचा, सर्व भूतांचा आत्मा असलेला तो देव मला दिसला.
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्येदमब्रवम्। ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां चैतां तवोत्तमाम्
मी हात जोडून, नम्रपणे वाकून म्हणालो — 'देवा, मला तुझं आणि तुझ्या या श्रेष्ठ मायेंचं ज्ञान हवं आहे.'
आस्येनानुप्रविष्टोऽहं शरीरे भगवंस्तव। दृष्टवानखिलाँल्लोकान्समस्तान्जठरे हि ते
भगवंता, मी तुझ्या तोंडातून तुझ्या शरीरात प्रवेश केला आणि तुझ्या पोटात सगळ्या लोकांना, सर्व जगांना पाहिलं.
तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः। यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत्स्थावरजङ्गमम्
देवा, तुझ्या शरीरात देव, दानव, राक्षस, यक्ष, गंधर्व, नाग आणि या जगातली सर्व स्थावर-जंगम सृष्टी आहे.
त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते। द्रुतमन्तःशरीरे ते सततं परिवर्तिनः
देवा, तुझ्या कृपेने माझी स्मरणशक्ती कधीच कमी होत नाही; तुझ्या नेहमी फिरणाऱ्या शरीरात मी सर्व काही पटकन पाहिलं.
निर्गतोऽहमकामस्तु इच्छया ते महाप्रभो। यतिष्ये पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाऽहमनिन्दितं
महाप्रभो, मी स्वतः इच्छा नसतानाही, तुझ्या इच्छेने बाहेर आलो आहे; कमळनयन, मी तुला, निष्कलंक परमेश्वराला, ओळखण्यासाठी प्रयत्न करीन.
इह भूत्वा शिशुः साक्षात्किं भवानवतिष्ठते। पीत्वा जगदिदं सर्वमेतदाख्यातुमर्हसि
इथे प्रत्यक्ष बालक होऊन, हे संपूर्ण जग पिऊन, तू असाच का थांबला आहेस? हे सर्व सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
किमर्थं च जगत्सर्वं शरीरस्थं तवानघ। कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम
निर्दोषा, तुझ्या शरीरात हे संपूर्ण जग का आहे? शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तू इथे किती काळ राहणार आहेस?
एतदिच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया। त्वत्तः कमलपत्राक्षं विस्तरेण यथातथम्। महद्ध्येतदचिन्त्यं च यदहं दृष्टवान्प्रभो
देवताधिपती, ब्राह्मण म्हणून ज्ञानाची इच्छा असल्याने, कमळनयन, मी हे सर्व तुझ्याकडून सविस्तर आणि सत्य ऐकू इच्छितो; कारण मी जे पाहिलं ते खरंच अद्भुत आणि समजण्याच्या पलीकडचं आहे.
इत्युक्तः स मया श्रीमान्देवदेवो महाद्युतिः। सान्त्वयन्मामिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः
मी असं विचारल्यावर, तेजस्वी देवांचा देव, उत्तम वक्ता, मला धीर देत म्हणाला.