ततो भीमस्य शब्देन भीताः सर्पा गुहाशयाः। अतिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसृतः शनैः। ततोऽमरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबलः
मग भीमच्या आवाजाने गुहेत राहणारे साप घाबरून वेगाने बाहेर पडले; आणि देवतांसारखा बलशाली भीमसेन त्यांच्यामागे हळूहळू चालू लागला.
स ददर्श महाकायं भुजङ्गं रोमहर्षणम्। गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्
त्याने एक प्रचंड शरीराचा, अंगावर काटा आणणारा सर्प पाहिला, जो आपल्या शरीराने डोंगराच्या वाटेत गुहेचे तोंड झाकून बसला होता.
पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैः। चित्राङ्गमङ्गजैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम्
त्याचा देह डोंगराच्या उतारासारखा होता, त्याच्या वेटोळ्यांवर चंद्रसूर्याच्या कड्यांसारखी नक्षी होती, अंगावर सुंदर रंगीबेरंगी डाग होते आणि त्याचा रंग हळदीसारखा दिसत होता.
गुहाकारेण वक्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजता। दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्विणी मुहुः
तो वाकडा, गुहेसारखा, चार चकाकत्या दातांचा, तेजस्वी लाल डोळ्यांचा आणि वारंवार ओठ चाटणारा होता.
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम्। निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम्
तो सर्व प्राण्यांसाठी भीतीदायक होता, काळाच्या अंतासारखा दिसत होता आणि त्याच्या फुसफुसण्याने व गडगडाटाने जणू धमकी देत उभा होता.
स भीमं सहसाऽभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम्। जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात्
भीम जवळ येताच तो भुकेला अजगर अचानक त्याच्यावर तुटून पडला आणि दोन्ही वेटोळ्यांनी त्याला जोरात पकडले.
तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा। संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि
त्या सर्पाने भीमसेनाच्या अंगाला स्पर्श करताच त्याच्या वरदानामुळे भीमसेनची शुद्धी अचानक हरपली.
दशनागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम्। इद्रलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः
जितकी ताकद हजार हत्तींत असते, तितकी भीमसेनाच्या बाहूंमध्ये होती आणि ती इतर कुणालाही साध्य नव्हती.
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः। विम्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्
तरीही तो तेजस्वी भीम त्या सर्पाच्या वश झाला आणि कितीही तडफडला तरी हलू शकला नाही.
नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजः। गृहीतो व्यजहात्सत्वं वरदानविमोहितः
दहा हजार हत्तींची ताकद ज्याच्यात होती, सिंहासारखे खांदे आणि बलदंड बाहू असलेला तो, त्या सर्पाच्या वरदानामुळे पकडला गेला आणि त्याची शक्ती हरपली.
स हि प्रयत्नमकरोत्तीव्रमात्मविमोक्षणे। न चैनमशकद्वीरः कथंचित्प्रतिबाधितुम्
तो स्वतःला सोडवण्यासाठी खूप प्रयत्न करत होता, पण तो वीर त्या सर्पाला काहीच प्रतिकार करू शकला नाही.
स भीमसेनस्तेजस्वी तदा सर्पवशं गतः। चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यमत्यद्भुतं महत्
त्या वेळी तेजस्वी भीमसेन सर्पाच्या वश झाला आणि त्या सर्पाची अद्भुत व प्रचंड शक्ती मनात विचार करू लागला.
उवाच च महासर्पं कामयाब्रूहि पन्नग। कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि
ती त्या महाकाय सर्पाला म्हणाली, "आपली इच्छा सांग, सर्पा. तू कोण आहेस, हे भुजगश्रेष्ठ? आणि माझ्याशी काय करणार आहेस?"
पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः। नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम्
मी पांडूचा मुलगा भीमसेन आहे, धर्मराजानंतरचा. माझ्यात दहा हजार हत्तींचे बळ आहे, तरी तुझ्या ताब्यात मी कसा आलो?
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा। समागताश्च बहुशो निहताश्च मया युधि
सिंह, वाघ, बिबटे, म्हशी आणि हत्ती—हे सर्व एकत्र आले, आणि मी युद्धात त्यांना वारंवार मारले आहे.
राक्षसाश्च पिशाचाश्च पन्नगाश्च महाबलाः। भुजवेगमशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम
राक्षस, पिशाच्च आणि बलाढ्य सर्प—हे सर्व, हे सर्पश्रेष्ठ, माझ्या भुजांच्या वेगाला थोपवू शकले नाहीत.
किंनु विद्याबलं किंनु वरदानमथो तव। उद्योगमपि कुर्वाणो वशगोस्मि कृतस्त्वया
तुझ्याकडे कोणती विद्या आहे, की तुला काही वर मिळाला आहे, की तू काही विशेष प्रयत्न केला आहेस? मी इतका झगडूनही, तू मला ताब्यात घेतलंस.
अनुत्यो विक्रमो नॄणामिति मे धीयते मतिः। यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत्
हे नागा, माझ्या मनात आता वाटते की माणसांचे शौर्य खूपच क्षुल्लक आहे, कारण माझे मोठे बळ तुझ्यामुळे थांबले.
इत्येवंवादिनं वीरं भीममक्लिष्टकारिणम्। भोगेन महता गृह्य समन्तात्पर्यवेष्टयत्
अशा रीतीने बोलणाऱ्या, निष्कलंक कृत्य करणाऱ्या भीमाला त्या महाकाय सर्पाने आपल्या मोठ्या फडफडीने पूर्णपणे वेढून धरले.
निगृह्यैनं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा। विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनमब्रवीत्
मग त्या सर्पाने त्या महाबाहू भीमाला घट्ट धरले आणि त्याचे जाडजूड हात सोडून, त्याला असे म्हणाला—
दिष्टस्त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज। दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनां
हे महाबाहू, आज देवांच्या इच्छेने तू उपाशी असलेल्या माझा आहार ठरलास. नशिबानेच जीव सर्वांना प्रिय असतो.
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजङ्गत्वमरिंदम। तदवश्यं त्वया मत्तः श्रोतव्यं शृणु यन्मम
हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, जसा मी या सर्पाच्या अवस्थेत आलो, तसेच हे सर्व तुला माझ्याकडून ऐकायलाच हवे. माझे बोल ऐक.
इमामवस्थां संप्राप्तो ह्यहं कोपान्महर्षिणा। शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्वस् कथयामि तत्
मी एका महर्षीच्या रागामुळे या अवस्थेला पोहोचलो आहे. शापाचा अंत व्हावा म्हणून मी तुला सर्व काही सांगतो.
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः। तवैव पूर्वः पूर्वेषामायोर्वंशधरः सुतः
नहुष नावाचा राजर्षी, त्याचे नाव तुझ्या कानावर आलेच असेल. तो तुझ्या पूर्वजांपैकी एक, या कुलाचा सुपुत्र होता.
सोहं शापादगस्त्यस्य ब्राह्मणानवमत्य च। इमामवस्थामापन्नः पश्य दैवमिदं मम
मी ब्राह्मणांचा अपमान केला आणि अगस्त्य ऋषीच्या शापामुळे या अवस्थेला आलो. हे बघ, माझ्या नशिबाने मला काय दिले.
त्वां चेदवध्यमायान्तमतीव प्रियदर्शनम्। अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम्
तू जर अवध्य असून, अतिशय सुंदर दिसणारा माझ्याकडे आलास, तर आज मी तुला खाऊन टाकीन; नशिबाचे विधान बघ.
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचित्प्रग्रहं गतः। गचजोवा महिषो वाऽपि षष्ठे काले नरोत्तम
माझ्या तावडीत जो सापडतो, तो कधीच सुटत नाही, मग तो माणूस असो वा म्हैस, अगदी सहा महिने उलटले तरीही, हे नरश्रेष्ठ.
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता। गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानमिदं मम
हे कुरुवंशातील श्रेष्ठ, तू फक्त साध्या सर्पाने पकडलेला नाहीस; मला हा वर मिळाला आहे.
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम्। कुरु शापान्तमित्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः
मी इंद्राच्या विमानातून वेगाने खाली पडत असताना, त्या पूज्य ऋषीने मला सांगितले, 'शापाचा अंत पूर्ण कर.'
यस्त्वया वेष्टितो राजन्मोहमेति महाबलः'। मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात्
हे राजन, जो कोणी तुझ्या फडफडीत अडकतो, तो कितीही बलवान असला तरी त्याला भ्रम येतो; आणि त्याची सुटका ठराविक काळानंतरच होते, हे राजन.