पौलस्त्यं धनदं युद्दे य आह्वयति दर्पितः। नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्
जो अभिमानाने पौलस्त्य आणि धनदाला युद्धाला आव्हान देतो, ज्याने कमळाच्या तलावाजवळ यक्ष आणि राक्षसांचा संहार केला—
तं संससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम्। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे
तुम्ही ज्याचं नाव घेतलंत, जो शत्रूंचा संहार करणारा असूनही भीतीने ग्रासला गेला आणि संकटात सापडला, त्याची गोष्ट मला ऐकायची आहे, कारण मला फारच कुतूहल वाटतंय.
बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम्। प्राप्तानामाश्रमं राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः
राजा, त्या भयंकर धनुर्धारी पांडवांनी जेव्हा वृषपर्व नावाच्या राजर्षीच्या आश्रमात प्रवेश केला, तेव्हा त्या वनात त्यांना अनेक अद्भुत गोष्टी अनुभवायला मिळाल्या.
यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखङ्गो वृकोदरः। ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
नशीबाने, हातात धनुष्य आणि कमरेला तलवार घेऊन वृषोदराने त्या रम्य वनाचं दर्शन घेतलं, जिथे देव आणि गंधर्व नेहमी वावरतात.
स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा। देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
त्यावेळी त्याने हिमालयाच्या सुंदर प्रदेशांचं दर्शन घेतलं, जिथे अप्सरा समूह वावरतात आणि जिथे देवऋषी आणि सिद्धांच्या पुण्यकथा घडल्या आहेत.
चकोरैरुपचक्रैशच् पक्षिभिर्जीवजीवकैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र निनादितान्
त्या ठिकाणी, वेगवेगळ्या भागांत, चकोर, उपचक्र, जीवजीव, कोकिळ आणि भृंगराज पक्ष्यांच्या आवाजांनी सगळं जंगल गाजत होतं.
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः। उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः
त्याला नेहमी फुलं आणि फळांनी लगडलेली, हिमाच्या गारव्यामुळे मऊ झालेली, भरपूर सावली देणारी आणि मन व डोळ्यांना आनंद देणारी झाडं दिसली.
स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः। सलिलैर्हिमसंकाशैर्हंसकारण्डवायुतैः
त्याने तिथे डोंगरातून वाहणाऱ्या नद्या पाहिल्या, ज्या वैडूर्य मण्यासारख्या निळ्या, हिमासारख्या शुभ्र आणि हंस व कारंडवांनी भरलेल्या होत्या.
वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः। हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि
तिथे देवदारांची घनदाट अरण्यं होती, जणू काही ढगांची जाळीच जमली आहे, त्यात सुवासिक चंदन आणि उंच काळियकाची झाडं मिसळली होती.
मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु। विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार स महाबलः
तो महाबली माणूस सपाट मैदानांवर आणि वाळवंटात शिकार करत धावत गेला, आणि शुद्ध बाणांनी हरिणांना मारत हिंडू लागला.
भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्ट्रिणं बलात्। निघ्नन्नागशतप्राणो वने तस्मिन्महाबलः
भीमसेन, ज्याचं सामर्थ्य शंभर हत्तींच्या बळासारखं आहे, त्याने त्या वनात मोठ्या दात असलेल्या प्राण्यांना सहजपणे मारलं.
मृगाणां सवराहाणां महिषाणां महाभुजः। विनिघ्नंस्तत्रतत्रैव भीमो भीमपराक्रमः
भीम, ज्याचं पराक्रम भीषण आहे आणि ज्याचे हात बलवान आहेत, त्याने तिथे वारंवार जंगली प्राणी, रानडुक्कर आणि महिष यांचा संहार केला.
स मातङ्गशतप्राणो मनुष्यशतवारणः। सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन्महाबलः
तो महाबली, शंभर हत्तींच्या बळाचा आणि शंभर माणसांना तोंड देणारा, सिंह किंवा वाघासारखा धाडसी, त्या वनात मुक्तपणे वावरत होता.
वृक्षानुत्पाटयामास तरसा वै बभञ्ज च। पृथिव्याश्च प्रदेशान्वै नादयंस्तु वनानि च
त्याने झाडं जोरात उपटली आणि फोडली; त्याच्या सामर्थ्याने पृथ्वीचे भाग आणि जंगलं निनादू लागली.
पर्वताग्राणि वै मृद्गन्नादयानश्च विज्वरः। प्रक्षिपन्पादपांश्चापि नादेनापूरयन्महीम्
तो तापमुक्त अवस्थेत डोंगरांच्या शिखरांना चुरडत होता आणि झाडे फेकून देत मोठा आवाज करत पृथ्वीला दणाणून सोडत होता.
वेगेन न्यपतद्भीमो निर्भयश्च पुनः पुनः। आस्फोटयन्क्ष्वेडयंश्च तलतालांश्च वादयन्। चिरसंबद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा
भीम वेगाने, निर्भयपणे पुन्हा पुन्हा उडी मारत, पाय आपटत, शिट्या वाजवत आणि टाळ्या वाजवत, खूप दिवसांची अभिमानाची छाया घेऊन त्या जंगलात फिरत होता.
गजेनद्राश्च महासत्वा मृगेन्द्राश्च महाबलाः। भीमसेनस्य नादेन व्यमुञ्चन्त गुहा भयात्
भीमसेनाच्या गर्जनेने घाबरून मोठे हत्ती आणि बलाढ्य सिंह आपल्या गुहांमधून बाहेर पळाले.
क्वचित्प्रधावंस्तिष्ठंश्च क्वचिच्चोपविशंस्तथा। मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भयः
कधी धावत, कधी थांबत, कधी बसत, तो भीषण अशा जंगलात निर्भयपणे हिंडत होता आणि वन्य प्राण्यांचा शोध घेत होता.
स तत्रमनुजव्याघ्रो वने वनचरोपमः। पद्भ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबलः
माणसांत वाघासारखा आणि वनातील रहिवाशासारखा तो बलवान भीमसेन त्या जंगलात पायदळाने पुढे चालत गेला.
स प्रविष्टो महारण्ये नादान्नदति चाद्भुतान्। त्रासयन्सर्वभूतानि महासत्वपराक्रमः
तो त्या घनदाट जंगलात शिरला आणि अद्भुत आवाज करत सर्व प्राण्यांना आपल्या सामर्थ्याने घाबरवू लागला.
ततो भीमस्य शब्देन भीताः सर्पा गुहाशयाः। अतिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसृतः शनैः। ततोऽमरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबलः
मग भीमच्या आवाजाने गुहेत राहणारे साप घाबरून वेगाने बाहेर पडले; आणि देवतांसारखा बलशाली भीमसेन त्यांच्यामागे हळूहळू चालू लागला.
स ददर्श महाकायं भुजङ्गं रोमहर्षणम्। गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्
त्याने एक प्रचंड शरीराचा, अंगावर काटा आणणारा सर्प पाहिला, जो आपल्या शरीराने डोंगराच्या वाटेत गुहेचे तोंड झाकून बसला होता.
पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैः। चित्राङ्गमङ्गजैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम्
त्याचा देह डोंगराच्या उतारासारखा होता, त्याच्या वेटोळ्यांवर चंद्रसूर्याच्या कड्यांसारखी नक्षी होती, अंगावर सुंदर रंगीबेरंगी डाग होते आणि त्याचा रंग हळदीसारखा दिसत होता.
गुहाकारेण वक्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजता। दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्विणी मुहुः
तो वाकडा, गुहेसारखा, चार चकाकत्या दातांचा, तेजस्वी लाल डोळ्यांचा आणि वारंवार ओठ चाटणारा होता.
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम्। निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम्
तो सर्व प्राण्यांसाठी भीतीदायक होता, काळाच्या अंतासारखा दिसत होता आणि त्याच्या फुसफुसण्याने व गडगडाटाने जणू धमकी देत उभा होता.
स भीमं सहसाऽभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम्। जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात्
भीम जवळ येताच तो भुकेला अजगर अचानक त्याच्यावर तुटून पडला आणि दोन्ही वेटोळ्यांनी त्याला जोरात पकडले.
तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा। संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि
त्या सर्पाने भीमसेनाच्या अंगाला स्पर्श करताच त्याच्या वरदानामुळे भीमसेनची शुद्धी अचानक हरपली.
दशनागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम्। इद्रलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः
जितकी ताकद हजार हत्तींत असते, तितकी भीमसेनाच्या बाहूंमध्ये होती आणि ती इतर कुणालाही साध्य नव्हती.
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः। विम्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्
तरीही तो तेजस्वी भीम त्या सर्पाच्या वश झाला आणि कितीही तडफडला तरी हलू शकला नाही.
नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजः। गृहीतो व्यजहात्सत्वं वरदानविमोहितः
दहा हजार हत्तींची ताकद ज्याच्यात होती, सिंहासारखे खांदे आणि बलदंड बाहू असलेला तो, त्या सर्पाच्या वरदानामुळे पकडला गेला आणि त्याची शक्ती हरपली.