एतच्छ्रुत्वा तु राजेनद्रसंप्रहृष्टस्तमूचिवान्। निवर्तय रथं शीघ्रं पश्य चैतान्निपातितान्
हे ऐकून राजा इंद्र अत्यंत आनंदित झाला आणि म्हणाला, 'रथ लवकर मागे वळव आणि हे पडलेले लोक पहा.'
एवमुक्तो रथं तत्र मातलिः पर्यवर्तयत्
मातलीला असे सांगितल्यावर त्याने तिथेच रथ वळवला.
ततो मत्वा रणे भग्नं दानवाः प्रतिहर्षिताः। विचुक्रुशुर्महाराज स्वरेण महता मुहुः
मग युद्धात आपण हरलो असे समजून दानव फारच घाबरले आणि मोठ्या आवाजात पुन्हा पुन्हा ओरडू लागले, हे महराजा.
अभग्नः कैश्चिदप्येष पाण्डवो रणमूर्धनि। अस्माभिः समरे भग्न इत्येवं संघशस्तदा
काही जण म्हणाले, 'हा पांडव युद्धाच्या अग्रभागी अजूनही हरलेला नाही; आपणच या लढाईत तुटलो आहोत'—असे त्या वेळी सर्वांनी एकत्र सांगितले.
ततोहं देवदेवाय रुद्रायाव्यक्तमूर्तये। प्रयतः प्रणतो भूत्वा नमस्कृत्य महात्मने'। यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम्
मग मी भक्तीभावाने देवांचा देव, अव्यक्त रूप असलेल्या रुद्राला वंदन केले, त्या महात्म्याला नमस्कार केला; आणि ते रौद्र, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे अस्त्र—
यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम्। `महत्पाशुपतं दिव्यं सर्वलोकनमस्कृतम्
तेच रौद्र अस्त्र, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे, महान दिव्य पाशुपत अस्त्र, जे सर्व लोकांनी पूजले आहे—
ततोऽपश्यं त्रिशिरसं पुरुषं नवलोचनम्। त्रिमुखं षङ्भुजं दीप्तमर्कज्वलनमूर्धजम्। लेलिहानैर्महानागैः कृतचिह्नममित्रहन्
मग मी तीन डोकी, नऊ डोळे, तीन तोंडे, सहा हात असलेला, सूर्यासारखी केसांची प्रभा असलेला, मोठ्या नागांनी चिन्हांकित, शत्रूंचा संहार करणारा पुरुष पाहिला.
विभीस्ततस्तदस्त्रं तु घोरं रौद्रं सनातनम्। दृष्ट्वा गाण्डीवसंयोगमानीय भरतर्षभ
ते भयंकर, रौद्र आणि सनातन अस्त्र पाहून मी ते गांडीव धनुष्याशी एकरूप केले, हे भरतश्रेष्ठ.
नमस्कृत्वा त्रिनेत्राय शर्वायामिततेजसे। मुक्तवान्दानवेन्द्राणां पराभावाय भारत
तीन डोळ्यांच्या, अमाप तेज असलेल्या शर्वाला वंदन करून मी ते अस्त्र दानवांच्या पराभवासाठी सोडले, हे भारत.
मुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्रूपाण्यासन्सहस्रशः। मृगाणामथ सिंहानां व्याग्राणां च विशांपते
ते अस्त्र सोडताच हजारो हरण, सिंह आणि वाघ यांच्या रूपांत प्रकट झाले, हे नराधिप.
ऋक्षाणां महिषाणां च पन्नगानां तथा गवाम्। शरभाणां गजानां च वानराणां च सङ्घशः। ऋषभाणां वराहाणां मार्जाराणां तथैव च
असेच अस्वल, म्हशी, साप, गायी, शरभ, हत्ती, वानरांचे समूह, बैल, रानडुक्कर आणि मांजरे यांच्या रूपांतही प्रकट झाले.
सालावृकाणां प्रेतानां भुरुण्डानां च सर्वशः। गृध्राणां गरुडानां च चमराणां तथैव च
साळीमाशा, भुते, भुरुंड, गिधाड, गरुड आणि चामर यांच्या सर्व रूपांतही ते दिसू लागले.
देवानां च ऋषीणां रच गन्धर्वाणां च सर्वशः। पिशाचानां सयक्षाणां तथैव च सुरद्विषाम्
देव, ऋषी, गंधर्व, पिशाच्च, यक्ष आणि देवांचे शत्रू यांच्या रूपांतही ते प्रकट झाले.
गुह्यकानां च संग्रामे नैर्ऋतानां तथैव च। झषाणां गजवक्राणामुलूकानां तथैव च
गुह्यक, नैरृत, मासे, गजवक्र आणि घुबड यांच्या रूपांतही ते युद्धात प्रकट झाले.
मीनवाजिसरूपाणां नानाशस्त्रासिपाणिनाम्। तथैव यातुधानानां गदामुद्गरधारिणाम्
मासे, घोडे यांच्या रूपांत, विविध शस्त्रे आणि तलवारी हातात घेणारे, तसेच गदा आणि मुध्गर धारण करणारे यातुधान यांच्या रूपांतही ते दिसले.
एतैस्चान्यैश्च बहुभिर्नानारूपधरैस्तदा। सर्वमासीज्जगद्व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते
अशा असंख्य आणि विविध रूपे धारण करणाऱ्यांनी त्या वेळी, ते अस्त्र सोडताच, संपूर्ण जग व्यापून टाकले.
त्रिशिरोभिश्चतुर्दंष्ट्रैश्चतुरास्यैश्चतुर्भुजैः। अनेकरूपसंयुक्तैर्मांसमेदोवसास्तिभिः
तीन डोकी, चार दात, चार तोंडे, चार हात, अनेक रूपे, मांस, मज्जा, मेद आणि हाडांनी बनलेली जीवघेणी रूपे प्रकट झाली.
अभीक्ष्णं वध्यमानास्ते दानवा ये समागताः। अर्कज्वलनतेजोभिर्वज्राशनिसमप्रभैः
ज्यांनी एकत्र येऊन युद्ध केले त्या दानवांना, सूर्य आणि अग्नीच्या तेजाने, वज्र आणि विजेसारख्या प्रभेने, पुन्हा पुन्हा ठार केले गेले.
अद्रिसारमयैश्चान्यैर्बाणैरपि निबर्हणैः। न्यहनं दानवान्सर्वान्मुहूर्तेनैव भारत
माझ्या डोंगराएवढ्या कठीण बाणांनी, जे नाशासाठी होते, मी क्षणात सर्व दानवांना संपवले, हे भारत.
गाण्डीवास्त्रप्रणुन्नांस्तान्गतासून्नभसश्च्युतान्। दृष्ट्वाऽहं प्राणमं भूयस्त्रिपुरघ्नाय वेधसे
गांडीवाच्या बळाने आकाशातून खाली पडलेली, प्राण गेलेली ती दानवांची शरीरं पाहून, मी पुन्हा त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या त्या देवधनुष्यधारीला वंदन केलं.
तथा रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्दिव्याभरणभूषितान्। निशाम्य परमं हर्षमगमद्देवसारथिः
त्या भयंकर अस्त्राने चुरडलेले, दिव्य दागिन्यांनी सजलेले दानव पाहून, देवांचा सारथी अत्यंत आनंदित झाला.
तदसह्यं कृतं कर्म देवैरपि दुरासदम्। दृष्ट्वा मां पूजयामास मातलिः शक्रसारथिः
हे कर्म देवांनाही सहन न होणारे आणि कठीण असलेले पाहून, शक्राचा सारथी मातली माझा सन्मान करू लागला.
उचाच वचनं चेदंप्रीयमाणः कृताञ्जलिः। `हतांस्तान्दानवान्दृष्ट्वा मया सङ्ख्ये सहस्रशः
हात जोडून, आनंदाने तो म्हणाला—'युद्धात तुझ्या हातून हजारो दानवांचा नाश झालेला पाहिला.'
सुरासुरैरसह्यं हि कर्म यत्साधितं त्वया। न ह्येतत्संयुगे कर्तुमपि शक्तः सुरेश्वरः। `ध्रुवं धनञ्जय प्रीतस्त्वयि शक्रः पुरार्दन
'हे कार्य, जे देव आणि असुरांनाही अशक्य आहे, ते तू साध्य केलंस. युद्धात हे करायला देवांचा राजा देखील समर्थ नाही. नक्कीच, धनंजया, नगरांचा संहार करणारा शक्र तुझ्यावर प्रसन्न आहे.'
सुरासुरैरवध्यं हि पुरमेतत्खगं महत्। त्वया विमथितं वीर स्ववीर्यतपसो बलात्
'ही मोठी खगासारखी नगरी, जी देव आणि असुरांनाही जिंकता येत नव्हती, ती तू आपल्या सामर्थ्याने आणि तपश्चर्येने उद्ध्वस्त केलीस, हे वीर.'
विद्वस्ते खपुरे तस्मिन्दानवेषु हतेषु च। विनदन्त्यः स्त्रियः सर्वा निष्पेतुर्नगराद्बहिः
त्या आकाशातील नगरीचा नाश झाल्यावर आणि दानव मारले गेल्यावर, सर्व स्त्रिया रडत-रडत, हंबरडा फोडत, त्या नगराच्या बाहेर आल्या.
प्रकीर्णकेश्यो व्यथिताः कुरर्य इव दुःखिताः। पेतुः पुत्रान्पितृन्भ्रातॄञ्शोचमाना महीतले
त्यांचे केस विस्कटलेले, मन दुःखी, जणू शोकमग्न करड्यांसारख्या, त्या आपल्या मुलांवर, वडिलांवर, भावांवर शोक करत जमिनीवर कोसळल्या.
रुदत्यो दीनकण्ठ्यस्तु निनदन्त्यो हतेश्वराः। उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो विस्रस्तस्रग्विभूषणाः
त्या अशक्त स्वरात रडत, मारलेल्या स्वामींसाठी हंबरडा फोडत, हातांनी छाती बडवत, गळलेली फुलमाळा व दागिने अंगावरून खाली पडलेले—
तच्छोकयुक्तमश्रीकं दुःखदैन्यसमाहतम्। न बभौ दानवपुरं हतत्विट्कं हतेश्वरम्
शोकाने भरलेली, तेज हरवलेली, दुःख आणि दैन्याने ग्रासलेली, मारलेले स्वामी आणि हरवलेलं वैभव असलेली ती दानवांची नगरी आता शोभत नव्हती.
गन्धर्वनगराकारं हृतनागमिव ह्रदम्। शुष्कवृक्षमिवारण्यमदृश्यमभवत्पुरम्
गंधर्वांच्या नगरीसारखी दिसणारी, नागरहित तलावासारखी, सुकलेल्या झाडांच्या जंगलासारखी ती नगरी आता अदृश्य झाली.