गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा- नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयाने। सम्यग्विनेता विनयेदतन्द्री- स्तांश्चाभिमन्युं च सदा कुमारान्
गदा, तलवार, ढाल हाताळण्यात, शस्त्रविद्येच्या शिक्षणात, तसेच रथ व घोड्यांची चाल शिकवण्यात तो नेहमीच तळमळीने तुझ्या कुमारांना आणि अभिमन्युला योग्यरीत्या शिकवतो.
स चापि सम्यक्प्रणिधाय शिक्षां शस्त्राणइ चैषां विधिवत्प्रदाय। तवात्मजानां च तथाऽभिमन्योः पराक्रमैस्तुष्यति रौक्मिणेयः
रुक्मिणीपुत्र त्यांच्या शिक्षणावर नीट लक्ष देतो, शस्त्रविद्या नीट शिकवतो आणि तुझ्या मुलांच्या व अभिमन्युल्या शौर्यावर आनंदित होतो.
यथा विहारं प्रसमीक्षमाणाः प्रयान्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि। एकैकमेषामनुयान्ति यत्र रथाश्च यानानि च दन्तिनश्च
याज्ञसेनी, तुझे पुत्र ज्या वेळी खेळायला बाहेर पडतात, तेव्हा प्रत्येक जिथे जातो तिथे त्याच्या मागे रथ, वाहनं आणि हत्ती जातात.
अथाब्रवीद्धर्मराजं तु कृष्णो दशार्हयोधाः कुकुरान्धकाश्च। एते निदेशं तव पालयन्त- स्तिष्ठन्तु यत्रेच्छसि तत्र राजन्
त्यावर कृष्णाने धर्मराजाला सांगितले, 'दशार्ह, कुकर आणि अंधक योद्धे तुझ्या आज्ञेप्रमाणे जिथे तू सांगशील तिथे राहू देत, राजन.'
आवर्ततां कार्मुकवेगवाता हलायुधप्रग्रणा मधूनाम्। सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा
राजन, तुझ्या कार्यासाठी धनुष्याच्या वेगासारखे वारे आणि हलायुधधारी मधूंची सेना, त्यांचे सेनापती, पायदळ, घोडदळ, रथ आणि हत्ती तयार राहू देत.
प्रस्थाप्यतां पाण्डव धार्तराष्ट्रः सुयोधनः पापकृतां वरिष्ठः। स सानुबन्धः ससुहद्गणश्च भौमस्य सौबाधिपतेश्च मार्गम्
पांडवा, दुष्टांमध्ये श्रेष्ठ असलेला धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन, त्याचे अनुयायी आणि मित्रांसह, सौभराजाच्या आणि पृथ्वीच्या राजाच्या मार्गावर पाठव.
कामं तथा तिष्ठ नरेन्द्र तस्मि- न्यथा कृतस्ते समयः सभायाम्। दाशार्हयोधैस्तु हतारियोधं प्रतीक्षतां नागपुरं प्रभग्नम्
राजन, सभेत जसा करार झाला तसा, तू जिथे हवे तिथे राहा; दशार्ह योद्ध्यांनी शत्रूंच्या सैन्याचा पराभव करून नागपुरीच्या उद्ध्वस्त अवस्थेची वाट पाहू दे.
व्यपेतमन्युर्व्यपनीतपाप्मा विहृत् यत्रेच्छसि तत्र कामम्। ततः समृद्धिप्रभवं विशोकः प्रपत्स्यसे नागपुरं सराष्ट्रम्
क्रोध आणि पाप दूर करून, जिथे हवे तिथे आनंदाने वावर; त्यानंतर समृद्धीने आणि दुःखरहित होऊन, तू नागपुरी आणि सौराष्ट्र प्रदेश गाठशील.
ततस्तदाज्ञाय मतं महात्मा यथावदुक्तं पुरुषोत्तमेन। प्रशस्य विप्रेक्ष्य च धर्मराजः कृताञ्जलिः केशवमित्युवाच
मग, महात्म्याने सांगितलेले हे मत योग्य प्रकारे समजून, धर्मराजाने त्याचे कौतुक केले, विचार केला आणि हात जोडून केशवाला म्हणाला.
असंशयं केशव पाण्डवानां भवान्गतिस्त्वच्छरणा हि पार्थाः। कालोदये तच्च ततश्च भूयः कर्ता भवान्कर्म न संशयोस्ति
केशवा, यात शंका नाही की पांडवांसाठी तूच आश्रय आहेस; पृथेचे पुत्र तुझ्या चरणी शरण गेले आहेत. काळाच्या उदयापासून आणि त्यानंतरही, सर्व कर्मांचा कर्ता तूच आहेस—यात काहीच शंका नाही.
यथाप्रतिज्ञं विहृतश्च कालः सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषु। अज्ञातचर्यां विधिवत्समाप्य भवद्गताः केशव पाण्डवेयाः
जशी प्रतिज्ञा केली होती, तशी बारा वर्षं एकांतात पूर्णपणे घालवली आहेत; आणि अज्ञातवासाचं एक वर्षही नीट पार पाडून, पांडव तुझ्याकडे आले आहेत, केशवा.
एषैव बुद्धिर्जुषतां सदा त्वां सत्ये स्थिताः केशव पाण्डवेयाः। सदानधर्माः सजलाः सदाराः सबान्धवास्त्वच्छरणा हि पार्थाः
हीच त्यांची नेहमीची ठाम भावना तुला आवडते, केशवा. पांडव नेहमी सत्यावर ठाम राहतात, नेहमी धर्मशील, दानशूर, आपल्या पत्नी आणि नातेवाईकांसोबत असतात, आणि त्यांनी तुझ्या चरणी आश्रय घेतला आहे.
तथा वदतिवार्ष्णेये धर्मराजे च भारत। अथ पश्चात्तपोवृद्धो बहुवर्षसहस्रधृक्। प्रत्यदृश्यत धर्मात्मा मार्कण्डेयो महातपाः
वृष्णिकुमार आणि धर्मराज असे बोलत असताना, भारता, हजारो वर्षं तप केलेला, धर्मपरायण आणि महान तपस्वी मार्कंडेय तिथे प्रकट झाला.
अजरश्चामरंश्चैव रूपौदार्यगुणान्वितः। व्यदृश्यत तथा युक्तो यथा स्यात्पञ्चविंशकः
तो कधीही वृद्ध न होणारा, सुंदर, उदार आणि गुणी, असा दिसत होता की जणू पंचवीस वर्षांचा तरुण आहे.
तमागतमृषिं वृद्धं बहुवर्षसहस्रिणम्। उपातिष्ठन्त ते सर्वेपाण्डवाः सहयादवाः
तो हजारो वर्षांचा वृद्ध ऋषी आला तेव्हा, सर्व पांडव आणि यादव त्याची सेवा करू लागले.
तमर्चितं सुविश्वस्तमासीनमृषिसत्तमम्। ब्राह्मणानां मतेनाह पाण्डवानां च केशवः
तो श्रेष्ठ ऋषी, सन्मानित आणि विश्वासू, बसला असताना, ब्राह्मण आणि पांडव यांच्या संमतीने केशवाने बोलायला सुरुवात केली.
शुश्रूपवः पाण्डवास्ते ब्राह्मणाश्च समागताः। द्रौपदी सत्यभामा च तथाऽहंपरमं वचः
पांडव, जमलेले ब्राह्मण, द्रौपदी, सत्यभामा आणि मी स्वतः, सर्वजण त्या श्रेष्ठ वचनांना लक्षपूर्वक ऐकत होतो.
पुरावृत्ताः कथाः पुण्याः सदाचारान्सनातनान्। राज्ञांस्त्रीणामृषीणां च मार्कणअडेय प्रचक्ष्व नः
मार्कंडेय, राजे, स्त्रिया आणि ऋषी यांच्या प्राचीन आणि पुण्यवान कथा, ज्या नेहमी चांगल्या आचाराचे पालन करतात, त्या आम्हाला सांग.
तेषु तत्रोपविष्टेषु देवर्षिरपि नारदः। आजगाम विशुद्धात्मा पाण्डवानवलोककः
ते सर्व जण तिथे बसले असताना, पवित्र अंतःकरणाचा आणि पांडवांचा पाहुणचार करणारा दिव्य ऋषी नारदही तेथे आला.
तमप्यथ महात्मानं सर्वे ते पुरुषर्षभाः। पाद्यार्ध्याभ्यां यथान्यायमुपतस्थुर्मनीषिणः
त्या महान आत्म्याचे सर्व श्रेष्ठ पुरुषांनी पाय धुण्याचे पाणी आणि आदरपूर्वक स्वागत केले, आणि योग्य सन्मान दिला.
नारदस्त्वथ देवर्षिर्ज्ञात्वा तांस्तु कृतक्षणान्। मार्कण्डेयस्य वदतस्तां कथामन्वमोदत
मग दिव्य ऋषी नारद, योग्य वेळ ओळखून, मार्कंडेय सांगू लागलेल्या त्या कथेला आनंदाने ऐकू लागला.
उवाच चैनं कालज्ञं स्मयन्निव सनारदः। ब्रह्मर्षे कथ्यतां यत्ते पाण्डवेषु विवक्षितम्
मग नारद हसत-हसत त्या काळाचे जाणकार असलेल्या ब्रह्मर्षीला म्हणाला, 'ब्रह्मर्षी, पांडवांना सांगायचं आहे ते सांग.'
एवमुक्तः प्रत्युवाच मार्कण्डेयो महातपाः। क्षणं कुरुध्वंविपुलमाख्यातव्यं भविष्यति
असं म्हटल्यावर, महान तपस्वी मार्कंडेय म्हणाला, 'थोडा वेळ थांबा; सांगायचं खूप मोठं आहे.'
एवमुक्ताः क्षणं चक्रुः पाण्डवाः सह तैर्द्विजैः। मध्यंदिने यथादित्यं प्रेक्षन्तस्ते महामुनिम्
असं ऐकून, पांडव आणि त्या ब्राह्मणांनी थोडा वेळ थांबले, आणि जसा मध्यान्हीचा सूर्य पाहतात तसा त्या महर्षीकडे पाहू लागले.
तं विवक्षन्तमालक्ष्यकुरुराजो महामुनिम्। कथासंजननार्थाय चोदयामास पाण्डवः
तो महान ऋषी बोलायला सज्ज झाला आहे हे पाहून, कुरुराजाने कथा सुरू व्हाव्यात म्हणून त्याला प्रोत्साहित केले.
भवान्दैवतदैत्यानामृषीणां च महात्मनाम्। राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः पुरातनः
महाराज, तुम्ही देव, दैत्य, महान ऋषी आणि सर्व राजर्षी यांच्या प्राचीन चरित्रांना जाणता.
सेव्यश्चोपासितव्यश् मतो नः काङ्क्षितश्चिरम्। अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तोऽस्मानवलोककः
तुम्ही आमच्यासाठी सेवनीय आणि पूजनीय आहात, आम्ही तुमची खूप दिवसांपासून वाट पाहत होतो; आणि देवकीपुत्र कृष्णही आमची भेट घ्यायला आला आहे.
भ्रमत्येव हि मे बुद्धिर्दृष्ट्वाऽऽत्मानं सुखाच्च्युतम्। धार्तराष्ट्रांश्च रदुर्त्तानृद्ध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः
माझं मन सतत भटकतं, कारण मी स्वतःला सुखापासून वंचित पाहतो आणि धृतराष्ट्रपुत्र सर्व प्रकारे भरभराटीला आलेले पाहतो.
कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्यशुभस्य वा। स्वफलं तदुपाश्नापि कथं कर्ता स्विदीश्वरः
माणूस स्वतःच्या कृतीचा कर्ता असतो, ती कृती चांगली असो वा वाईट. कारण त्याचे फळ त्यालाच भोगावे लागते, मग देव कसा कर्ता ठरेल?
अथवा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदांवर। इह वा कृतमन्वेति परदेहेऽथवा पुनः
हे ब्रह्मज्ञानी श्रेष्ठ, सुख-दुःख माणसाला इथेच या जन्मात मिळते का, की ते पुढच्या जन्मात, दुसऱ्या देहातही त्याच्यासोबत जातात?