ते दुर्गवासं बहुधा निरुष्य व्यतीत्य कैलासमचिन्त्यरूपम्। आसेदुरत्यर्थमनोरमं ते तमाश्रमाग्र्यं वृषपर्वणस्तु
अनेक कठीण ठिकाणी राहून, आणि कल्पनेपलीकडील कैलास पर्वत ओलांडून, त्यांनी अत्यंत रम्य अशा वृषपर्वणाच्या श्रेष्ठ आश्रमात प्रवेश केला.
समेत्य राज्ञा वृषपर्वणा ते प्रत्यर्चितास्तेन च वीतमोहाः। शशंसिरे विस्तरशः प्रवासं शिवं यथावद्वृषपर्वणस्ते
तेथे वृषपर्वण राजाशी भेटून, त्याने त्यांचा सन्मान केला. मोहमुक्त मनाने त्यांनी आपल्या वनवासाची सर्व हकीकत त्याला सांगितली आणि त्याच्या कल्याणाची शुभेच्छा दिली.
सुखोषितास्तस्य त एकरात्रं पुण्याश्रमे देवमहर्षिजुष्टे। अभ्याययुस्ते बदरीं विशालां सुखेन वीराः पुनरेव वासम्
त्या पुण्यवान, देव-ऋषींनी प्रिय केलेल्या आश्रमात त्यांनी एक रात्र सुखाने घालवली, आणि मग ते वीर पुन्हा आनंदाने विशाल बदरीकडे निघाले.
ऊषुस्ततस्तत्र महानुभावा नारायणस्थानगताः समग्राः। कुबेरकान्तां नलिनीं विशोकाः संपश्यमानाः सुरसिद्धजुष्टाम्
तेथे त्या महान आत्म्यांनी, सर्वांनी मिळून, नारायणाच्या स्थळी पोहोचून, देव आणि सिद्धांनी प्रिय असलेले, कुबेराच्या आवडत्या नलिनी सरोवराचे दर्शन घेतले आणि दुःखरहितपणे तेथे राहिले.
तां चाथ दृष्ट्वा नलिनीं विशोकाः पाण्डोः सुताः सर्वनरप्रधानाः। ते रेमिरे नन्दनवासमेत्य द्विजर्षयो वीतमला यथैव
नंतर, नलिनी या दुःखरहित सरोवराचे दर्शन घेऊन, पांडूचे पुत्र, सर्वश्रेष्ठ पुरुष, जणू नंदनवनात वास करीत आहेत अशा आनंदात राहिले, जसे पवित्र अंतःकरण असलेले ऋषि-मुनी राहतात.
ततः क्रमेणोपययुर्नृवीरा यथागतेनैव पथा समग्राः। विहृत्य मासं सुखिनो बदर्यां किरातराज्ञो विषयं सुबाहोः
मग, ज्या मार्गाने आले होते त्याच मार्गाने, सर्व राजवीरांनी बदरीमध्ये एक महिना आनंदाने घालवून, किरातांचा राजा सुभाहूच्या प्रदेशात प्रवेश केला.
चीनांस्तुषारान्दरदांश्च सर्वान् देशान्कुलिन्दस्य च भूरिरम्यान्। अतीत्य दुर्गं हिमवत्प्रदेशं पुरं सुबाहोर्ददृशुर्नृवीराः
चीन, तुषार, दरद आणि कुलिंदाच्या अनेक रम्य प्रदेशातून, हिमालयातील कठीण भाग ओलांडून, त्या राजवीरांनी सुभाहूचे नगर पाहिले.
श्रुत्वा च तान्पार्थिव पुत्रपौत्रा- न्प्राप्तान्सुबाहुर्विषये समग्रान्। प्रत्युद्ययौ प्रीतियुतः स राजा तं चाभ्यनन्दन्वृषभाः कुरूणाम्
राजपुत्र आणि नातवंडे सर्वजण आपल्या राज्यात आले आहेत हे ऐकून, सुभाहू राजा अत्यंत आनंदित होऊन त्यांना भेटायला गेला, आणि कुरू वंशातील श्रेष्ठांनी त्याचे स्वागत केले.
समेत्य राज्ञा तु सुबाहुना ते सुतैर्विशोकप्रमुखैश्च सर्वे। सहेनद्रसेनैः परिचारकैश्च पौरोगवैर्ये च रमहानसस्थाः
तेथे सुभाहू राजाने, त्याचे पुत्र विशेषतः विशोक आणि इतर सर्व, नद्रसेन व इतर सेवक, पुरोहित आणि राजदरबारातील अधिकारी यांच्यासह त्यांची भेट घेतली.
सुखोपितास्तत्रत एकरात्रं सूतान्समादाय रथांश्च सर्वान्। घटोत्कचं सानुचरं विसृज्य ततोऽभ्ययुर्यामुनमद्रिराजम्
तेथे त्यांनी एक रात्र सुखाने घालवली. मग सर्व सारथी आणि रथ घेऊन, घटोत्कच आणि त्याचे साथीदार निरोप देऊन, ते यमुनेच्या काठी असलेल्या पर्वतराजाकडे निघाले.
तस्मिन्गिरौ प्रस्रवणोपपन्न- हिमोत्तरीयारुणपाण्डुसानौ। विशाखयूपं समुपेत्य चक्रु- स्तदा निवासं पुरुषप्रवीराः
त्या पर्वतावर, जिथे झरे आहेत, बर्फासारख्या पांढऱ्या, तांबड्या आणि फिकट उतारांवर, त्यांनी विशाखयूप या ठिकाणी पोहोचून, ते पराक्रमी पुरुष तेथे राहू लागले.
वराहनानामृगपक्षिजुष्टं महावनं चैत्ररथप्रकाशम्। शिवेन यात्वा मृगयाप्रधानाः संवत्सरं तत्रवने विजह्रुः
वराह, हरण आणि पक्ष्यांनी गजबजलेल्या, चित्ररथासारख्या तेजस्वी मोठ्या जंगलात, शिवाच्या कृपेने, शिकार करण्यात कुशल असलेले त्यांनी एक वर्ष आनंदाने घालवले.
तत्राससादातिबलं भुजङ्गं क्षुधार्दितं मृत्युमिवोग्ररूपम्। वृकोदरः पर्वतकन्दरायां विषादमोहव्यथितान्तरात्मा
त्या पर्वताच्या गुहेत, वृषोदराने अतिशय बलवान, भुकेने व्याकुळ आणि मृत्यूसारखा भयंकर सर्प पाहिला, आणि त्याचे मन दुःख, मोह व वेदनेने भरले.
द्वीपोऽभवद्यत्र वृकोदरस्य युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः। अमोक्षयद्यस्तमनन्ततेजा ग्राहेण संवेष्टितसर्वगात्रम्
तेथे, अनंत तेज असलेल्या सर्पाने वृषोदराचे सर्व अंग घट्ट पकडले असता, धर्मात श्रेष्ठ असलेला युधिष्ठिर वृषोदरासाठी जणू एक बेटच ठरला, पण तो सर्प त्याला सोडत नव्हता.
ते द्वादशं वर्षमथोपयान्तं वने विहुर्तुं कुरवः प्रतीताः। तस्माद्वनाच्चैत्ररथप्रकाशा- च्छ्रिया ज्वलन्तस्तपसा च युक्ताः
अशा प्रकारे, वनवासाचा बारावा वर्ष जवळ येत असताना, कौऱव तेज आणि तपस्येने उजळलेले, चित्ररथासारख्या त्या वनातून बाहेर पडले.
ततश्च यात्वा मरुधन्वपार्श्वं सदा धनुर्वेदरतिप्रधानाः। सरस्वतीमेत्य निवासकामाः सरस्ततो द्वैतवनं प्रतीयुः
मग, वाळवंटाच्या कडेला, नेहमी धनुर्विद्येच्या अभ्यासात मग्न असलेले, ते सरस्वती नदीकडे आले, तेथे राहण्याची इच्छा केली, आणि नंतर ते द्वैतवनाकडे गेले.
समीक्ष् तान्द्वैतवने निविष्टा- न्निवासिनस्तत्रततोऽभिजग्मुः। तपोदमाचारसमाधियुक्ता- स्तृणोदपात्रावरणाश्मकुट्टाः
द्वैतवनात राहणाऱ्या तपस्वी लोकांना पाहून, तिथेच राहणारे, तप, नीती आणि ध्यान यांना वाहिलेल्या साधूंनी, गवत, पाण्याची भांडी, पानं आणि दगड यांचा उपयोग करून, पांडवांकडे जाऊन भेट दिली.
प्लक्षाक्षरौहीतकवेतसाश्च तथा बदर्यः खदिराः शिरीषाः। बिल्वेङ्गुदाः पीलुशमीकरीराः सरस्वतीतीररुहा बभूवुः
त्या सरस्वतीच्या काठी उगवलेल्या वड, अक्ष, रोहितक, वेत, बोर, खैर, शिरीष, बेल, इंगळ, पीलू, शमी आणि करीर अशी विविध झाडं दिसत होती.
तां यक्षगन्धर्वमहर्षिकान्ता- मावासभूतामिव देवतानाम्। सरस्वतीं प्रीतियुताश्चरन्तः सुखं विजह्रुर्नरदेवपुत्राः
यक्ष, गंधर्व आणि मोठ्या ऋषींना प्रिय असलेल्या, जणू काही देवतांचंच निवासस्थान असलेल्या सरस्वतीच्या काठी, राजपुत्र प्रेमाने व आनंदाने वावरत सुखाने राहत होते.
कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रमः। भयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने
हे मुनी, ज्याचं बळ दहा हजार नागांसारखं आहे आणि जो भीषण पराक्रमी आहे, त्या भीमाला त्या अजगरामुळे इतकं तीव्र भीती कशी वाटली?
पौलस्त्यं धनदं युद्दे य आह्वयति दर्पितः। नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्
जो अभिमानाने पौलस्त्य आणि धनदाला युद्धाला आव्हान देतो, ज्याने कमळाच्या तलावाजवळ यक्ष आणि राक्षसांचा संहार केला—
तं संससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम्। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे
तुम्ही ज्याचं नाव घेतलंत, जो शत्रूंचा संहार करणारा असूनही भीतीने ग्रासला गेला आणि संकटात सापडला, त्याची गोष्ट मला ऐकायची आहे, कारण मला फारच कुतूहल वाटतंय.
बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम्। प्राप्तानामाश्रमं राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः
राजा, त्या भयंकर धनुर्धारी पांडवांनी जेव्हा वृषपर्व नावाच्या राजर्षीच्या आश्रमात प्रवेश केला, तेव्हा त्या वनात त्यांना अनेक अद्भुत गोष्टी अनुभवायला मिळाल्या.
यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखङ्गो वृकोदरः। ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
नशीबाने, हातात धनुष्य आणि कमरेला तलवार घेऊन वृषोदराने त्या रम्य वनाचं दर्शन घेतलं, जिथे देव आणि गंधर्व नेहमी वावरतात.
स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा। देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
त्यावेळी त्याने हिमालयाच्या सुंदर प्रदेशांचं दर्शन घेतलं, जिथे अप्सरा समूह वावरतात आणि जिथे देवऋषी आणि सिद्धांच्या पुण्यकथा घडल्या आहेत.
चकोरैरुपचक्रैशच् पक्षिभिर्जीवजीवकैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र निनादितान्
त्या ठिकाणी, वेगवेगळ्या भागांत, चकोर, उपचक्र, जीवजीव, कोकिळ आणि भृंगराज पक्ष्यांच्या आवाजांनी सगळं जंगल गाजत होतं.
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः। उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः
त्याला नेहमी फुलं आणि फळांनी लगडलेली, हिमाच्या गारव्यामुळे मऊ झालेली, भरपूर सावली देणारी आणि मन व डोळ्यांना आनंद देणारी झाडं दिसली.
स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः। सलिलैर्हिमसंकाशैर्हंसकारण्डवायुतैः
त्याने तिथे डोंगरातून वाहणाऱ्या नद्या पाहिल्या, ज्या वैडूर्य मण्यासारख्या निळ्या, हिमासारख्या शुभ्र आणि हंस व कारंडवांनी भरलेल्या होत्या.
वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः। हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि
तिथे देवदारांची घनदाट अरण्यं होती, जणू काही ढगांची जाळीच जमली आहे, त्यात सुवासिक चंदन आणि उंच काळियकाची झाडं मिसळली होती.
मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु। विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार स महाबलः
तो महाबली माणूस सपाट मैदानांवर आणि वाळवंटात शिकार करत धावत गेला, आणि शुद्ध बाणांनी हरिणांना मारत हिंडू लागला.