तस्मिन्गिरौ प्रस्रवणोपपन्न- हिमोत्तरीयारुणपाण्डुसानौ। विशाखयूपं समुपेत्य चक्रु- स्तदा निवासं पुरुषप्रवीराः
त्या पर्वतावर, जिथे झरे आहेत, बर्फासारख्या पांढऱ्या, तांबड्या आणि फिकट उतारांवर, त्यांनी विशाखयूप या ठिकाणी पोहोचून, ते पराक्रमी पुरुष तेथे राहू लागले.
वराहनानामृगपक्षिजुष्टं महावनं चैत्ररथप्रकाशम्। शिवेन यात्वा मृगयाप्रधानाः संवत्सरं तत्रवने विजह्रुः
वराह, हरण आणि पक्ष्यांनी गजबजलेल्या, चित्ररथासारख्या तेजस्वी मोठ्या जंगलात, शिवाच्या कृपेने, शिकार करण्यात कुशल असलेले त्यांनी एक वर्ष आनंदाने घालवले.
तत्राससादातिबलं भुजङ्गं क्षुधार्दितं मृत्युमिवोग्ररूपम्। वृकोदरः पर्वतकन्दरायां विषादमोहव्यथितान्तरात्मा
त्या पर्वताच्या गुहेत, वृषोदराने अतिशय बलवान, भुकेने व्याकुळ आणि मृत्यूसारखा भयंकर सर्प पाहिला, आणि त्याचे मन दुःख, मोह व वेदनेने भरले.
द्वीपोऽभवद्यत्र वृकोदरस्य युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः। अमोक्षयद्यस्तमनन्ततेजा ग्राहेण संवेष्टितसर्वगात्रम्
तेथे, अनंत तेज असलेल्या सर्पाने वृषोदराचे सर्व अंग घट्ट पकडले असता, धर्मात श्रेष्ठ असलेला युधिष्ठिर वृषोदरासाठी जणू एक बेटच ठरला, पण तो सर्प त्याला सोडत नव्हता.
ते द्वादशं वर्षमथोपयान्तं वने विहुर्तुं कुरवः प्रतीताः। तस्माद्वनाच्चैत्ररथप्रकाशा- च्छ्रिया ज्वलन्तस्तपसा च युक्ताः
अशा प्रकारे, वनवासाचा बारावा वर्ष जवळ येत असताना, कौऱव तेज आणि तपस्येने उजळलेले, चित्ररथासारख्या त्या वनातून बाहेर पडले.
ततश्च यात्वा मरुधन्वपार्श्वं सदा धनुर्वेदरतिप्रधानाः। सरस्वतीमेत्य निवासकामाः सरस्ततो द्वैतवनं प्रतीयुः
मग, वाळवंटाच्या कडेला, नेहमी धनुर्विद्येच्या अभ्यासात मग्न असलेले, ते सरस्वती नदीकडे आले, तेथे राहण्याची इच्छा केली, आणि नंतर ते द्वैतवनाकडे गेले.
समीक्ष् तान्द्वैतवने निविष्टा- न्निवासिनस्तत्रततोऽभिजग्मुः। तपोदमाचारसमाधियुक्ता- स्तृणोदपात्रावरणाश्मकुट्टाः
द्वैतवनात राहणाऱ्या तपस्वी लोकांना पाहून, तिथेच राहणारे, तप, नीती आणि ध्यान यांना वाहिलेल्या साधूंनी, गवत, पाण्याची भांडी, पानं आणि दगड यांचा उपयोग करून, पांडवांकडे जाऊन भेट दिली.
प्लक्षाक्षरौहीतकवेतसाश्च तथा बदर्यः खदिराः शिरीषाः। बिल्वेङ्गुदाः पीलुशमीकरीराः सरस्वतीतीररुहा बभूवुः
त्या सरस्वतीच्या काठी उगवलेल्या वड, अक्ष, रोहितक, वेत, बोर, खैर, शिरीष, बेल, इंगळ, पीलू, शमी आणि करीर अशी विविध झाडं दिसत होती.
तां यक्षगन्धर्वमहर्षिकान्ता- मावासभूतामिव देवतानाम्। सरस्वतीं प्रीतियुताश्चरन्तः सुखं विजह्रुर्नरदेवपुत्राः
यक्ष, गंधर्व आणि मोठ्या ऋषींना प्रिय असलेल्या, जणू काही देवतांचंच निवासस्थान असलेल्या सरस्वतीच्या काठी, राजपुत्र प्रेमाने व आनंदाने वावरत सुखाने राहत होते.
कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रमः। भयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने
हे मुनी, ज्याचं बळ दहा हजार नागांसारखं आहे आणि जो भीषण पराक्रमी आहे, त्या भीमाला त्या अजगरामुळे इतकं तीव्र भीती कशी वाटली?
पौलस्त्यं धनदं युद्दे य आह्वयति दर्पितः। नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्
जो अभिमानाने पौलस्त्य आणि धनदाला युद्धाला आव्हान देतो, ज्याने कमळाच्या तलावाजवळ यक्ष आणि राक्षसांचा संहार केला—
तं संससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम्। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे
तुम्ही ज्याचं नाव घेतलंत, जो शत्रूंचा संहार करणारा असूनही भीतीने ग्रासला गेला आणि संकटात सापडला, त्याची गोष्ट मला ऐकायची आहे, कारण मला फारच कुतूहल वाटतंय.
बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम्। प्राप्तानामाश्रमं राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः
राजा, त्या भयंकर धनुर्धारी पांडवांनी जेव्हा वृषपर्व नावाच्या राजर्षीच्या आश्रमात प्रवेश केला, तेव्हा त्या वनात त्यांना अनेक अद्भुत गोष्टी अनुभवायला मिळाल्या.
यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखङ्गो वृकोदरः। ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
नशीबाने, हातात धनुष्य आणि कमरेला तलवार घेऊन वृषोदराने त्या रम्य वनाचं दर्शन घेतलं, जिथे देव आणि गंधर्व नेहमी वावरतात.
स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा। देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
त्यावेळी त्याने हिमालयाच्या सुंदर प्रदेशांचं दर्शन घेतलं, जिथे अप्सरा समूह वावरतात आणि जिथे देवऋषी आणि सिद्धांच्या पुण्यकथा घडल्या आहेत.
चकोरैरुपचक्रैशच् पक्षिभिर्जीवजीवकैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र निनादितान्
त्या ठिकाणी, वेगवेगळ्या भागांत, चकोर, उपचक्र, जीवजीव, कोकिळ आणि भृंगराज पक्ष्यांच्या आवाजांनी सगळं जंगल गाजत होतं.
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः। उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः
त्याला नेहमी फुलं आणि फळांनी लगडलेली, हिमाच्या गारव्यामुळे मऊ झालेली, भरपूर सावली देणारी आणि मन व डोळ्यांना आनंद देणारी झाडं दिसली.
स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः। सलिलैर्हिमसंकाशैर्हंसकारण्डवायुतैः
त्याने तिथे डोंगरातून वाहणाऱ्या नद्या पाहिल्या, ज्या वैडूर्य मण्यासारख्या निळ्या, हिमासारख्या शुभ्र आणि हंस व कारंडवांनी भरलेल्या होत्या.
वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः। हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि
तिथे देवदारांची घनदाट अरण्यं होती, जणू काही ढगांची जाळीच जमली आहे, त्यात सुवासिक चंदन आणि उंच काळियकाची झाडं मिसळली होती.
मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु। विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार स महाबलः
तो महाबली माणूस सपाट मैदानांवर आणि वाळवंटात शिकार करत धावत गेला, आणि शुद्ध बाणांनी हरिणांना मारत हिंडू लागला.
भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्ट्रिणं बलात्। निघ्नन्नागशतप्राणो वने तस्मिन्महाबलः
भीमसेन, ज्याचं सामर्थ्य शंभर हत्तींच्या बळासारखं आहे, त्याने त्या वनात मोठ्या दात असलेल्या प्राण्यांना सहजपणे मारलं.
मृगाणां सवराहाणां महिषाणां महाभुजः। विनिघ्नंस्तत्रतत्रैव भीमो भीमपराक्रमः
भीम, ज्याचं पराक्रम भीषण आहे आणि ज्याचे हात बलवान आहेत, त्याने तिथे वारंवार जंगली प्राणी, रानडुक्कर आणि महिष यांचा संहार केला.
स मातङ्गशतप्राणो मनुष्यशतवारणः। सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन्महाबलः
तो महाबली, शंभर हत्तींच्या बळाचा आणि शंभर माणसांना तोंड देणारा, सिंह किंवा वाघासारखा धाडसी, त्या वनात मुक्तपणे वावरत होता.
वृक्षानुत्पाटयामास तरसा वै बभञ्ज च। पृथिव्याश्च प्रदेशान्वै नादयंस्तु वनानि च
त्याने झाडं जोरात उपटली आणि फोडली; त्याच्या सामर्थ्याने पृथ्वीचे भाग आणि जंगलं निनादू लागली.
पर्वताग्राणि वै मृद्गन्नादयानश्च विज्वरः। प्रक्षिपन्पादपांश्चापि नादेनापूरयन्महीम्
तो तापमुक्त अवस्थेत डोंगरांच्या शिखरांना चुरडत होता आणि झाडे फेकून देत मोठा आवाज करत पृथ्वीला दणाणून सोडत होता.
वेगेन न्यपतद्भीमो निर्भयश्च पुनः पुनः। आस्फोटयन्क्ष्वेडयंश्च तलतालांश्च वादयन्। चिरसंबद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा
भीम वेगाने, निर्भयपणे पुन्हा पुन्हा उडी मारत, पाय आपटत, शिट्या वाजवत आणि टाळ्या वाजवत, खूप दिवसांची अभिमानाची छाया घेऊन त्या जंगलात फिरत होता.
गजेनद्राश्च महासत्वा मृगेन्द्राश्च महाबलाः। भीमसेनस्य नादेन व्यमुञ्चन्त गुहा भयात्
भीमसेनाच्या गर्जनेने घाबरून मोठे हत्ती आणि बलाढ्य सिंह आपल्या गुहांमधून बाहेर पळाले.
क्वचित्प्रधावंस्तिष्ठंश्च क्वचिच्चोपविशंस्तथा। मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भयः
कधी धावत, कधी थांबत, कधी बसत, तो भीषण अशा जंगलात निर्भयपणे हिंडत होता आणि वन्य प्राण्यांचा शोध घेत होता.
स तत्रमनुजव्याघ्रो वने वनचरोपमः। पद्भ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबलः
माणसांत वाघासारखा आणि वनातील रहिवाशासारखा तो बलवान भीमसेन त्या जंगलात पायदळाने पुढे चालत गेला.
स प्रविष्टो महारण्ये नादान्नदति चाद्भुतान्। त्रासयन्सर्वभूतानि महासत्वपराक्रमः
तो त्या घनदाट जंगलात शिरला आणि अद्भुत आवाज करत सर्व प्राण्यांना आपल्या सामर्थ्याने घाबरवू लागला.