यन्मां त्वं पृष्टवान्ब्रह्मञ्श्रुत्वा डुण्डुभभाषितम्। व्येतु ते सुमहद्ब्रह्मन्कौतूहलमरिन्दम
हे ब्राह्मण, तू मला डुंडुभाचे बोल ऐकून जे विचारलेस, ते तुझे मोठे कुतूहल आता शांत होवो, शत्रूंना जिंकणाऱ्या.
श्रुत्वा धर्मिष्ठमाख्यानमास्तीकं पुण्यवर्धनम्। `सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घमायुरवाप्नुयात्
आस्तिकाची ही पुण्य वाढवणारी, धर्मशील कथा ऐकल्यावर मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि दीर्घायुष्य मिळवतो.
भृगुवंशात्प्रभृत्येव त्वया मे कीर्तितं महत्। आख्यानमखिलं तात सौते प्रीतोऽस्मितेन ते
भृगुवंशापासून पुढे तू मला हे मोठे आख्यान सांगितलेस; सौते, तुझ्या या कथनामुळे मी अत्यंत आनंदी झालो आहे.
प्रक्ष्यामि चैव भूयस्त्वां यथावत्सूतनन्दन। याः कथा व्याससंपन्नास्ताश्च भूयो विचक्ष्व मे
सूतपुत्रा, मी तुला पुन्हा योग्य त्या रीतीने विचारणार आहे; व्यासांनी रचलेल्या ज्या कथा आहेत, त्या मला पुन्हा सांग.
तस्मिन्परमदुष्पारे सर्पसत्रे महात्मनाम्। कर्मान्तरेषु यज्ञस्य सदस्यानां तथाऽध्वरे
त्या महान आत्म्यांच्या अत्यंत कठीण अशा सर्पयज्ञात, यज्ञाच्या विविध कर्मांत आणि सभासदांमध्ये,
या बभूवुः कथाश्चित्रा येष्वर्थेषु यथातथम्। त्वत्त इच्छामहे श्रोतुं सौते त्वं वै प्रचक्ष्व नः
त्या वेळी जी सुंदर कथा घडल्या, ज्या ज्या विषयांवर, त्या आम्हाला तुझ्याकडून ऐकायच्या आहेत, सौते, कृपया त्या आम्हाला सांग.
कर्मान्तरेष्वकथयन्द्विजा वेदाश्रयाः कथाः। व्यासस्त्वकथयच्चित्रमाख्यानं भारतं महत्
यज्ञाच्या कर्मांत ब्राह्मणांनी वेदांवर आधारलेल्या कथा सांगितल्या; पण व्यासांनी मात्र अद्भुत आणि मोठे भारत आख्यान सांगितले.
महाभारतमाख्यानं पाण्डवानां यशस्करम्। जनमेजयेन पृष्टः सन्कृष्णद्वैपायनस्तदा
पांडवांना कीर्ती देणारे महाभारताचे हे आख्यान, जनमेजयाने विचारल्यावर कृष्णद्वैपायनांनी तेव्हा सांगितले.
श्रावयामास विधिवत्तदा कर्मान्तरे तु सः। तामहं विधिवत्पुण्यां श्रोतुमिच्छामि वै कथाम्
त्यांनी ते आख्यान त्या वेळी यज्ञाच्या कर्मांत योग्य रीतीने ऐकवले; मी ती पुण्यदायी कथा नीट ऐकायची इच्छा बाळगतो.
मनःसागरसंभूतां महर्षेर्भावितात्मनः। कथयस्व सतां श्रेष्ठ सर्वरत्नमयीमिमाम्
महर्षींच्या निर्मळ मनाच्या सागरातून जन्मलेली, सर्व रत्नांनी भरलेली ही कथा, सज्जनांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू आम्हाला सांग.
हन्त ते कथयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम्। कृष्णद्वैपायनमतं महाभारतमादितः
हे बघ, मी तुला कृष्णद्वैपायनांनी सांगितलेले हे उत्तम आणि महान महाभारत आख्यान सुरुवातीपासून सांगणार आहे.
शृणु सर्वमशेषेण कथ्यमानं मया द्विज। शंसितुं तन्महान्हर्षो ममापीह प्रवर्तते
हे द्विजा, मी सांगतोय ते सर्व तू पूर्णपणे ऐक; हे सांगताना मलाही येथे मोठा आनंद होत आहे.
श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम्। अभ्यगच्छदृषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा
जनमेजय सर्पयज्ञासाठी दीक्षित झाल्याचे ऐकून, त्या वेळी विद्वान कृष्णद्वैपायन ऋषी त्याच्याकडे आले.
जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात्। कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम्
शक्तिपुत्र पराशरापासून, यमुनाच्या बेटावर कन्या असताना, कालीने ज्यांना जन्म दिला, ते पांडवांचे पितामह.
जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहमवीवृधत्। वेदांश्चाधिजगे साङ्गन्सेतिहासान्महायशाः
जन्मताच त्यांनी यज्ञाने आपले शरीर वाढवले; वेद आणि त्यांच्या शाखा, तसेच इतिहासही त्यांनी पूर्णपणे आत्मसात केले आणि मोठी कीर्ती मिळवली.
यं नाति तपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च। न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना
त्यांना कोणीही न तपश्चर्येने, न वेदाध्ययनाने, न व्रतांनी, न उपवासांनी, न जन्माने, न रागाने प्राप्त करू शकले नाही.
विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः। परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः
वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी एक वेद चार भागांत विभागला; परापरांचा जाणकार, ब्रह्मर्षी, कवी, सत्यव्रती आणि शुद्ध.
यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत्। शन्तनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः
ज्यांनी पांडू, धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना जन्म दिला, शांतनूंच्या वंशाची वाढ केली, पुण्यवान आणि मोठ्या कीर्तीचे ते होते.
जनमेजयस्य राजर्षेः स महात्मा सदस्तथा। विवेश सहितः शिष्यैर्वेदवेदाङ्गपारगैः
त्या महात्म्य ऋषीने आपल्या वेद आणि वेदांगात पारंगत शिष्यांसह जनमेजय या राजर्षीच्या सभेत प्रवेश केला.
तत्र राजानमासीनं ददर्श जनमेजयम्। वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैरिव पुरन्दरम्
तेथे त्याने जनमेजय राजाला सभासदांनी वेढलेला, जणू देवांमध्ये इंद्रासारखा, बसलेला पाहिला.
तथा मूर्धाभिषिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः। ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे
राजाभोवती विविध देशांतील अभिषिक्त राजे आणि यज्ञकर्मात कुशल, ब्रह्मासमान ऋत्विज् असेही होते.
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम्। सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः
भरतश्रेष्ठ जनमेजय राजर्षीने तो ऋषी आलेला पाहताच, आपल्या सेवकांसह आनंदाने आणि त्वरेने उठून त्याचे स्वागत केले.
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमतः प्रभुः। आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः
सभेच्या संमतीने राजाने त्याच्यासाठी सोन्याचे आसन तयार केले, जसे इंद्र बृहस्पतीसाठी करतो.
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्। पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
तेथे, देवर्षींच्या सन्मानाने विराजमान असलेल्या त्या वरदात्याचे राजेंद्राने शास्त्रानुसार पूजन केले.
पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः। पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्
त्याने आपल्या आजोबा कृष्णद्वैपायन यांना पायधुण्याचे पाणी, आचमन, अर्घ्य आणि गाई असे सर्व विधिपूर्वक अर्पण केले.
प्रतिगृह्य तु तां पूजां पाम्डवाज्जनमेजयात्। गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा
जनमेजयाने केलेले पूजन आणि गाय स्वीकारून व्यास त्या वेळी अत्यंत प्रसन्न झाले.
तथा च पूजयित्वा तं प्रणयात्प्रतितामहम्। उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम्
त्याचे प्रेमपूर्वक आणि आदराने पूजन करून, तो जवळ बसला आणि आनंदी मनाने त्यांची कुशल विचारपूस केली.
भगवानापि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च। सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान्प्रत्यपूजयत्
भगवान व्यासांनी त्याला भेटून आपली कुशल सांगितली आणि सर्व सभासदांनी त्यांचा सन्मान केला, तसेच त्यांनीही सभासदांचा आदर केला.
ततस्तु सहितः सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः। इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
नंतर जनमेजयाने सर्व सभासदांसह हात जोडून त्या श्रेष्ठ द्विजाला असे विचारले.
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्। तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
आपण कुरू आणि पांडवांचे प्रत्यक्ष साक्षीदार आहात; त्यांच्या कृत्यांची कथा आपणच सांगावी, अशी माझी इच्छा आहे.