युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः। अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन्
कुंतीपुत्र युधिष्ठिर मात्र फारच अस्वस्थ झाला. त्याच्या मनात वाईट शक्यता आणि भयंकर अपशकुनांचे विचार येऊ लागले.
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता। दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह
दक्षिण दिशेकडून एक कठीण आणि अशुभ आवाज आला. त्यांच्या आश्रमाजवळ, जिथे आगीचा प्रकाश होता, तिथे घाबरलेली कोल्ही ओरडत होती.
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना। रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा
एक भयंकर दिसणारी, एकच पंख, एक डोळा आणि एक पाय असलेली तितवी, रक्त ओकत सूर्याच्या दिशेने चमकत उभी होती.
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः। अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च
एक कडक आणि जोरदार वारा वाहू लागला, जो वाळू आणि खडी उडवत होता. सर्व प्राण्यांचे आणि पक्ष्यांचे आवाज डाव्या बाजूने ऐकू येत होते.
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति। मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा
त्याच्या मागे एक काळा कावळा पुन्हा पुन्हा 'जा, जा' असं ओरडत होता, आणि त्याचा उजवा हात वारंवार उडत होता.
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति। सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत
त्याचं हृदय आणि डावा पाय जळत असल्यासारखं दुखत होतं, आणि डाव्या डोळ्यातही वाईट बदल दिसत होता.
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम्। द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत
धर्मराज युधिष्ठिर, जो बुद्धिमान होता, मोठं संकट येणार असं वाटून, द्रौपदीला विचारू लागला, 'भीम कुठे आहे?'
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम्। स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः
पांचाळीने त्याला सांगितलं की वृषोदर खूप वेळ झाला तरी परत आलेला नाही. मग बलवान राजा धौम्याच्या सोबत निघाला.
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम्। नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति
त्याने धनंजयाला द्रौपदीचं रक्षण करायला सांगितलं आणि नकुल-सहदेवला ब्राह्मणांची काळजी घ्यायला सांगितलं.
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः। मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने
मग त्याने त्या आश्रमातून भीमाचा माग काढून, कुंतीपुत्र त्या मोठ्या जंगलात भीमसेनाला शोधायला निघाला.
स प्राचीं दिशमास्थाय महतो गजयूथपान्। ददर्श पृथिवीं चिह्नैर्भीमस्य परिचिह्निताम्
तो पूर्वेकडे जाऊन मोठमोठ्या हत्तींच्या कळपांना आणि भीमाच्या खुणांनी ओळखता येणारी जमीन पाहिली.
ततो मृगसहस्राणि मृगेनद्राणां शतानि च। पतितानि वने दृष्ट्वा मार्गं तस्याविशन्नृपः
तिथे त्याने हजारो हरिणं आणि शेकडो जंगलातील प्राणी पडलेले पाहिले, आणि मग तो त्या वाटेने पुढे गेला.
धावतस्तस्य वीरस् मृगार्थं वातरंहसः। ऊरुवातविनिर्भग्नान्द्रुमान्व्यावर्जितान्पथिः
तो वीर जेव्हा हरणाच्या मागे वेगाने धावत होता, तेव्हा त्याने पाहिलं की भीमाच्या मांड्यांनी मोडलेली झाडं रस्त्यावरून बाजूला झाली आहेत.
स गत्वा तैस्तदा चिह्नैर्ददर्श गिरिगह्वरे। [रूक्षमारुतभूयिष्ठे निष्पत्रद्रुमसंकुले
त्या खुणा पाहत पाहत तो एका डोंगराच्या गुहेपर्यंत पोहोचला, जिथे कडक वारे वाहत होते आणि पानगळलेली झाडं होती.
ईरिणे निर्जले देशे कण्टकिद्रुमसंकुले। अश्मस्थाणुक्षुपाकीर्णे सुदुर्गे विषमोत्कटे।] गृहीतं भुजगेन्द्रेण निश्चेष्टमनुजं तदा
पाणी नसलेल्या, काटेरी, दगडांनी आणि संकटांनी भरलेल्या त्या ओसाड जागेत, त्याने पाहिलं की त्याचा लहान भाऊ भुजगांच्या राजाने पकडलेला, हालचालही करू शकत नव्हता.
युधिष्ठिरस्तमासाद्य सर्पभोगेन वेष्टितम्। दयितं भ्रातरं धीमानिदं वचनमब्रवीत्
युधिष्ठिराने आपल्या लाडक्या भावाला सापाच्या वेटोळ्यात अडकलेला पाहून हे शब्द सांगितले.
कुन्तीमातः कथमिमामापदं त्वमवाप्तवान्। कश्चायं पर्वताभोगप्रतिमः पन्नगोत्तमः
कुंतीच्या पुत्रा, तुला ही दुर्दैवी वेळ कशी आली? आणि हा पर्वतासारखा मोठा, श्रेष्ठ सर्प कोण आहे?
स धर्मराजमालक्ष्य भ्राता भ्रतरमग्रजम्। कथयामास तत्सर्वं ग्रहणादिविचेष्टितम्
धर्मराजाला पाहून, लहान भावाने मोठ्या भावाला पकडल्यापासून घडलेल्या सर्व गोष्टी सांगितल्या.
[अयमार्य महासत्वो भक्षार्थं मां गृहीतवान्। नहुषो नाम राजर्षिः प्राणवानिव संस्थितः
हा महान आणि सज्जन सर्प मला खाण्यासाठी पकडून आहे; याचे नाव नहुष आहे, तो राजर्षी होता आणि जिवंत असल्यासारखा इथे उभा आहे.
मुच्यतामयमायुष्मन्भ्राता मेऽमितविक्रमः। वयमाहारमन्यं ते दास्यामः क्षुन्निवारणम्
दीर्घायुष्या, माझा हा अपरिमित सामर्थ्याचा भाऊ सोड. आम्ही तुला दुसरा काहीतरी खायला देऊ, तुझी भूक भागवू.
मुच्यतामयमायुष्मन्भ्राता मेऽमितविक्रमः। गम्यतां नेह स्थातव्यं श्वो भवानपि मे भवेत्
दीर्घायुष्या, माझा हा अपरिमित सामर्थ्याचा भाऊ सोड. इथून जा, थांबू नकोस, नाहीतर उद्या तूही माझा होशील.
व्रतमेतन्महाबाहो विषयं मम यो ब्रजेत्। स म भक्षो भवेत्तात त्वं चापि विषये मम
महाबाहू, माझं व्रत असं आहे की, जो कोणी माझ्या क्षेत्रात येतो, तो माझं अन्न होतो. प्रिय, तूही आता माझ्या क्षेत्रात आहेस.
चिरेणाद्य मयाऽऽहारः प्राप्तोऽयमनुजस्तव। नाहमेनं विमोक्ष्यामि न चान्यमभिकाङ्क्षये ।।]
खूप दिवसांनी आज मला तुझा लहान भाऊ अन्न म्हणून मिळाला आहे; मी याला सोडणार नाही आणि दुसरं काही मला नको.
देवो वा यदि वा दैत्य उरगो वा भवान्यदि। सत्यं सर्प वचो ब्रूहि पृच्छति त्वां युधिष्ठिरः
देव असो, दैत्य असो किंवा सर्प असो, सत्य सांग, सर्पा; युधिष्ठिर तुला विचारतो आहे.
किमर्थं च त्वया ग्रस्तो भीमसेनो भुजंगम। किमाहृत्यविदित्वा वा प्रीतिस्ते स्याद्भुजंगम। किमाहारं प्रयच्छामि कथं मुञ्चेद्भवानिमम्
भुजंग, तू भीमसेनाला का पकडलं? तुला न कळता काही अन्न मिळालं तर तू समाधानी होशील का? मी तुला काय अन्न देऊ, आणि कसं तू याला सोडशील?
नहुषो नाम राजाऽहमासं पूर्वस्तवानघ। प्रथितः पञ्चमः सोमादायोः पुत्रो नराधिप
अनघ, मी पूर्वी नहुष नावाचा प्रसिद्ध राजा होतो, सोमाचा पाचवा पुत्र आणि नराधिपांपैकी एक.
क्रतुभिस्तपसा चैवस्वाध्यायेन दमेन च। त्रैलोक्यैश्वर्यमव्यग्रं प्राप्तोऽहंविकर्मेण च
यज्ञ, तप, स्वाध्याय आणि संयम यामुळे आणि सत्कर्मांनी मी त्रिलोकांचं निर्विघ्न राज्य मिळवलं.
तदैश्वर्यं समासाद्य दर्पो मामगमत्तदा। सहस्रं हि द्विजातीनामुवाह शिविकां मम
ते सामर्थ्य मिळाल्यावर मला गर्व आला; हजार ब्राह्मणांनी माझी पालखी उचलली.
ऐश्वर्यमदमत्तोऽहमवमत्य ततो द्विजान्। इमामगस्त्येन दशामानीत इतिमे स्मृतिः
सत्ता आणि अहंकारामुळे मी ब्राह्मणांचा अपमान केला; म्हणूनच अगस्त्यांनी मला या अवस्थेला आणलं, असं मला आठवतं.
न तु मामजहात्प्रज्ञा यावदन्वेति पाण्डवः। तस्यैवानुग्रहाद्राजन्नगस्त्यस्य महात्मनः
पांडवा, तू जवळ आलास म्हणून माझं विवेक मला सोडलं नाही; हे सर्व महात्मा अगस्त्यांच्या कृपेनेच घडलं.