स्थानमेतन्महाभाव ध्रुवमक्षयमव्ययम्। ईश्वरस्य सदा ह्येतत्प्रणमात्र युधिष्ठिर
हे महाबाहु, हे स्थान कायमचं, अविनाशी आणि शाश्वत आहे; हे नेहमीच प्रभूचं असतं, युधिष्ठिरा, फक्त वंदन केल्यानेही.
[एनं त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम्। प्रदक्षिणमुपावृत्यकुरुतः कुरुनन्दन
कुरुनंदना, दररोज मेरू, सूर्य, चंद्र आणि ध्रुव तारा याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालतात.
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः। परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम् ।।]
हे निष्पाप राजा, सर्व प्रकाशमान तारे आणि ग्रह देखील सर्व बाजूंनी गिरिराजाच्या भोवती प्रदक्षिणा करतात.
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन्भगवानपि। कुरुते वितमस्कर्मा आदित्योऽभिप्रदक्षिणम्
सर्व हे तेजस्वी प्रकाश आपल्याबरोबर घेऊन, पवित्र आणि पापरहित सूर्य देखील त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा करतो.
अस्तं प्राप्य ततः सन्ध्यामतिक्रम्य दिवाकरः। उदीचीं भजते काष्ठां बहुधा पर्वसन्धिषु
अस्ताला गेल्यावर, संध्याकाळ ओलांडून, सूर्य ऋतूंच्या संधिकालात अनेक प्रकारे उत्तरेकडे मार्गक्रमण करतो.
सुमेरुमनुवृत्तः स पुनर्गच्छति पाण्डव। प्राङ्युखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः
पांडवा, सुमेरू पर्वताच्या मागे सूर्यदेव पुन्हा पूर्वेकडे जातो, सर्व जीवांच्या कल्याणासाठी कार्यरत असतो.
स सम्यग्विभजन्कालान्बहुधा पर्वसन्धिषु। तथैव भगवान्सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति
तो ऋतूंच्या संधिकालात काळ योग्य प्रकारे विभागतो; त्याचप्रमाणे भगवंत सोम (चंद्र) देखील नक्षत्रांसह मार्गक्रमण करतो.
एवमेतं त्वतिक्रम्य महामेरुमतन्द्रितः। सोमश्च विभजन्कालं बहुधा पर्वसन्धिषु। भासयन्सर्वभूतानि पुनर्गच्छति सागरम्
अशा प्रकारे, थकवा न येता, महा मेरू ओलांडून, सोम देखील ऋतूंच्या संधिकालात काळाचे विभाजन करतो, सर्व जीवांना प्रकाश देतो आणि पुन्हा समुद्राकडे जातो.
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भासयञ्जगत्। मार्गमेतमसंबाधमादित्यः परिवर्तते
त्याचप्रमाणे, अंधार दूर करणारा देव आपल्या किरणांनी जग उजळवतो आणि सूर्य या अडथळ्यांशिवाय मार्गावर फिरतो.
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम्। ततः सर्वाणि भूतानि कालं शिशिरमृच्छति
थंडीचे ऋतू निर्माण करण्याच्या इच्छेने तो दक्षिण दिशेकडे वळतो; मग सर्व जीव शिशिर ऋतूचा अनुभव घेतात.
स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा। तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः
स्थावर आणि जंगम सजीवांची ऊर्जा जेव्हा मागे घेतली जाते, तेव्हा तो तेजस्वी अग्नी ती सर्व ऊर्जा आपल्यात एकत्र करतो.
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान्। प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते
मग घाम, थकवा, आळस आणि अशक्तपणा माणसांना व्यापून टाकतो; आणि सर्व प्राण्यांना वारंवार झोप येते.
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान्। पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः
अशा प्रकारे, हे अगम्य मार्ग आडवून, सूर्य पुन्हा पाऊस पाडतो आणि सृष्टीला प्रकाश देतो.
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान्। वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते
पाऊस, वारा, उष्णता आणि सुखांनी, तो महान तेजस्वी सूर्य स्थावर आणि जंगम सजीवांना वाढवतो आणि पुन्हा मागे घेतो.
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः। प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते
असा हा सूर्य, पार्था, काळाच्या चक्रात थांबता न फिरत सर्व सजीवांना पुढे नेतो.
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव। आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः
त्याची गती अखंड आहे, पांडवा; तो कधीच थांबत नाही, सजीवांची ऊर्जा घेऊन ती पुन्हा सोडतो.
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत। अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः
सर्व सजीवांचे आयुष्य आणि कर्म विभागून, हे भारत, हा सर्वशक्तिमान नेहमीच दिवस-रात्र, क्षण आणि प्रहर निर्माण करतो.
तस्मिन्नगेन्द्रे वसतां तु तेषां महात्मनां सद्व्रतमास्थितानाम्। रतिः प्रमोदश्च बभूव तेषा- माकाङ्क्षतां दर्शनमर्जुनस्य
त्या महान पर्वतावर राहणाऱ्या, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या महात्म्यांना अर्जुनाच्या दर्शनाची इच्छा होती आणि त्यांना आनंद व समाधान मिळाले.
तान्वीर्ययुक्तान्सुविशुद्धसत्वां- स्तेजस्विनः सत्यधृतिप्रधानान्। संप्रीयमाणा बहवोऽबिजग्मु- र्गन्धर्वसङ्घाश्च महर्षयश्च
शक्तिशाली, शुद्ध मनाचे, तेजस्वी आणि सत्यधैर्य असलेल्या त्या लोकांकडे आनंदाने अनेक गंधर्व आणि महर्षी आले.
तं पादपैः पुष्पफलैरुपेतं नगोत्तमं प्राप्य महारथानाम्। मनःप्रसादः परमो बभूव यथा दिवं प्राप्य मरुद्गणानाम्
फुलांनी आणि फळांनी भरलेल्या वृक्षांनी सजलेल्या त्या उत्तम पर्वतावर पोहोचल्यावर, त्या महान रथींच्या मनाला परम समाधान मिळाले, जणू मरुतगणांना स्वर्ग मिळाला.
मयूरहंसस्वननादितानि पुष्पोपकीर्णानि महाचलस्य। शृङ्गाणि सानूनि च पश्यमाना गिरेः परं हर्षमवाप्य तस्थुः
मोर आणि हंस यांच्या आवाजांनी गूंजणाऱ्या, फुलांनी भरलेल्या त्या महान पर्वताच्या शिखरांकडे आणि उतारांकडे पाहून, ते अत्यंत आनंदित झाले आणि तिथेच थांबले.
साक्षात्कुबेरेण कृताश्च तस्मि- न्नगोत्तमे संवृतकूटगुल्माः। कादम्बकारण्डवहंसजुष्टाः पद्माकुलाः पुष्करिणीरपश्यन्
त्या उत्तम पर्वतावर, कुबेराने स्वतः तयार केलेल्या, झुडपांनी वेढलेल्या, कदंब, करंडव आणि हंसांनी भरलेल्या, कमळांनी व्यापलेल्या तलाव त्यांनी पाहिले.
क्रीडाप्रदेशांस्च समृद्धरूपा- न्सवेदिकांस्ते न्यवसन्सुवेशान्। मणिप्रकीर्णांश्च मनोरमांश्च यथा भवेयुर्नदस्य राज्ञः
ते सुंदर वेदिकांनी सजवलेले, रत्नांनी मढवलेले आणि रम्य असे खेळण्याचे जागी राहू लागले, जसे नदीच्या राजाला शोभतील असे.
अनेकवर्णैश् सुगन्धिभिश्च महाद्रुमैः संततमभ्रजालैः। तपःप्रधानाः सततं चरन्तः शृङ्गं गिरेश्चिन्तयितुं न शेकुः
अनेक रंगांचे, सुगंधी आणि मेघांसारख्या दाट मोठ्या झाडांनी वेढलेल्या त्या ठिकाणी, तपस्वी नेहमीच भटकत असत, पण पर्वताचे शिखर पाहू शकत नव्हते.
स्वतेजसा तस्य नगोत्तमस्य महौषधीनां च तथा प्रभावात्। विभक्तरूपः सविता बभूव निशामुखं प्राप्य नरर्षभाणाम्
त्या उत्तम पर्वताच्या तेजामुळे आणि महान औषधींच्या प्रभावामुळे, सविता वेगळ्या रूपात प्रकट झाला, आणि नरश्रेष्ठांमध्ये पहाट होताच दिसला.
यमास्थितः स्थावरजङ्गमानां विभावसुर्भाविता हरीशः। तस्योदयं चास्तमनं च वीर- स्तत्रस्थितास्ते ददृशुर्नृसिंहाः
स्थावर आणि जंगम सजीवांना पोसणाऱ्या आणि वायूंच्या अधिपती असलेल्या अग्नीने जे रूप घेतले, त्याचे उगवणे आणि मावळणे त्या सिंहासारख्या वीरांनी तिथे पाहिले.
रवेस्तमिस्रागमनिर्गमांस्ते तथोदयं चास्तमनं च वीराः। समावृताः प्रेक्ष्य तमोनुदस्य गभस्तिजालैः प्रदिशो दिशश्च
सूर्याचा उदय आणि अस्त, तसेच अंधाराचा येणं-जाणं, आणि त्याच्या किरणांनी सर्व दिशांना उजळवून टाकणं, हे सर्व वीरांनी पाहिलं.
स्वाध्यायवन्तः सततक्रियाश्च धर्मप्रधानाश्च शुचिव्रताश्च। सत्ये स्थितास्तस्य महारथस्य सत्यव्रतस्यागमनप्रतीक्षाः
स्वाध्याय करणारे, नेहमी कर्म करणारे, धर्मनिष्ठ, शुद्ध व्रत पाळणारे आणि सत्यावर स्थिर असलेले, ते सर्वजण त्या सत्यव्रती महा-रथीच्या आगमनाची वाट पाहत होते.
इहैव हर्षोऽस्तु समागतानां क्षिप्रं कृतास्त्रेण धनंजयेन। इति ब्रुवन्तः परमाशिपस्ते पार्थास्तपोयोगपरा बभूवुः
इथे एकत्र आलेल्यांना आनंद होऊ द्या, कारण धनंजयाने शस्त्रविद्या मिळवली की लवकरच संपत्ती मिळणार आहे, असे म्हणत पांडव श्रेष्ठ धनुर्धारी तप व योग यांना मन लावून लागले.
दृष्ट्वा विचित्राणि गिरौ वनानि किरीटिनं चिन्तयतामभीक्ष्णम्। बभूव राविर्दिवसश्च तेषां संवत्सरेणैव समानरूपः
पर्वतावरील रंगीबेरंगी जंगलं पाहून मुकुटधारी सतत विचार करत होता; त्यांच्या साठी वर्षभर सूर्य आणि दिवस सारखेच वाटू लागले.