तथा मूर्धाभिषिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः। ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे
राजाभोवती विविध देशांतील अभिषिक्त राजे आणि यज्ञकर्मात कुशल, ब्रह्मासमान ऋत्विज् असेही होते.
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम्। सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः
भरतश्रेष्ठ जनमेजय राजर्षीने तो ऋषी आलेला पाहताच, आपल्या सेवकांसह आनंदाने आणि त्वरेने उठून त्याचे स्वागत केले.
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमतः प्रभुः। आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः
सभेच्या संमतीने राजाने त्याच्यासाठी सोन्याचे आसन तयार केले, जसे इंद्र बृहस्पतीसाठी करतो.
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्। पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
तेथे, देवर्षींच्या सन्मानाने विराजमान असलेल्या त्या वरदात्याचे राजेंद्राने शास्त्रानुसार पूजन केले.
पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः। पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्
त्याने आपल्या आजोबा कृष्णद्वैपायन यांना पायधुण्याचे पाणी, आचमन, अर्घ्य आणि गाई असे सर्व विधिपूर्वक अर्पण केले.
प्रतिगृह्य तु तां पूजां पाम्डवाज्जनमेजयात्। गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा
जनमेजयाने केलेले पूजन आणि गाय स्वीकारून व्यास त्या वेळी अत्यंत प्रसन्न झाले.
तथा च पूजयित्वा तं प्रणयात्प्रतितामहम्। उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम्
त्याचे प्रेमपूर्वक आणि आदराने पूजन करून, तो जवळ बसला आणि आनंदी मनाने त्यांची कुशल विचारपूस केली.
भगवानापि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च। सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान्प्रत्यपूजयत्
भगवान व्यासांनी त्याला भेटून आपली कुशल सांगितली आणि सर्व सभासदांनी त्यांचा सन्मान केला, तसेच त्यांनीही सभासदांचा आदर केला.
ततस्तु सहितः सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः। इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
नंतर जनमेजयाने सर्व सभासदांसह हात जोडून त्या श्रेष्ठ द्विजाला असे विचारले.
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्। तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
आपण कुरू आणि पांडवांचे प्रत्यक्ष साक्षीदार आहात; त्यांच्या कृत्यांची कथा आपणच सांगावी, अशी माझी इच्छा आहे.
कथं समभवद्भेदस्तेषामक्लिष्टकर्मणाम्। तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत्
त्या निष्पाप पुरुषांमध्ये भेद कसा निर्माण झाला? आणि तो सर्वनाश करणारा मोठा युद्ध कसे घडले?
पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम्। कार्त्स्न्येनैतन्ममाचक्ष्व यथा वृत्तं द्विजोत्तम। `इच्छामि तत्त्वतः श्रोतुं भगवन्कुशलो ह्यसि
सर्व पितामहांच्या, ज्यांची मने दैवाने व्यापली होती, त्या सर्वांची गोष्ट जशी घडली तशी मला सविस्तर सांगा. भगवंत, मला सत्य ऐकायचे आहे, कारण आपण कुशल आहात.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा। शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके
त्याचे हे बोल ऐकून कृष्णद्वैपायन व्यासांनी आपल्या जवळ बसलेल्या वैशंपायन शिष्याला आज्ञा दिली.
कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदोऽभवत्पुरा। तदस्मै सर्वमाचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवानसि
कुरू आणि पांडवांमध्ये पूर्वी कसा भेद झाला, ते सर्व तू माझ्याकडून ऐकले आहेस तसे त्याला सांग.
गुरोर्वचनमाज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा। आचचक्षे ततः सर्वमितिहासं पुरातनम्
गुरूंची आज्ञा मानून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने मग तो प्राचीन इतिहास सर्वांना सांगितला.
राज्ञे तस्मै सदस्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च सर्वशः। भेदं सर्वविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा
राजा, सभासद आणि सर्व राजांना त्याने त्या वेळी कुरू आणि पांडवांचा भेद व त्यांचा संपूर्ण विनाश याची कथा सांगितली.
शृणु राजन्यथा वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः। विरोधमन्वगच्छन्त धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः
राजा, पांडूच्या पाच वीर पुत्रांनी दुरात्मा धृतराष्ट्रपुत्रांशी कसा संघर्ष केला, ते ऐका.
गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य मनोबुद्धिसमाधिभिः। संपूज्य च द्विजान्सर्वांस्तथान्यान्विदुषो जनान्
गुरूंना मनापासून वंदन करून, सर्व ब्राह्मण आणि इतर विद्वान लोकांचा योग्य सन्मान केला,
महर्षेर्विश्रुतस्येह सर्वलोकेषु धीमतः। प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः
सर्व लोकांत प्रसिद्ध आणि अपार तेजस्वी असलेल्या व्यास ऋषींचे संपूर्ण मत मी सांगणार आहे.
श्रोतुं पात्रं च राजंस्त्वं प्राप्येमां भारतीं कथाम्। गुरोर्वक्त्रपरिस्पन्दो मनः प्रोत्साहतीव मे
राजा, ही भारताची कथा ऐकण्यास तू पात्र आहेस; गुरूंच्या ओठांतील शब्द माझ्या मनाला फारच हलवतात.
शृणु राजन्यथा भेदः कुरुपाण्डवयोरभूत्। राज्यार्थे द्यूतसंभूतो वनवासस्तथैव च
राजा, कौरव आणि पांडव यांच्यातील फूट कशी निर्माण झाली, राज्यासाठी जुगारामुळे आणि त्यानंतर वनवास कसा झाला, ते ऐक.
यथा च युद्धमभवत्पृथिवीक्षयकारकम्। तत्तेऽहं कथयिष्यामि पृच्छते भरतर्षभ
पृथ्वीचा संहार करणारे युद्ध कसे झाले, हेही मी तुला विचारल्यावर सांगतो, हे भरतश्रेष्ठा.
मृते पितरि ते वीरा वनादेत्य स्वमन्दिरम्। नचिरादेव विद्वांसो वेदे धनुषि चाभवन्
वडील गेल्यावर ते वीर वनातून आपल्या घरी परतले आणि लवकरच वेद व धनुर्विद्या शिकून विद्वान झाले.
तांस्तथा सत्ववीर्यौजःसंपन्नान्पौरसंमतान्। नामृष्यन्कुरवो दृष्ट्वा पाण्डवाञ्श्रीयशोभृतः
पांडवांना धैर्य, बळ आणि तेज यांचा लाभ असून, लोकांमध्ये मान मिळवलेला आणि ऐश्वर्य व कीर्तीने शोभलेला पाहून कौरवांना ते सहन झाले नाही.
ततो दुर्योधनः क्रूरः कर्णश्च सहसौबलः। तेषां निग्रहनिर्वासान्विविधांस्ते समारभन्
तेव्हा क्रूर दुर्योधन, कर्ण आणि सुभलपुत्र यांनी त्यांना वश करण्यासाठी आणि हाकलून देण्यासाठी अनेक डाव सुरू केले.
ततो दुर्योधनः क्रूरः कुलिङ्गस्य मते स्थितः। पाम्डवान्विविधोपायै राज्यहेतोरपीडयत्
नंतर दुर्योधन, क्रूर मनाचा आणि शकुनीच्या सल्ल्याने, राज्यासाठी पांडवांना वेगवेगळ्या उपायांनी त्रास देऊ लागला.
ददावथ विषं पापो भीमाय धृतराष्ट्रजः। जरयामास तद्वीरः सहान्नेन वृकोदरः
मग पापी धृतराष्ट्रपुत्राने भीमाला विष दिले; पण त्या वीर व वाघासारख्या पोटाच्या भीमाने ते अन्नासह पचवले.
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं पुनर्बद्ध्वा वृकोदरम्। तोयेषु भीमं गङ्गायाः प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत्
भीम झोपेत असताना त्याला पुन्हा बांधून, गंगेच्या पाण्यात फेकून दिले आणि मग ते शहरात परतले.
यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम्। उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो गतव्यथः
कुंतीपुत्र जागा झाल्यावर त्याने आपली बांधणी तोडली; बलवान भीमसेन वेदना न होता उभा राहिला.
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनमदंशयत्। सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार स शत्रुहा
तो झोपेत असताना त्याच्या शरीराच्या सर्व भागांत काळ्या आणि विषारी सापांनी दंश केला, तरीही त्या शत्रूंचा संहार करणाऱ्याचा मृत्यू झाला नाही.