देशं विरजसं पश्य मेरोः शिखरमुत्तमम्। यत्रात्मतृप्तैरध्यास्ते देवैः सह पितामहः
मेरूच्या शिखरावर असलेला तो निर्मळ प्रदेश पाहा, जिथे स्वतःत तृप्त असलेले पितामह देवतांसह वास करतात.
यमाहुः सर्वभूतानां प्रकृतेः प्रकृतिं ध्रुवम्। अनादिनिधनं देवं प्रभुं नारायणं परम्
ज्याला सर्व सृष्टीची आणि निसर्गाची अखंड मूळ म्हणतात, तो आद्य, अनंत, सर्वश्रेष्ठ नारायण देव आहे.
ब्रह्मणः सदनात्तस्य परं स्थानं प्रकाशते। देवाश्च यत्नात्पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम्
ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानापासून एक अत्युच्च स्थान प्रकट होतं, जेथे देवता मोठ्या प्रयत्नांनी पाहण्याचा प्रयत्न करतात—ते संपूर्ण तेजाने भरलेलं, पवित्र आणि मंगल आहे.
अत्यर्कानलदीप्तं तत्स्थानं विष्णोर्महात्मनः। स्वयैव प्रभया राजन्दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः
तो विष्णूचा दिव्य स्थान सूर्य आणि अग्नीपेक्षाही अधिक तेजस्वी आहे; त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशामुळे, राजन, देव किंवा दैत्यही त्याच्याकडे पाहू शकत नाहीत.
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते
पूर्व दिशेला, मेरू पर्वतावर नारायणाचं स्थान अत्यंत तेजाने उजळून निघालं आहे.
यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभूः। भासयन्सर्वभूतानि सुश्रियाऽभिविराजते
तेथे, प्रिय, सर्व भूतांचे स्वामी आणि सर्व सृष्टीचा आधार असलेला तो प्रभू, आपल्या अद्वितीय सौंदर्याने सर्व जीवांना प्रकाशित करतो.
नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षयः। प्राप्नुवन्ति गतिं ह्येतां यतीनां भावितात्मनाम्
प्रिय, या मार्गाला ब्रह्मर्षी किंवा महर्षी सुद्धा पोहोचू शकत नाहीत; फक्त शुद्ध अंतःकरण असलेल्या योग्य तपस्वींनाच तो मार्ग मिळतो.
न तं ज्योतींपि सर्वाणि प्राप्य भासन्ति पाण्डव। स्वयंप्रभुरचिन्त्यात्मा तत्र ह्यतिविराजते
पांडवा, त्या तेजस्वी स्थानावर पोहोचल्यानंतर दुसरे कोणतेही प्रकाश तिथे चमकत नाहीत; तिथे स्वतःप्रकाशित, अगम्य आत्मा अत्यंत तेजाने प्रकटतो.
यतयस्तत्र गच्छन्ति भक्त्या नारायणं हरिम्। परेण तपसा युक्ता भाविताः कर्मभिः शुभैः। योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिताः
तपस्वी भक्तीने नारायण हरिच्या चरणी जाऊन, श्रेष्ठ तप, शुभ कर्मांनी शुद्ध झालेले, योगसिद्ध, महात्मे, अंधकार व मोहापासून मुक्त होऊन त्या स्थानाला पोहोचतात.
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत। स्वयंभुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम्
भरता, तिथे पोहोचल्यानंतर ते पुन्हा या जगात परत येत नाहीत; ते स्वयंभू, महात्मा, देवांचा देव, सनातन प्रभू यांना प्राप्त होतात.
स्थानमेतन्महाभाव ध्रुवमक्षयमव्ययम्। ईश्वरस्य सदा ह्येतत्प्रणमात्र युधिष्ठिर
हे महाबाहु, हे स्थान कायमचं, अविनाशी आणि शाश्वत आहे; हे नेहमीच प्रभूचं असतं, युधिष्ठिरा, फक्त वंदन केल्यानेही.
[एनं त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम्। प्रदक्षिणमुपावृत्यकुरुतः कुरुनन्दन
कुरुनंदना, दररोज मेरू, सूर्य, चंद्र आणि ध्रुव तारा याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालतात.
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः। परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम् ।।]
हे निष्पाप राजा, सर्व प्रकाशमान तारे आणि ग्रह देखील सर्व बाजूंनी गिरिराजाच्या भोवती प्रदक्षिणा करतात.
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन्भगवानपि। कुरुते वितमस्कर्मा आदित्योऽभिप्रदक्षिणम्
सर्व हे तेजस्वी प्रकाश आपल्याबरोबर घेऊन, पवित्र आणि पापरहित सूर्य देखील त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा करतो.
अस्तं प्राप्य ततः सन्ध्यामतिक्रम्य दिवाकरः। उदीचीं भजते काष्ठां बहुधा पर्वसन्धिषु
अस्ताला गेल्यावर, संध्याकाळ ओलांडून, सूर्य ऋतूंच्या संधिकालात अनेक प्रकारे उत्तरेकडे मार्गक्रमण करतो.
सुमेरुमनुवृत्तः स पुनर्गच्छति पाण्डव। प्राङ्युखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः
पांडवा, सुमेरू पर्वताच्या मागे सूर्यदेव पुन्हा पूर्वेकडे जातो, सर्व जीवांच्या कल्याणासाठी कार्यरत असतो.
स सम्यग्विभजन्कालान्बहुधा पर्वसन्धिषु। तथैव भगवान्सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति
तो ऋतूंच्या संधिकालात काळ योग्य प्रकारे विभागतो; त्याचप्रमाणे भगवंत सोम (चंद्र) देखील नक्षत्रांसह मार्गक्रमण करतो.
एवमेतं त्वतिक्रम्य महामेरुमतन्द्रितः। सोमश्च विभजन्कालं बहुधा पर्वसन्धिषु। भासयन्सर्वभूतानि पुनर्गच्छति सागरम्
अशा प्रकारे, थकवा न येता, महा मेरू ओलांडून, सोम देखील ऋतूंच्या संधिकालात काळाचे विभाजन करतो, सर्व जीवांना प्रकाश देतो आणि पुन्हा समुद्राकडे जातो.
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भासयञ्जगत्। मार्गमेतमसंबाधमादित्यः परिवर्तते
त्याचप्रमाणे, अंधार दूर करणारा देव आपल्या किरणांनी जग उजळवतो आणि सूर्य या अडथळ्यांशिवाय मार्गावर फिरतो.
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम्। ततः सर्वाणि भूतानि कालं शिशिरमृच्छति
थंडीचे ऋतू निर्माण करण्याच्या इच्छेने तो दक्षिण दिशेकडे वळतो; मग सर्व जीव शिशिर ऋतूचा अनुभव घेतात.
स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा। तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः स विभावसुः
स्थावर आणि जंगम सजीवांची ऊर्जा जेव्हा मागे घेतली जाते, तेव्हा तो तेजस्वी अग्नी ती सर्व ऊर्जा आपल्यात एकत्र करतो.
ततः स्वेदः क्लमस्तन्द्री ग्लानिश्च भजते नरान्। प्राणिभिः सततं स्वप्नोह्यभीक्ष्णं च निपेव्यते
मग घाम, थकवा, आळस आणि अशक्तपणा माणसांना व्यापून टाकतो; आणि सर्व प्राण्यांना वारंवार झोप येते.
एवमेतमनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान्। पुनः सृजति वर्षाणि भगवान्भासयन्प्रजाः
अशा प्रकारे, हे अगम्य मार्ग आडवून, सूर्य पुन्हा पाऊस पाडतो आणि सृष्टीला प्रकाश देतो.
वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान्। वर्धयनसुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते
पाऊस, वारा, उष्णता आणि सुखांनी, तो महान तेजस्वी सूर्य स्थावर आणि जंगम सजीवांना वाढवतो आणि पुन्हा मागे घेतो.
एवमेष चरन्पार्थ कालचक्रमतन्द्रितः। प्रकर्षन्सर्वभूतानि सविता परिवर्तते
असा हा सूर्य, पार्था, काळाच्या चक्रात थांबता न फिरत सर्व सजीवांना पुढे नेतो.
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव। आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः
त्याची गती अखंड आहे, पांडवा; तो कधीच थांबत नाही, सजीवांची ऊर्जा घेऊन ती पुन्हा सोडतो.
विभजन्सर्वभूतानामायुः कर्म च भारत। अहोरात्रं कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः
सर्व सजीवांचे आयुष्य आणि कर्म विभागून, हे भारत, हा सर्वशक्तिमान नेहमीच दिवस-रात्र, क्षण आणि प्रहर निर्माण करतो.
तस्मिन्नगेन्द्रे वसतां तु तेषां महात्मनां सद्व्रतमास्थितानाम्। रतिः प्रमोदश्च बभूव तेषा- माकाङ्क्षतां दर्शनमर्जुनस्य
त्या महान पर्वतावर राहणाऱ्या, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या महात्म्यांना अर्जुनाच्या दर्शनाची इच्छा होती आणि त्यांना आनंद व समाधान मिळाले.
तान्वीर्ययुक्तान्सुविशुद्धसत्वां- स्तेजस्विनः सत्यधृतिप्रधानान्। संप्रीयमाणा बहवोऽबिजग्मु- र्गन्धर्वसङ्घाश्च महर्षयश्च
शक्तिशाली, शुद्ध मनाचे, तेजस्वी आणि सत्यधैर्य असलेल्या त्या लोकांकडे आनंदाने अनेक गंधर्व आणि महर्षी आले.
तं पादपैः पुष्पफलैरुपेतं नगोत्तमं प्राप्य महारथानाम्। मनःप्रसादः परमो बभूव यथा दिवं प्राप्य मरुद्गणानाम्
फुलांनी आणि फळांनी भरलेल्या वृक्षांनी सजलेल्या त्या उत्तम पर्वतावर पोहोचल्यावर, त्या महान रथींच्या मनाला परम समाधान मिळाले, जणू मरुतगणांना स्वर्ग मिळाला.