हन्त ते कथयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम्। कृष्णद्वैपायनमतं महाभारतमादितः
हे बघ, मी तुला कृष्णद्वैपायनांनी सांगितलेले हे उत्तम आणि महान महाभारत आख्यान सुरुवातीपासून सांगणार आहे.
शृणु सर्वमशेषेण कथ्यमानं मया द्विज। शंसितुं तन्महान्हर्षो ममापीह प्रवर्तते
हे द्विजा, मी सांगतोय ते सर्व तू पूर्णपणे ऐक; हे सांगताना मलाही येथे मोठा आनंद होत आहे.
श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम्। अभ्यगच्छदृषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा
जनमेजय सर्पयज्ञासाठी दीक्षित झाल्याचे ऐकून, त्या वेळी विद्वान कृष्णद्वैपायन ऋषी त्याच्याकडे आले.
जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात्। कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम्
शक्तिपुत्र पराशरापासून, यमुनाच्या बेटावर कन्या असताना, कालीने ज्यांना जन्म दिला, ते पांडवांचे पितामह.
जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहमवीवृधत्। वेदांश्चाधिजगे साङ्गन्सेतिहासान्महायशाः
जन्मताच त्यांनी यज्ञाने आपले शरीर वाढवले; वेद आणि त्यांच्या शाखा, तसेच इतिहासही त्यांनी पूर्णपणे आत्मसात केले आणि मोठी कीर्ती मिळवली.
यं नाति तपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च। न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना
त्यांना कोणीही न तपश्चर्येने, न वेदाध्ययनाने, न व्रतांनी, न उपवासांनी, न जन्माने, न रागाने प्राप्त करू शकले नाही.
विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः। परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः
वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी एक वेद चार भागांत विभागला; परापरांचा जाणकार, ब्रह्मर्षी, कवी, सत्यव्रती आणि शुद्ध.
यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत्। शन्तनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः
ज्यांनी पांडू, धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना जन्म दिला, शांतनूंच्या वंशाची वाढ केली, पुण्यवान आणि मोठ्या कीर्तीचे ते होते.
जनमेजयस्य राजर्षेः स महात्मा सदस्तथा। विवेश सहितः शिष्यैर्वेदवेदाङ्गपारगैः
त्या महात्म्य ऋषीने आपल्या वेद आणि वेदांगात पारंगत शिष्यांसह जनमेजय या राजर्षीच्या सभेत प्रवेश केला.
तत्र राजानमासीनं ददर्श जनमेजयम्। वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैरिव पुरन्दरम्
तेथे त्याने जनमेजय राजाला सभासदांनी वेढलेला, जणू देवांमध्ये इंद्रासारखा, बसलेला पाहिला.
तथा मूर्धाभिषिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः। ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे
राजाभोवती विविध देशांतील अभिषिक्त राजे आणि यज्ञकर्मात कुशल, ब्रह्मासमान ऋत्विज् असेही होते.
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम्। सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः
भरतश्रेष्ठ जनमेजय राजर्षीने तो ऋषी आलेला पाहताच, आपल्या सेवकांसह आनंदाने आणि त्वरेने उठून त्याचे स्वागत केले.
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमतः प्रभुः। आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः
सभेच्या संमतीने राजाने त्याच्यासाठी सोन्याचे आसन तयार केले, जसे इंद्र बृहस्पतीसाठी करतो.
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्। पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
तेथे, देवर्षींच्या सन्मानाने विराजमान असलेल्या त्या वरदात्याचे राजेंद्राने शास्त्रानुसार पूजन केले.
पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः। पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्
त्याने आपल्या आजोबा कृष्णद्वैपायन यांना पायधुण्याचे पाणी, आचमन, अर्घ्य आणि गाई असे सर्व विधिपूर्वक अर्पण केले.
प्रतिगृह्य तु तां पूजां पाम्डवाज्जनमेजयात्। गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा
जनमेजयाने केलेले पूजन आणि गाय स्वीकारून व्यास त्या वेळी अत्यंत प्रसन्न झाले.
तथा च पूजयित्वा तं प्रणयात्प्रतितामहम्। उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम्
त्याचे प्रेमपूर्वक आणि आदराने पूजन करून, तो जवळ बसला आणि आनंदी मनाने त्यांची कुशल विचारपूस केली.
भगवानापि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च। सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान्प्रत्यपूजयत्
भगवान व्यासांनी त्याला भेटून आपली कुशल सांगितली आणि सर्व सभासदांनी त्यांचा सन्मान केला, तसेच त्यांनीही सभासदांचा आदर केला.
ततस्तु सहितः सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः। इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
नंतर जनमेजयाने सर्व सभासदांसह हात जोडून त्या श्रेष्ठ द्विजाला असे विचारले.
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्। तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
आपण कुरू आणि पांडवांचे प्रत्यक्ष साक्षीदार आहात; त्यांच्या कृत्यांची कथा आपणच सांगावी, अशी माझी इच्छा आहे.
कथं समभवद्भेदस्तेषामक्लिष्टकर्मणाम्। तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत्
त्या निष्पाप पुरुषांमध्ये भेद कसा निर्माण झाला? आणि तो सर्वनाश करणारा मोठा युद्ध कसे घडले?
पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम्। कार्त्स्न्येनैतन्ममाचक्ष्व यथा वृत्तं द्विजोत्तम। `इच्छामि तत्त्वतः श्रोतुं भगवन्कुशलो ह्यसि
सर्व पितामहांच्या, ज्यांची मने दैवाने व्यापली होती, त्या सर्वांची गोष्ट जशी घडली तशी मला सविस्तर सांगा. भगवंत, मला सत्य ऐकायचे आहे, कारण आपण कुशल आहात.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा। शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके
त्याचे हे बोल ऐकून कृष्णद्वैपायन व्यासांनी आपल्या जवळ बसलेल्या वैशंपायन शिष्याला आज्ञा दिली.
कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदोऽभवत्पुरा। तदस्मै सर्वमाचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवानसि
कुरू आणि पांडवांमध्ये पूर्वी कसा भेद झाला, ते सर्व तू माझ्याकडून ऐकले आहेस तसे त्याला सांग.
गुरोर्वचनमाज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा। आचचक्षे ततः सर्वमितिहासं पुरातनम्
गुरूंची आज्ञा मानून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने मग तो प्राचीन इतिहास सर्वांना सांगितला.
राज्ञे तस्मै सदस्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च सर्वशः। भेदं सर्वविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा
राजा, सभासद आणि सर्व राजांना त्याने त्या वेळी कुरू आणि पांडवांचा भेद व त्यांचा संपूर्ण विनाश याची कथा सांगितली.
शृणु राजन्यथा वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः। विरोधमन्वगच्छन्त धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः
राजा, पांडूच्या पाच वीर पुत्रांनी दुरात्मा धृतराष्ट्रपुत्रांशी कसा संघर्ष केला, ते ऐका.
गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य मनोबुद्धिसमाधिभिः। संपूज्य च द्विजान्सर्वांस्तथान्यान्विदुषो जनान्
गुरूंना मनापासून वंदन करून, सर्व ब्राह्मण आणि इतर विद्वान लोकांचा योग्य सन्मान केला,
महर्षेर्विश्रुतस्येह सर्वलोकेषु धीमतः। प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः
सर्व लोकांत प्रसिद्ध आणि अपार तेजस्वी असलेल्या व्यास ऋषींचे संपूर्ण मत मी सांगणार आहे.
श्रोतुं पात्रं च राजंस्त्वं प्राप्येमां भारतीं कथाम्। गुरोर्वक्त्रपरिस्पन्दो मनः प्रोत्साहतीव मे
राजा, ही भारताची कथा ऐकण्यास तू पात्र आहेस; गुरूंच्या ओठांतील शब्द माझ्या मनाला फारच हलवतात.