ऋक्षाणां महिषाणां च पन्नगानां तथा गवाम्। शरभाणां गजानां च वानराणां च सङ्घशः। ऋषभाणां वराहाणां मार्जाराणां तथैव च
असेच अस्वल, म्हशी, साप, गायी, शरभ, हत्ती, वानरांचे समूह, बैल, रानडुक्कर आणि मांजरे यांच्या रूपांतही प्रकट झाले.
सालावृकाणां प्रेतानां भुरुण्डानां च सर्वशः। गृध्राणां गरुडानां च चमराणां तथैव च
साळीमाशा, भुते, भुरुंड, गिधाड, गरुड आणि चामर यांच्या सर्व रूपांतही ते दिसू लागले.
देवानां च ऋषीणां रच गन्धर्वाणां च सर्वशः। पिशाचानां सयक्षाणां तथैव च सुरद्विषाम्
देव, ऋषी, गंधर्व, पिशाच्च, यक्ष आणि देवांचे शत्रू यांच्या रूपांतही ते प्रकट झाले.
गुह्यकानां च संग्रामे नैर्ऋतानां तथैव च। झषाणां गजवक्राणामुलूकानां तथैव च
गुह्यक, नैरृत, मासे, गजवक्र आणि घुबड यांच्या रूपांतही ते युद्धात प्रकट झाले.
मीनवाजिसरूपाणां नानाशस्त्रासिपाणिनाम्। तथैव यातुधानानां गदामुद्गरधारिणाम्
मासे, घोडे यांच्या रूपांत, विविध शस्त्रे आणि तलवारी हातात घेणारे, तसेच गदा आणि मुध्गर धारण करणारे यातुधान यांच्या रूपांतही ते दिसले.
एतैस्चान्यैश्च बहुभिर्नानारूपधरैस्तदा। सर्वमासीज्जगद्व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते
अशा असंख्य आणि विविध रूपे धारण करणाऱ्यांनी त्या वेळी, ते अस्त्र सोडताच, संपूर्ण जग व्यापून टाकले.
त्रिशिरोभिश्चतुर्दंष्ट्रैश्चतुरास्यैश्चतुर्भुजैः। अनेकरूपसंयुक्तैर्मांसमेदोवसास्तिभिः
तीन डोकी, चार दात, चार तोंडे, चार हात, अनेक रूपे, मांस, मज्जा, मेद आणि हाडांनी बनलेली जीवघेणी रूपे प्रकट झाली.
अभीक्ष्णं वध्यमानास्ते दानवा ये समागताः। अर्कज्वलनतेजोभिर्वज्राशनिसमप्रभैः
ज्यांनी एकत्र येऊन युद्ध केले त्या दानवांना, सूर्य आणि अग्नीच्या तेजाने, वज्र आणि विजेसारख्या प्रभेने, पुन्हा पुन्हा ठार केले गेले.
अद्रिसारमयैश्चान्यैर्बाणैरपि निबर्हणैः। न्यहनं दानवान्सर्वान्मुहूर्तेनैव भारत
माझ्या डोंगराएवढ्या कठीण बाणांनी, जे नाशासाठी होते, मी क्षणात सर्व दानवांना संपवले, हे भारत.
गाण्डीवास्त्रप्रणुन्नांस्तान्गतासून्नभसश्च्युतान्। दृष्ट्वाऽहं प्राणमं भूयस्त्रिपुरघ्नाय वेधसे
गांडीवाच्या बळाने आकाशातून खाली पडलेली, प्राण गेलेली ती दानवांची शरीरं पाहून, मी पुन्हा त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या त्या देवधनुष्यधारीला वंदन केलं.
तथा रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्दिव्याभरणभूषितान्। निशाम्य परमं हर्षमगमद्देवसारथिः
त्या भयंकर अस्त्राने चुरडलेले, दिव्य दागिन्यांनी सजलेले दानव पाहून, देवांचा सारथी अत्यंत आनंदित झाला.
तदसह्यं कृतं कर्म देवैरपि दुरासदम्। दृष्ट्वा मां पूजयामास मातलिः शक्रसारथिः
हे कर्म देवांनाही सहन न होणारे आणि कठीण असलेले पाहून, शक्राचा सारथी मातली माझा सन्मान करू लागला.
उचाच वचनं चेदंप्रीयमाणः कृताञ्जलिः। `हतांस्तान्दानवान्दृष्ट्वा मया सङ्ख्ये सहस्रशः
हात जोडून, आनंदाने तो म्हणाला—'युद्धात तुझ्या हातून हजारो दानवांचा नाश झालेला पाहिला.'
सुरासुरैरसह्यं हि कर्म यत्साधितं त्वया। न ह्येतत्संयुगे कर्तुमपि शक्तः सुरेश्वरः। `ध्रुवं धनञ्जय प्रीतस्त्वयि शक्रः पुरार्दन
'हे कार्य, जे देव आणि असुरांनाही अशक्य आहे, ते तू साध्य केलंस. युद्धात हे करायला देवांचा राजा देखील समर्थ नाही. नक्कीच, धनंजया, नगरांचा संहार करणारा शक्र तुझ्यावर प्रसन्न आहे.'
सुरासुरैरवध्यं हि पुरमेतत्खगं महत्। त्वया विमथितं वीर स्ववीर्यतपसो बलात्
'ही मोठी खगासारखी नगरी, जी देव आणि असुरांनाही जिंकता येत नव्हती, ती तू आपल्या सामर्थ्याने आणि तपश्चर्येने उद्ध्वस्त केलीस, हे वीर.'
विद्वस्ते खपुरे तस्मिन्दानवेषु हतेषु च। विनदन्त्यः स्त्रियः सर्वा निष्पेतुर्नगराद्बहिः
त्या आकाशातील नगरीचा नाश झाल्यावर आणि दानव मारले गेल्यावर, सर्व स्त्रिया रडत-रडत, हंबरडा फोडत, त्या नगराच्या बाहेर आल्या.
प्रकीर्णकेश्यो व्यथिताः कुरर्य इव दुःखिताः। पेतुः पुत्रान्पितृन्भ्रातॄञ्शोचमाना महीतले
त्यांचे केस विस्कटलेले, मन दुःखी, जणू शोकमग्न करड्यांसारख्या, त्या आपल्या मुलांवर, वडिलांवर, भावांवर शोक करत जमिनीवर कोसळल्या.
रुदत्यो दीनकण्ठ्यस्तु निनदन्त्यो हतेश्वराः। उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो विस्रस्तस्रग्विभूषणाः
त्या अशक्त स्वरात रडत, मारलेल्या स्वामींसाठी हंबरडा फोडत, हातांनी छाती बडवत, गळलेली फुलमाळा व दागिने अंगावरून खाली पडलेले—
तच्छोकयुक्तमश्रीकं दुःखदैन्यसमाहतम्। न बभौ दानवपुरं हतत्विट्कं हतेश्वरम्
शोकाने भरलेली, तेज हरवलेली, दुःख आणि दैन्याने ग्रासलेली, मारलेले स्वामी आणि हरवलेलं वैभव असलेली ती दानवांची नगरी आता शोभत नव्हती.
गन्धर्वनगराकारं हृतनागमिव ह्रदम्। शुष्कवृक्षमिवारण्यमदृश्यमभवत्पुरम्
गंधर्वांच्या नगरीसारखी दिसणारी, नागरहित तलावासारखी, सुकलेल्या झाडांच्या जंगलासारखी ती नगरी आता अदृश्य झाली.
मां तु संहृष्टमनसं क्षिप्रं मातलिरानयत्। देवराजस्य भवनं कृतकर्माणमाहवात्
माझं मन आनंदाने भरलेलं असताना, मातलीने मला युद्धातील कार्य पूर्ण झाल्यावर लगेच देवराजाच्या निवासस्थानी नेलं.
हिरण्यपुरमुत्सृज्य निहत्य च महासुरान्। निवातकवचांश्चैव ततोऽहंशक्रमागमम्
हिरण्यपूर सोडून, मोठ्या असुरांचा आणि निवातकवचांचा वध करून, मी मग शक्राकडे गेलो.
मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर्विस्तरेण तत्। सर्वं विश्रावयामास यथाभूतं महाद्युते
माझ्या सर्व पराक्रमांची, जशी घडली तशी, सविस्तर माहिती मातली त्या तेजस्वी इंद्राला सांगितली.
हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम्। निवातकवचानां च वधं सङ्ख्ये महौजसाम्। `कालकेयवधं चैव अद्भुतं रोमहर्षणम्
त्याने हिरण्यपूराचा नाश, मायावंतांचा पराभव, युद्धात बलाढ्य निवातकवचांचा वध आणि अद्भुत, अंगावर रोमांच आणणारा कालकेयांचा संहार याचं वर्णन केलं.
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः। मरुद्भिः सहितः श्रीमान्साधुसाध्वित्यथाब्रवीत्। `परिष्वज्य च मां प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय सस्मितम्
हे ऐकून, हजार डोळ्यांचा, पुण्यवान पुरंदर, मरुतांसह आनंदित होऊन 'शाबास! शाबास!' असं म्हणाला आणि प्रेमाने मला मिठी मारली, हसत-हसत माझ्या डोक्याचा सुगंध घेतला.
ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः। अब्रवीद्विबुधैः सार्धमिदं समधुरं वचः
मग देवांचा राजा, मला पुन्हा पुन्हा धीर देत, अमरांसमोर अतिशय मधुर शब्दांत माझं कौतुक केलं.
अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे। गुर्वर्थश्च कृतः पार्थ महाशत्रून्घ्नता मम
अर्जुना, युद्धात तू देव-दानवांनाही लाजवेल अशी कर्तृत्व गाजवलीस आणि माझ्यासाठी, माझ्या मोठ्या शत्रूंना संपवून, शिष्यधर्मही पाळलास.
एवमेव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय। असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम्
धनंजया, अशाच प्रकारे नेहमी युद्धात खंबीर राहा आणि मन शांत ठेवून शस्त्रविद्या नीट शिकून घे.
अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः। सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः
युद्धात देव, दानव, राक्षस, यक्ष, असुर, गंधर्व, पक्ष्यांचे थवे आणि सर्प — यांच्यापुढेही तू अजिंक्य आहेस.
वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम्। पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
कुंतीपुत्रा, तुझ्या बाहूबलाने जिंकलेली ही पृथ्वी तुझा धर्मात्मा भाऊ युधिष्ठिर सांभाळेल.