यथाप्रतिज्ञं विहृतश्च कालः सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषु। अज्ञातचर्यां विधिवत्समाप्य भवद्गताः केशव पाण्डवेयाः
जशी प्रतिज्ञा केली होती, तशी बारा वर्षं एकांतात पूर्णपणे घालवली आहेत; आणि अज्ञातवासाचं एक वर्षही नीट पार पाडून, पांडव तुझ्याकडे आले आहेत, केशवा.
एषैव बुद्धिर्जुषतां सदा त्वां सत्ये स्थिताः केशव पाण्डवेयाः। सदानधर्माः सजलाः सदाराः सबान्धवास्त्वच्छरणा हि पार्थाः
हीच त्यांची नेहमीची ठाम भावना तुला आवडते, केशवा. पांडव नेहमी सत्यावर ठाम राहतात, नेहमी धर्मशील, दानशूर, आपल्या पत्नी आणि नातेवाईकांसोबत असतात, आणि त्यांनी तुझ्या चरणी आश्रय घेतला आहे.
तथा वदतिवार्ष्णेये धर्मराजे च भारत। अथ पश्चात्तपोवृद्धो बहुवर्षसहस्रधृक्। प्रत्यदृश्यत धर्मात्मा मार्कण्डेयो महातपाः
वृष्णिकुमार आणि धर्मराज असे बोलत असताना, भारता, हजारो वर्षं तप केलेला, धर्मपरायण आणि महान तपस्वी मार्कंडेय तिथे प्रकट झाला.
अजरश्चामरंश्चैव रूपौदार्यगुणान्वितः। व्यदृश्यत तथा युक्तो यथा स्यात्पञ्चविंशकः
तो कधीही वृद्ध न होणारा, सुंदर, उदार आणि गुणी, असा दिसत होता की जणू पंचवीस वर्षांचा तरुण आहे.
तमागतमृषिं वृद्धं बहुवर्षसहस्रिणम्। उपातिष्ठन्त ते सर्वेपाण्डवाः सहयादवाः
तो हजारो वर्षांचा वृद्ध ऋषी आला तेव्हा, सर्व पांडव आणि यादव त्याची सेवा करू लागले.
तमर्चितं सुविश्वस्तमासीनमृषिसत्तमम्। ब्राह्मणानां मतेनाह पाण्डवानां च केशवः
तो श्रेष्ठ ऋषी, सन्मानित आणि विश्वासू, बसला असताना, ब्राह्मण आणि पांडव यांच्या संमतीने केशवाने बोलायला सुरुवात केली.
शुश्रूपवः पाण्डवास्ते ब्राह्मणाश्च समागताः। द्रौपदी सत्यभामा च तथाऽहंपरमं वचः
पांडव, जमलेले ब्राह्मण, द्रौपदी, सत्यभामा आणि मी स्वतः, सर्वजण त्या श्रेष्ठ वचनांना लक्षपूर्वक ऐकत होतो.
पुरावृत्ताः कथाः पुण्याः सदाचारान्सनातनान्। राज्ञांस्त्रीणामृषीणां च मार्कणअडेय प्रचक्ष्व नः
मार्कंडेय, राजे, स्त्रिया आणि ऋषी यांच्या प्राचीन आणि पुण्यवान कथा, ज्या नेहमी चांगल्या आचाराचे पालन करतात, त्या आम्हाला सांग.
तेषु तत्रोपविष्टेषु देवर्षिरपि नारदः। आजगाम विशुद्धात्मा पाण्डवानवलोककः
ते सर्व जण तिथे बसले असताना, पवित्र अंतःकरणाचा आणि पांडवांचा पाहुणचार करणारा दिव्य ऋषी नारदही तेथे आला.
तमप्यथ महात्मानं सर्वे ते पुरुषर्षभाः। पाद्यार्ध्याभ्यां यथान्यायमुपतस्थुर्मनीषिणः
त्या महान आत्म्याचे सर्व श्रेष्ठ पुरुषांनी पाय धुण्याचे पाणी आणि आदरपूर्वक स्वागत केले, आणि योग्य सन्मान दिला.
नारदस्त्वथ देवर्षिर्ज्ञात्वा तांस्तु कृतक्षणान्। मार्कण्डेयस्य वदतस्तां कथामन्वमोदत
मग दिव्य ऋषी नारद, योग्य वेळ ओळखून, मार्कंडेय सांगू लागलेल्या त्या कथेला आनंदाने ऐकू लागला.
उवाच चैनं कालज्ञं स्मयन्निव सनारदः। ब्रह्मर्षे कथ्यतां यत्ते पाण्डवेषु विवक्षितम्
मग नारद हसत-हसत त्या काळाचे जाणकार असलेल्या ब्रह्मर्षीला म्हणाला, 'ब्रह्मर्षी, पांडवांना सांगायचं आहे ते सांग.'
एवमुक्तः प्रत्युवाच मार्कण्डेयो महातपाः। क्षणं कुरुध्वंविपुलमाख्यातव्यं भविष्यति
असं म्हटल्यावर, महान तपस्वी मार्कंडेय म्हणाला, 'थोडा वेळ थांबा; सांगायचं खूप मोठं आहे.'
एवमुक्ताः क्षणं चक्रुः पाण्डवाः सह तैर्द्विजैः। मध्यंदिने यथादित्यं प्रेक्षन्तस्ते महामुनिम्
असं ऐकून, पांडव आणि त्या ब्राह्मणांनी थोडा वेळ थांबले, आणि जसा मध्यान्हीचा सूर्य पाहतात तसा त्या महर्षीकडे पाहू लागले.
तं विवक्षन्तमालक्ष्यकुरुराजो महामुनिम्। कथासंजननार्थाय चोदयामास पाण्डवः
तो महान ऋषी बोलायला सज्ज झाला आहे हे पाहून, कुरुराजाने कथा सुरू व्हाव्यात म्हणून त्याला प्रोत्साहित केले.
भवान्दैवतदैत्यानामृषीणां च महात्मनाम्। राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः पुरातनः
महाराज, तुम्ही देव, दैत्य, महान ऋषी आणि सर्व राजर्षी यांच्या प्राचीन चरित्रांना जाणता.
सेव्यश्चोपासितव्यश् मतो नः काङ्क्षितश्चिरम्। अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तोऽस्मानवलोककः
तुम्ही आमच्यासाठी सेवनीय आणि पूजनीय आहात, आम्ही तुमची खूप दिवसांपासून वाट पाहत होतो; आणि देवकीपुत्र कृष्णही आमची भेट घ्यायला आला आहे.
भ्रमत्येव हि मे बुद्धिर्दृष्ट्वाऽऽत्मानं सुखाच्च्युतम्। धार्तराष्ट्रांश्च रदुर्त्तानृद्ध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः
माझं मन सतत भटकतं, कारण मी स्वतःला सुखापासून वंचित पाहतो आणि धृतराष्ट्रपुत्र सर्व प्रकारे भरभराटीला आलेले पाहतो.
कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्यशुभस्य वा। स्वफलं तदुपाश्नापि कथं कर्ता स्विदीश्वरः
माणूस स्वतःच्या कृतीचा कर्ता असतो, ती कृती चांगली असो वा वाईट. कारण त्याचे फळ त्यालाच भोगावे लागते, मग देव कसा कर्ता ठरेल?
अथवा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदांवर। इह वा कृतमन्वेति परदेहेऽथवा पुनः
हे ब्रह्मज्ञानी श्रेष्ठ, सुख-दुःख माणसाला इथेच या जन्मात मिळते का, की ते पुढच्या जन्मात, दुसऱ्या देहातही त्याच्यासोबत जातात?
देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः। कथं संयुज्यतेप्रेत्य इह वा द्विजसत्तम
हे द्विजश्रेष्ठ, जेव्हा जीव आपला देह सोडतो आणि त्याच्या चांगल्या-वाईट कर्मांनी पाठलाग केला जातो, तेव्हा मृत्यूनंतर किंवा इथेच, तो त्या कर्मांशी कसा एकरूप होतो?
ऐहलौकिकमेवैतदुताहो पारलौकिकम्। क्व वा कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव
हे भृगुपुत्रा, हे फळ फक्त या जगात मिळते का, की ते परलोकातही मिळते? मृत्यूनंतर जिवाचे कर्म नेमके कुठे राहते?
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यथावद्वदतांवर। विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थं त्वं तु पृच्छसि
हे उत्तम वक्त्या, तू विचारलेला हा प्रश्न अगदी योग्य आहे. तुला जे जाणून घ्यायचे आहे ते तुला माहीत आहेच, पण अधिक समजून घेण्यासाठी तू विचारतोस.
अत्र ते कथयिष्यामि तदिहैकमनाः शृणु। यथेहामुत्र च नर सुखदुःखमुपाश्नुते
मी तुला याचे स्पष्टीकरण देतो, मन एकाग्र करून ऐक. माणूस या जगात आणि पुढच्या जन्मात कसा सुख-दुःख अनुभवतो ते सांगतो.
निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम्। ससर्ज धऱ्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः
सृष्टीच्या आरंभी प्रजापतीने सर्व जीवांना पवित्र, निर्मळ आणि धर्माच्या अधीन असलेली शरीरे निर्माण केली.
अमोघफलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः। ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुसत्तम
हे कुरुश्रेष्ठ, त्या प्राचीन पुण्यवान माणसांचे संकल्प निष्फळ होत नसत, ते सत्यवचनी, उत्तम व्रतस्थ आणि ब्रह्मस्वरूप होते.
सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम्। ततश्च पुनरायान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः
ते सर्वजण आपल्या इच्छेने देवांबरोबर आकाशात जाऊ शकत आणि पुन्हा हवे तसे परत येऊ शकत.
स्वच्चन्दमरणाश्चासन्नराः स्वच्छन्दजीविनः। अल्पबाधा निरातङ्काः सिद्धार्था निरुपद्रवाः
ते माणसे आपल्या इच्छेने जगत आणि मरत, त्यांचे जीवन स्वतंत्र होते, त्यांना फारशी वेदना किंवा त्रास नव्हता, ते सिद्ध आणि निश्चिंत होते.
द्रष्टारोदेवसङ्घानामृषीणां च महात्मनाम्। प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः
ते देवांच्या आणि महान ऋषींच्या सभांचे साक्षीदार होते, सर्व धर्मांचे प्रत्यक्ष ज्ञान त्यांना होते, ते संयमी आणि मत्सररहित होते.
आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः। ततः कालान्तरे तस्मिन्पृथिवीतलचारिणः
ते हजारो वर्षे जगले, हजारो पुत्रांचे पिता झाले; नंतर काळानुसार ते पृथ्वीवर फिरू लागले.