नौश्च कारयितव्या ते दृढा युक्तवटारका। तत्र सप्तर्षिभिः सार्धमारुहेथा महामुने
तू एक मजबूत होडी बांध, घट्ट दोरांनी नीट बांधलेली. मग त्या होडीत सप्तर्षींसह बस, हे महर्षे.
बीजानि चैव सर्वाणि यथोक्तानि मया पुरा। तस्यामारोहयेर्नावि सुसंगुप्तानि भागशः
माझ्या आधी सांगितलेल्या सर्व बियाण्यांना, नीट विभागून आणि सुरक्षित ठेवून, त्या होडीत ठेव.
नौस्थश्च मां प्रतीक्षेथास्ततो मुनिजनप्रिय। आगमिष्याम्यहं शृङ्गी विज्ञेयस्तेन तापस
मग तू त्या होडीत माझी वाट पाहा, हे ऋषिमित्रा. मी शृंग असलेल्या रूपात येईन, आणि तू मला ओळखशील, हे तपस्व्या.
एवमेतत्त्वया कार्यमापृष्टोसि व्रजाम्यहम्। ता न शक्या महत्यो वै आपस्तर्तुं मया विना। नातिशङ्क्यमिदं चापि वचनं मे त्वया विभो
हेच तुला करायचं आहे; तू विचारल्यावर मी आता निघतो. माझ्याशिवाय या मोठ्या पाण्याचा प्रवास शक्य नाही. माझ्या या शब्दावर तू शंका करू नकोस, हे प्रभो.
एवं करिष्य इति तं स मत्स्यं प्रत्यभाषत। जग्मतुश्च यथाकाममनुज्ञाप्य परस्परम्
"असंच करीन," असं मनूने त्या मत्स्याला उत्तर दिलं. मग दोघांनी एकमेकांची परवानगी घेऊन, आपापल्या मार्गाने गेले.
ततो मनुर्महाराज यथोक्तं मत्स्यकेन ह। बीजान्यादाय सर्वाणि सागरं पुप्लुवे तदा। नौकया शुभयावीर महोर्मिणमरिंदम
मग मनूने, मत्स्याने सांगितल्याप्रमाणे, सर्व बियाणं घेतली आणि सुंदर होडीत बसून, मोठ्या लाटांत समुद्रात प्रवास सुरू केला.
चिन्तयामास च मनुस्तं मत्स्यं पृथिवीपते। सच तच्चिन्तितं ज्ञात्वा मत्स्यः परपुरंजय। शृङ्गी तत्राजगागाशु तदा भरतसत्तम
मनूने त्या मत्स्याचा विचार केला, हे पृथ्वीपती. मनूच्या मनातील विचार जाणून, शृंग असलेला मत्स्य तिथे लगेच आला, हे भरतश्रेष्ठ.
तं दृष्ट्वा मनुजव्याघ्र मनुर्मत्स्यं जलार्णवे। शृङ्गिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिमिवोच्छ्रितम्
पाण्यात त्या मत्स्याला बघून, मनूने त्याचं शृंग असलेलं, सांगितल्याप्रमाणेच, डोंगरासारखं उंच रूप पाहिलं.
वटारकमयं पाशमथ मत्स्यस्य मूर्धनि। मनुर्मनुजशार्दूल तस् शृङ्गे न्यवेशयत्
मग मनूने, मनुष्यांत वाघासारखा, घट्ट दोराचा फास त्या मत्स्याच्या शृंगावर बांधला.
संयतस्तेन पाशेन मत्स्यः परपुरंजय। वेगेन महता नावं प्राकर्षल्लवणाम्भसि
त्या दोराने बांधलेला मत्स्य, मोठ्या वेगाने, समुद्रातील खारट पाण्यातून होडी ओढू लागला.
स ततार तया नावा समुद्रं मनुजेश्वर। नृत्यमानमिवोर्मीभिर्गर्जमानमिवाम्भसा
त्या होडीने मनूने समुद्र पार केला, जणू काही लाटा नाचत होत्या आणि पाणी गर्जना करत होतं.
क्षोभ्यमाणा महावातैः सा नौस्तस्मिन्महोदधौ। घूर्णते चपलेव स्री मत्ता परपुरंजय
त्या विशाल समुद्रात, मोठ्या वाऱ्यांनी होडी हलत होती, जणू काही मद्यधुंद, चंचल स्त्री डोलते तशी.
नैव भूमिर्न च दिशः प्रदिशो वा चकाशिरे। सर्वं सलिलमेवासीत्खं द्यौश्च नरपुङ्गव
ना जमीन दिसत होती, ना दिशा, ना उपदिशा; सर्वत्र फक्त पाणी होतं आणि आकाश, हे नरश्रेष्ठ.
एवंभूते तदा लोके संकुले भरतर्षभ। अदृश्यन्त सप्तर्षयो मनुर्मत्स्यस्तथैव च
अशा गोंधळलेल्या आणि गर्द जगात, हे भरतांचा वाघ, सप्तर्षी, मनू आणि मत्स्य कुठेच दिसत नव्हते.
एवं बहून्वर्षगणांस्तां नावं सोऽथ मत्स्यकः। चकर्षातन्द्रितो राजंस्तस्मिन्सलिलसंचये
असं करत अनेक वर्षं, त्या मत्स्याने थांबता-थांबता, राजांनो, त्या पाण्याच्या महासागरात होडी ओढली.
ततो हिमवतः शृङ्गं यत्परं भरतर्षभ। तत्राकर्षत्ततो नावं स मत्स्यः कुरुनन्दन
मग, हे भरतश्रेष्ठ, मत्स्याने होडी हिमालयाच्या सर्वोच्च शिखराकडे नेली.
अथाब्रवीत्तदा मत्स्यस्तानृषीन्प्रहसञ्शनैः। अस्मिन्हिमवतः शृङ्गे नावं बध्नीत माचिरम्
मग मत्स्याने मंद हसत त्या ऋषींना सांगितलं, "या हिमालयाच्या शिखराला लवकर होडी बांधा."
सा बद्धा तत्र तैस्तूर्णमृषिभिर्भरतर्षभ। नौर्मत्स्यस्य वचः श्रुत्वा शृङ्गे हिमवतस्तदा
मग भरतश्रेष्ठ, त्या ऋषींनी मत्स्याचं ऐकून, पटकन होडी हिमालयाच्या शिखराला बांधली.
तच्च नौबन्धनं नाम शृङ्गं हिमवतः परम्। ख्यातमद्यापि कौन्तेय तद्विद्धि भरतर्षभ
कौन्तेय, हिमालयाच्या त्या शिखराला नौबंधन असं नाव आहे. आजही ते नाव प्रसिद्ध आहे, हे जाणून ठेव, भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ.
अथाब्रवीदनिमिषस्तानृषीन्सहितस्तदा। अहं प्रजापतिर्ब्रह्मा मत्परं नाधिगम्यते। मत्स्यरूपेण यूयं च मयाऽस्मान्मोक्षिता भयात्
त्या वेळी, निद्रारहित ब्रह्मदेव त्या ऋषींना म्हणाले, 'मी प्रजापती ब्रह्मा आहे; माझं खरं स्वरूप कोणालाही गाठता येत नाही. मास्याच्या रूपानं मी तुम्हा सर्वांना या संकटातून वाचवलं.'
मनुना च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानुपाः। स्रष्टव्याः सर्वलोकाश्चयच्चेङ्गं यच्चा नेङ्गति
मनूनं सर्व प्रजासृष्टी करायची आहे—देव, दानव, माणसं आणि इतर सगळे; तसेच सर्व लोक, जे हलतात आणि जे हलत नाहीत, हे सर्व निर्माण करायचं आहे.
तपसा चापि तीव्रेण प्रतिभाऽस्य भविष्यति। मत्प्रसादात्प्रजासर्गे न च मोहं गमिष्यति। इत्युक्त्वा वचनं मत्स्यः क्षणेनादर्शनं गतः
तीव्र तपस्येनं त्याला ज्ञान मिळेल; माझ्या कृपेने प्रजासृष्टी करताना त्याला मोह येणार नाही.' असं म्हणून तो मत्स्य क्षणात अदृश्य झाला.
स्रष्टुकामः प्रजाश्चापि मनुर्वैवस्वतः स्वयम्। प्रमूढोऽभूत्प्रजासर्गे तपस्तेपे महत्ततः
प्रजासृष्टी करण्याची इच्छा असलेल्या वैवस्वत मनूला सृष्टीच्या वेळी संभ्रम वाटला, म्हणून त्यानं मोठं तप केलं.
तपसा महता युक्तः सोऽथ स्रष्टुं प्रचक्रमे। सर्वाः प्रजा मनुः साक्षाद्यथावद्भरतर्षभ
महान तप करून मनूनं मग सर्व प्रजांची योग्य रीतीनं सृष्टी करायला सुरुवात केली, भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ.
इत्येतन्मात्स्यकं नाम पुराणं परिकीर्तितम्। आख्यानमिदमाख्यातं सर्वपापहरं मया
असं हे मत्स्यपुराण नावाचं आख्यान मी सांगितलं; हे सर्व पापं दूर करणारं आहे.
य इदं शृणुयान्नित्यं मनोश्चरितमादितः। स सुखी सर्वपूर्णार्थः सर्वलोकमियान्नरः
जो माणूस मनूचं हे चरित्र सुरुवातीपासून रोज ऐकतो, तो सर्वार्थानं पूर्ण, सुखी होतो आणि सर्व लोकांत पोहोचतो.
ततः स पुनरेवाथ मार्कण्डेयं तपस्विनम्। पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः
नंतर पुन्हा एकदा धर्मराज युधिष्ठिरानं विनयाने तपस्वी मार्कंडेयांना विचारलं.
नैके युगसहस्रान्तास्त्वया दृष्टा महामुने। न चापीह समः कश्चिदायुष्मान्दृश्यते तव
महामुने, तू असंख्य युगांच्या समाप्ती पाहिल्या आहेत; आणि इथे तुझ्या आयुष्यात तुला समकक्ष असं कुणीही दिसत नाही.
वर्जयित्वा महात्मानं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्। न तेऽस्ति सदृशः कश्चिदायुषा ब्रह्मसत्तम
परमेश्वर ब्रह्मा यांना वगळता, ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुझ्या आयुष्यात तुला बरोबरी करणारा दुसरा कोणीही नाही.
अथाऽन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्देवदानववर्जिते। त्वमेव प्रलये विप्र ब्रह्माणमुपतिष्ठसे
या जगात, देव आणि दानव नसताना, प्रलयाच्या वेळी, ब्राह्मण, फक्त तूच ब्रह्मदेवांची सेवा करतोस.