ततोस्मि पतितो भूमौ न च मामजहात्स्मृतिः। स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा
मग मी जमिनीवर पडलो, पण माझं स्मरण मला सोडलं नाही; मी पूर्वी जसं पुराणांचं शिक्षण घेतलं होतं, तसंच सगळं आठवत राहिलं.
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विभागवित्। स त्वां मोक्षयिता शापादिति मामब्रवीदृषिः
त्या ऋषीने मला सांगितलं, 'तुझ्या ज्ञानाच्या विभागांबद्दल विचारलेल्या प्रश्नांची योग्य उत्तरं देणारा जो कोणी असेल, तोच तुला या शापातून मुक्त करील.'
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनोपि बलीयसः। सत्वभ्रंशोऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति
राजा, जरी तो प्राणी फार बलवान असला, तरी त्याला तू पकडलंस की लगेच त्याची ताकद कमी होते; हे सगळ्यांनाच लवकरच होतं.
इतिचाप्यहमश्रौषं वचस्तेषां दयावताम्। मयि संजातहार्दानामथ तेऽन्तर्हिता द्विजाः
मग मी त्या दयाळू ब्राह्मणांची शब्दं ऐकली; माझ्यावर त्यांची माया आली आणि ते सर्व ब्राह्मण तिथून अदृश्य झाले.
सोहं परमदुष्कर्मा वसामि निरयेऽशुचौ। सर्पयोनिमिमां प्राप्यकालाकाङ्क्षी महाद्युते
म्हणून मी, ज्याने फार वाईट कर्म केलं, या अशुद्ध नरकात, सर्पाचं जन्म घेऊन, काळाची वाट पाहत राहिलो आहे, हे महाबळवान.
तमुवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजङ्गमम्। न ते कुप्ये महासर्प नात्मने द्विजसत्तम
महाबाहू भीमसेनाने त्या सर्पाला सांगितलं, 'महासर्पा, मी तुझ्यावर रागावलेलो नाही, आणि तुझ्याबद्दल माझ्या मनात काही दोष नाही, द्विजश्रेष्ठा.'
यस्मादभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः। आगमे यदि वाऽपाये न तत्र ग्लपयेन्मनः
माणसाच्या नशिबात सुख किंवा दुःख जे काही येणार असेल किंवा टळणार असेल, त्यासाठी मनाने खचू नये.
दैवं पुरुषकारेण को वञ्चयितुमर्हति। दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम्
दैवाला मनुष्याच्या प्रयत्नाने कोण फसवू शकतो? मला दैवच श्रेष्ठ वाटतं; प्रयत्न निरर्थक आहे.
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम्। इमामवस्थां संप्राप्तमनिमित्तमिहाद्य माम्
पहा, दैवाच्या फटक्यामुळे, माझ्या बाहूंच्या बळावर असूनही, आज मी या अवस्थेला आलो आहे, आणि त्याचं काहीच कारण नाही.
किंतु नाद्यानुशोचामि तथाऽऽत्मानं विनाशितम्। तथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान्
पण आज मला माझ्या नाशाबद्दल एवढं दुःख वाटत नाही, जितकं माझ्या भावांसाठी वाटतं, जे राज्य गमावून वनात टाकले गेले आहेत.
हिमवांश्च सुदुर्गोऽयं यक्षराक्षससंकुलः। मां समुद्वीक्षमाणास्ते प्रयतिष्यन्ति विह्वलाः
हा हिमालय फार कठीण आहे, यक्ष आणि राक्षसांनी भरलेला; माझी अवस्था पाहून ते सगळे घाबरतील आणि काळजीने धडपडतील.
विनष्टमथ मां श्रुत्वा भविष्यन्ति निरुद्यमाः। धर्मशीला मया ते हि बाध्यन्ते राज्यगृद्धिना
माझा नाश झाला असं कळल्यावर ते हताश होतील; कारण माझ्यामुळे, ते धर्मशील असूनही, राज्याच्या इच्छेने त्रस्त आहेत.
अथवा नार्जुनो धीमान्विषादमुपयास्यति। सर्वास्त्रविदनाधृष्यो देवगन्धर्वराक्षसैः
किंवा कदाचित अर्जुन, जो बुद्धिमान आहे आणि सर्व अस्त्रांमध्ये पारंगत आहे, देव, गंधर्व किंवा राक्षस यांच्यापासूनही अजेय आहे, तो कधीच खचणार नाही.
समर्थः स महाबाहुरेकाङ्ना सुमहाबलः। देवराजमपि स्थानात्प्रच्यावयितुमञ्जसा
तो महाबाहू, एकट्यानेही, इतका सामर्थ्यवान आहे की, तो सहज देवेंद्रालाही त्याच्या जागेवरून हलवू शकतो.
किं पुनर्धृतराष्ट्रस् पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम्। विद्विष्टं सर्वलोकस्य दम्भमोहपरायणम्
मग धृतराष्ट्राचा तो मुलगा, जो वाईट जुगारात गुंतलेला, सर्वांच्या द्वेषाचा विषय आणि फसवणूक व मोहातच रमणारा, त्याचं काय?
मातरं चैव शोचामि कृपणां पुत्रगृद्धिनीम्। याऽस्माकं नित्यमाशास्ते महत्त्वमधिकं परैः
आणि मला आमच्या आईसाठीही दुःख वाटतं, जी दीन आहे, मुलांवर प्रेम करणारी आहे, आणि नेहमीच आमच्या मोठेपणाची आशा बाळगते.
तस्याः कथं त्वनाथाया मद्विनाशाद्भुजङ्गम्। सफलास्ते भविष्यन्ति मयि सर्वे मनोरथाः
हे सर्पा, माझ्या विनाशामुळे जी आई आता निराधार झाली, तिच्या सर्व आशा माझ्यावर कशा पूर्ण होतील?
नकुलः सहदेवश्च यमौ च गुरुवर्तिनौ। मद्वाहुबलसंगुप्तौ नित्यं पुरुषमानिनौ
नकुल आणि सहदेव, हे जुळे भाऊ, नेहमी वडिलधाऱ्यांचा आदर करणारे, स्वतःच्या पुरुषार्थाचा अभिमान बाळगणारे, माझ्या बाहूंच्या बळावर सुरक्षित आहेत.
भविष्यतो निरुत्साहौ भ्रष्टवीर्यपराक्रमौ। मद्विनाशात्परिद्यूनाविति मे वर्तते मतिः
माझ्या विनाशानंतर त्यांना पुढचं काहीच आशादायक वाटणार नाही, त्यांचं बळ आणि धैर्य संपून जाईल, आणि ते खचून जातील — माझ्या मनात असं विचार येतो.
एवंविधं बहु तदा विललाप वृकोदरः। भुजङ्गभोगसंरुद्धो नाशकच्च विचेष्टितुम्
अशा अनेक प्रकारे वृषोदराने तिथे दुःख व्यक्त केलं. सापाच्या वेटोळ्यात अडकलेला तो हलूही शकत नव्हता.
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो बभूवास्वस्तचेतनः। अनिष्टदर्शनान्घोरानुत्पातान्परिचिन्तयन्
कुंतीपुत्र युधिष्ठिर मात्र फारच अस्वस्थ झाला. त्याच्या मनात वाईट शक्यता आणि भयंकर अपशकुनांचे विचार येऊ लागले.
दारुणं ह्यशिवं नादं शिवा दक्षिणतः स्थिता। दीप्तायां दिशि वित्रस्ता रौति तस्याश्रमस्य ह
दक्षिण दिशेकडून एक कठीण आणि अशुभ आवाज आला. त्यांच्या आश्रमाजवळ, जिथे आगीचा प्रकाश होता, तिथे घाबरलेली कोल्ही ओरडत होती.
एकपक्षाक्षिचरणा वर्तिका घोरदर्शना। रक्तं वमन्ती ददृशे प्रत्यादित्यमभासुरा
एक भयंकर दिसणारी, एकच पंख, एक डोळा आणि एक पाय असलेली तितवी, रक्त ओकत सूर्याच्या दिशेने चमकत उभी होती.
प्रववौ चानिलो रूक्षश्चण्डः सर्करकर्षणः। अपसव्यानि सर्वाणि मृगपक्षिरुतानि च
एक कडक आणि जोरदार वारा वाहू लागला, जो वाळू आणि खडी उडवत होता. सर्व प्राण्यांचे आणि पक्ष्यांचे आवाज डाव्या बाजूने ऐकू येत होते.
पृष्ठतो वायसः कृष्णो याहियाहीति वाशति। मुहुर्मुहुः स्फुरति च दक्षिणोऽस्य भुजस्तथा
त्याच्या मागे एक काळा कावळा पुन्हा पुन्हा 'जा, जा' असं ओरडत होता, आणि त्याचा उजवा हात वारंवार उडत होता.
हृदयं चरणश्चापि वामोऽस्य परितप्यति। सव्यस्याक्ष्णओ विकारश्चाप्यनिष्टः समपद्यत
त्याचं हृदय आणि डावा पाय जळत असल्यासारखं दुखत होतं, आणि डाव्या डोळ्यातही वाईट बदल दिसत होता.
धर्मराजोपि मेधावी शङ्कमानो महद्भयम्। द्रौपदीं परिपप्रच्छ क्व भीम इति भारत
धर्मराज युधिष्ठिर, जो बुद्धिमान होता, मोठं संकट येणार असं वाटून, द्रौपदीला विचारू लागला, 'भीम कुठे आहे?'
शंस तस्मै पाञ्चाली चिरयातं वृकोदरम्। स प्रतस्थे महाबाहुर्धौम्येन सहितो नृपः
पांचाळीने त्याला सांगितलं की वृषोदर खूप वेळ झाला तरी परत आलेला नाही. मग बलवान राजा धौम्याच्या सोबत निघाला.
द्रौपद्या रक्षणं कार्यमित्युवाच धनंजयम्। नकुलं सहदेवं च व्यादिदेश द्विजान्प्रति
त्याने धनंजयाला द्रौपदीचं रक्षण करायला सांगितलं आणि नकुल-सहदेवला ब्राह्मणांची काळजी घ्यायला सांगितलं.
स तस्य पदमुन्नीय तस्मादेवाश्रमात्प्रभुः। मृगयामास कौन्तेयो भीमसेनं महावने
मग त्याने त्या आश्रमातून भीमाचा माग काढून, कुंतीपुत्र त्या मोठ्या जंगलात भीमसेनाला शोधायला निघाला.