स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा। तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः
स्थावर आणि जंगम सजीवांची ऊर्जा जेव्हा मागे घेतली जाते, तेव्हा तो तेजस्वी अग्नी ती सर्व ऊर्जा आपल्यात एकत्र करतो.
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान्। प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते
मग घाम, थकवा, आळस आणि अशक्तपणा माणसांना व्यापून टाकतो; आणि सर्व प्राण्यांना वारंवार झोप येते.
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान्। पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः
अशा प्रकारे, हे अगम्य मार्ग आडवून, सूर्य पुन्हा पाऊस पाडतो आणि सृष्टीला प्रकाश देतो.
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान्। वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते
पाऊस, वारा, उष्णता आणि सुखांनी, तो महान तेजस्वी सूर्य स्थावर आणि जंगम सजीवांना वाढवतो आणि पुन्हा मागे घेतो.
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः। प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते
असा हा सूर्य, पार्था, काळाच्या चक्रात थांबता न फिरत सर्व सजीवांना पुढे नेतो.
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव। आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः
त्याची गती अखंड आहे, पांडवा; तो कधीच थांबत नाही, सजीवांची ऊर्जा घेऊन ती पुन्हा सोडतो.
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत। अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः
सर्व सजीवांचे आयुष्य आणि कर्म विभागून, हे भारत, हा सर्वशक्तिमान नेहमीच दिवस-रात्र, क्षण आणि प्रहर निर्माण करतो.
तस्मिन्नगेन्द्रे वसतां तु तेषां महात्मनां सद्व्रतमास्थितानाम्। रतिः प्रमोदश्च बभूव तेषा- माकाङ्क्षतां दर्शनमर्जुनस्य
त्या महान पर्वतावर राहणाऱ्या, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या महात्म्यांना अर्जुनाच्या दर्शनाची इच्छा होती आणि त्यांना आनंद व समाधान मिळाले.
तान्वीर्ययुक्तान्सुविशुद्धसत्वां- स्तेजस्विनः सत्यधृतिप्रधानान्। संप्रीयमाणा बहवोऽबिजग्मु- र्गन्धर्वसङ्घाश्च महर्षयश्च
शक्तिशाली, शुद्ध मनाचे, तेजस्वी आणि सत्यधैर्य असलेल्या त्या लोकांकडे आनंदाने अनेक गंधर्व आणि महर्षी आले.
तं पादपैः पुष्पफलैरुपेतं नगोत्तमं प्राप्य महारथानाम्। मनःप्रसादः परमो बभूव यथा दिवं प्राप्य मरुद्गणानाम्
फुलांनी आणि फळांनी भरलेल्या वृक्षांनी सजलेल्या त्या उत्तम पर्वतावर पोहोचल्यावर, त्या महान रथींच्या मनाला परम समाधान मिळाले, जणू मरुतगणांना स्वर्ग मिळाला.
मयूरहंसस्वननादितानि पुष्पोपकीर्णानि महाचलस्य। शृङ्गाणि सानूनि च पश्यमाना गिरेः परं हर्षमवाप्य तस्थुः
मोर आणि हंस यांच्या आवाजांनी गूंजणाऱ्या, फुलांनी भरलेल्या त्या महान पर्वताच्या शिखरांकडे आणि उतारांकडे पाहून, ते अत्यंत आनंदित झाले आणि तिथेच थांबले.
साक्षात्कुबेरेण कृताश्च तस्मि- न्नगोत्तमे संवृतकूटगुल्माः। कादम्बकारण्डवहंसजुष्टाः पद्माकुलाः पुष्करिणीरपश्यन्
त्या उत्तम पर्वतावर, कुबेराने स्वतः तयार केलेल्या, झुडपांनी वेढलेल्या, कदंब, करंडव आणि हंसांनी भरलेल्या, कमळांनी व्यापलेल्या तलाव त्यांनी पाहिले.
क्रीडाप्रदेशांस्च समृद्धरूपा- न्सवेदिकांस्ते न्यवसन्सुवेशान्। मणिप्रकीर्णांश्च मनोरमांश्च यथा भवेयुर्नदस्य राज्ञः
ते सुंदर वेदिकांनी सजवलेले, रत्नांनी मढवलेले आणि रम्य असे खेळण्याचे जागी राहू लागले, जसे नदीच्या राजाला शोभतील असे.
अनेकवर्णैश् सुगन्धिभिश्च महाद्रुमैः संततमभ्रजालैः। तपःप्रधानाः सततं चरन्तः शृङ्गं गिरेश्चिन्तयितुं न शेकुः
अनेक रंगांचे, सुगंधी आणि मेघांसारख्या दाट मोठ्या झाडांनी वेढलेल्या त्या ठिकाणी, तपस्वी नेहमीच भटकत असत, पण पर्वताचे शिखर पाहू शकत नव्हते.
स्वतेजसा तस्य नगोत्तमस्य महौषधीनां च तथा प्रभावात्। विभक्तरूपः सविता बभूव निशामुखं प्राप्य नरर्षभाणाम्
त्या उत्तम पर्वताच्या तेजामुळे आणि महान औषधींच्या प्रभावामुळे, सविता वेगळ्या रूपात प्रकट झाला, आणि नरश्रेष्ठांमध्ये पहाट होताच दिसला.
यमास्थितः स्थावरजङ्गमानां विभावसुर्भाविता हरीशः। तस्योदयं चास्तमनं च वीर- स्तत्रस्थितास्ते ददृशुर्नृसिंहाः
स्थावर आणि जंगम सजीवांना पोसणाऱ्या आणि वायूंच्या अधिपती असलेल्या अग्नीने जे रूप घेतले, त्याचे उगवणे आणि मावळणे त्या सिंहासारख्या वीरांनी तिथे पाहिले.
रवेस्तमिस्रागमनिर्गमांस्ते तथोदयं चास्तमनं च वीराः। समावृताः प्रेक्ष्य तमोनुदस्य गभस्तिजालैः प्रदिशो दिशश्च
सूर्याचा उदय आणि अस्त, तसेच अंधाराचा येणं-जाणं, आणि त्याच्या किरणांनी सर्व दिशांना उजळवून टाकणं, हे सर्व वीरांनी पाहिलं.
स्वाध्यायवन्तः सततक्रियाश्च धर्मप्रधानाश्च शुचिव्रताश्च। सत्ये स्थितास्तस्य महारथस्य सत्यव्रतस्यागमनप्रतीक्षाः
स्वाध्याय करणारे, नेहमी कर्म करणारे, धर्मनिष्ठ, शुद्ध व्रत पाळणारे आणि सत्यावर स्थिर असलेले, ते सर्वजण त्या सत्यव्रती महा-रथीच्या आगमनाची वाट पाहत होते.
इहैव हर्षोऽस्तु समागतानां क्षिप्रं कृतास्त्रेण धनंजयेन। इति ब्रुवन्तः परमाशिपस्ते पार्थास्तपोयोगपरा बभूवुः
इथे एकत्र आलेल्यांना आनंद होऊ द्या, कारण धनंजयाने शस्त्रविद्या मिळवली की लवकरच संपत्ती मिळणार आहे, असे म्हणत पांडव श्रेष्ठ धनुर्धारी तप व योग यांना मन लावून लागले.
दृष्ट्वा विचित्राणि गिरौ वनानि किरीटिनं चिन्तयतामभीक्ष्णम्। बभूव राविर्दिवसश्च तेषां संवत्सरेणैव समानरूपः
पर्वतावरील रंगीबेरंगी जंगलं पाहून मुकुटधारी सतत विचार करत होता; त्यांच्या साठी वर्षभर सूर्य आणि दिवस सारखेच वाटू लागले.
यदैव धौम्यानुमते महात्मा कृत्वा जटां प्रव्रजितः स जिष्णुः। तदैव तेषां नबभूव हर्षः कुतो रतिस्तद्गतमानसानाम्
धौम्याच्या संमतीने महान आत्मा जिष्णुने जटा बांधून संन्यास घेतला, त्याच क्षणी त्यांचा आनंद नाहीसा झाला—ज्यांचे मन त्याच्याकडे लागले, त्यांना आनंद कसा राहील?
भ्रातुर्नियोगात्तु युधिष्ठिरस्य वनादसौ वारणमत्तगामी। यत्काम्यकात्प्रव्रजितः स जिष्णु- स्तदैव ते शोकहता बभूवुः
युधिष्ठिराच्या आज्ञेने तो जिष्णु वनातून मदमस्त हत्तीप्रमाणे निघून गेला; काम्यकातून त्याने संन्यास घेताच ते सर्व दुःखाने भरून गेले.
तथैव तं चिन्तयतां सिताश्व- मस्त्रार्थिनं वासवमभ्युपेतम्। कालः स कृच्छ्रेण महानतीत- स्तस्मिन्नगे भारत भारतानाम्
पांढऱ्या घोड्यांवर बसलेला, शस्त्र मिळवण्यासाठी वासवाच्या सोबत गेलेला तो आठवत असताना, त्या पर्वतावर भारतवंशीयांना काळ फार कठीण गेला.
[उषित्वा पञ्चवर्षाणि सहस्राक्षनिवेशने। अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि विबुधेश्वरात्
सहस्त्रनेत्राच्या निवासात पाच वर्षे राहून, त्याने देवेंद्राकडून सर्व दिव्य अस्त्रे मिळवली.
आग्नेयं वारुणं सौम्यं वायव्यमथ वैष्णवम्। ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं पारमेष्ठ्यं प्रजापतेः
त्याला अग्नी, वरुण, सोम, वायू, विष्णू, इंद्र, पाशुपत, ब्रह्मा, परमेष्ठी आणि प्रजापती यांची अस्त्रे मिळाली.
यमस्य धातुः सवितुस्त्वष्टुर्वैश्रवणस्य चं। तानि प्राप्य सहस्राक्षादभिवाद्य शतक्रतुम्
त्याने यम, धाता, सविता, त्वष्टा आणि वैश्रवण यांचीही अस्त्रे मिळवली; सहस्त्रनेत्राकडून ती घेऊन, शतक्रतूला नमस्कार केला.
अनुज्ञातस्तदा तेन कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। आगच्छदर्जुनः प्रीतः प्रहृष्टो गन्धपादनम्
त्याच्या परवानगीने आणि प्रदक्षिणा घालून, अर्जुन आनंदाने आणि हर्षाने गंधमादन पर्वतावर परतला.
ततः कदाचिद्धरिसंप्रयुक्तं महेन्द्रवाहं सहसोपयातम्। विद्युत्प्रभं प्रेक्ष्य महारथानां हर्षोऽर्जुनं चिन्तयतां बभूव
नंतर एकदा, हरिसंयुक्त महेंद्राचा रथ अचानक आला; त्याची वीजेसारखी प्रभा पाहून, महायोद्ध्यांना अर्जुनाची आठवण येताच आनंद झाला.
स दीप्यमानः सहसाऽन्तरिक्षं प्रकाशयन्मातलिसंगृहीतः। बभौ महोल्केव घनान्तरस्था शिखेव चाग्नेर्ज्वलिता विधूमा
तो रथ झपाट्याने आकाश उजळवत, मातलीच्या हाती चमकत होता; तो ढगांमधील मोठ्या उल्केसारखा, धूर नसलेल्या ज्वालासारखा भासत होता.
तमास्थितः संददृशे किरीटी स्रग्वी नवान्याभरणानि बिभ्रत्। धनंजयो वज्रधरप्रभावः श्रिया ज्वलन्पर्वतमाजगाम्
त्या रथावर मुकुटधारी, हार आणि नवे दागिने घालून, इंद्राच्या तेजाने तेजस्वी झालेला धनंजय, डोंगराकडे येताना दिसला.