सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम्। सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः
सोनं, चांदी, गायी — हे मी तुझ्याकडून मागत नाही, राजा; तुझं यज्ञ थांबावं — आणि आमच्या मातृकुळाचं कल्याण व्हावं.
आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा। पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः
आस्तिकाने असं म्हटल्यावर, परीक्षित राजा त्या उत्तम वक्त्या आस्तिकाला पुन्हा पुन्हा म्हणू लागला.
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम। अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन
द्विजश्रेष्ठा, तू दुसरा काही वर माग, तुझं भलं होवो; पण भृगुनंदन आस्तिकाने दुसरा कोणताही वर मागितला नाही.
ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम्। राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम्
तेव्हा, तात, तिथे असलेल्या सर्व वेदज्ञ मंडळींनी एकत्रितपणे राजाला सांगितलं: 'या ब्राह्मणाला त्याचा वर मिळू द्या.'
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने। तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज
या सर्पयज्ञात जे सर्प आहुतीच्या अग्नीत पडले, त्यांची सर्व नावं मला ऐकायची आहेत, सूतपुत्रा.
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च। न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम
इथे हजारो, लाखो, कोटी सर्प नष्ट झाले; त्यांची नावं सर्व सांगणं शक्य नाही, ब्राह्मणश्रेष्ठा, कारण त्यांची संख्या खूप मोठी आहे.
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे। उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि
आता मी तुला मुख्य सर्पांची नावे सांगतो, जी अग्नीमध्ये आहुती दिली गेली होती. नीट ऐक.
वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे। नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान्
वास्तविक वासुकिच्या कुळातील जे श्रेष्ठ आणि थोर सर्प होते—काळे, लाल, पांढरे, भयंकर, मोठ्या देहाचे आणि विषाने भरलेले—त्यांची नावे मी तुला सांगतो.
अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान्। कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः
आईच्या शब्दांनी आणि दंडाने त्रस्त, असहाय्य आणि दीन झालेले शल, पाल, हलीमक, पिच्छल, मानस आणि असंख्य इतर सर्प अग्नीमध्ये आहुती देण्यात आले.
पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः। हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः
पिच्छल, कौणप, चक्र, काळवेग, प्रकालन, हिरण्यबाहू, शरण, कक्षक आणि काळदंतक—ही त्यांची नावे.
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने। अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः। प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः
हे सर्व वासुकिच्या कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आणि असेच अनेक इतर त्यांच्या कुळातील, भयंकर रूपाचे आणि बलाढ्य सर्पही प्रज्वलित अग्नीमध्ये आहुती देण्यात आले.
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान्। पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः
आता मी तक्षकाच्या कुळातील सर्पांची नावे सांगतो—पुच्छांडक, मंडलक, पिंडसेक्त, रभेनक—हे नीट ऐक.
उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः। शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः
उच्छिख, शरभ, भंग, बिल्वतेज, विरोधन, शिली, शलाकर, मूक, सुकुमार आणि प्रवेपन—ही त्यांची नावे.
मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः। एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम्
मुद्गर, शिशुरोम, सुरोम आणि महाहनु—हे तक्षकाच्या कुळातील सर्पही अग्नीमध्ये गेले.
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः। विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः
पारावत, पारियात्र, पांडर, हरिण, कृश, विहंग, शरभ, मोद, प्रमोद आणि संहतापन—ही त्यांची नावे.
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम्। कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम
हे सर्व ऐरावताच्या कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आता, श्रेष्ठ ब्राह्मण, कौरव्य कुळातील सर्पांची नावे मी तुला सांगतो.
एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः। बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ
एरक, कुंडल, वेणी, वेणिस्कंध, कुमारक, बाहुक, शृंगबेर, धूर्तक आणि प्रातरातक—ही त्यांची नावे.
कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम्। धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम्
हे सर्व कौरव्य कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आता, योग्य प्रकारे, धृतराष्ट्र कुळातील सर्पांची नावे ऐक.
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान्। शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ
हे ब्राह्मण, वाऱ्यासारखी वेगवान आणि विषाने भरलेली, प्रसिद्ध अशी जी नावे आहेत ती मी सांगतो—शंकुकर्ण, पिठरक आणि कुठारमुखसेचक.
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः। अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः
पूर्णांगद, पूर्णमुख, प्रहास, शकुनी, दरी, अमाहठ, कामठक, सुसेण, मानस आणि अव्यय—ही त्यांची नावे.
अष्टावक्रः कोमलकः श्वसनो मौनवेपगः।' भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोदपारकः। ऋषभो वेगवान्नागः पिण्डारकमहाहनू
अष्टावक्र, कोमलक, श्वसन, मौनवेपग, भैरव, मुंडवेदांग, पिशंग, उदपारक, ऋषभ, वेगवान, पिंडारक आणि महाहनु—ही त्यांची नावे.
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धपटवासकौ। वराहको वीरणकः सुचित्रश्चित्रवेगिकः
रक्तांग, सर्वसारंग, समृद्धपटवास, वराहक, वीरणक, सुचित्र आणि चित्रवेगिक—ही त्यांची नावे.
पराशरस्तरुणको मणिः स्कन्धस्तथाऽऽरुणिः। इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः
पराशर, तरुणक, मणी, स्कंध आणि अरुणि—हे सर्व कीर्ती वाढवणारे सर्प मी सांगितले.
प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः। एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च सन्ततिः
त्यांची संख्या फार मोठी असल्यामुळे सर्वांची नावे सांगता आली नाहीत. मुख्य सर्प, त्यांची संतती आणि त्यांच्या पुढील पिढ्या मी सांगितल्या.
न शक्यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः। `द्विशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च सप्तशीर्षास्तथाऽपरे। दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः
ज्यांनी त्या प्रज्वलित अग्नीत प्रवेश केला, त्यांची संख्या मोजता येणार नाही. काहींना दोन डोकी होती, काहींना पाच, काहींना सात, दहा, शंभर, तर काहींना अगणित डोकी होती.
कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः। महाकाया महावेगाः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः
त्या भयंकर सृष्टीचा नाश करणाऱ्या ज्वाळांसारख्या आणि विषासारख्या असंख्य प्राणी, शेकडो हजारांनी त्या यज्ञात समर्पित झाले. त्यांचे शरीर मोठे, वेग प्रचंड आणि उंची पर्वताच्या शिखराइतकी होती.
योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः। कामरूपाः कामबला दीप्तानलविषोल्बणाः
त्यांची लांबी एक योजन आणि रुंदी दोन योजन होती. ते इच्छेनुसार रूप धारण करू शकत, इच्छेप्रमाणे बलवान होते आणि त्यांच्या अंगातून प्रखर अग्नी व विष प्रकट होत होते.
दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपाडिताः
त्या सर्वांना त्या महान यज्ञात जाळून टाकले गेले, जणू ब्रह्मदंडाने त्यांचा नाश झाला.
इदमत्यद्भुतं चान्यदास्तीकस्यानुशुश्रुम। तथा वरैश्छन्द्यमाने राज्ञा पारिक्षितेन हि
आम्ही आस्तिकाबद्दल आणखी एक अद्भुत कथा ऐकली आहे. राजा परीक्षित वर मागणाऱ्यांना हवे तसे वर देत होता.
इन्द्रहस्ताच्च्युतो नागः ख एव यदतिष्ठत। ततश्चिन्तापरो राजा बभूव जनमेजयः
इंद्राच्या हातातून सुटलेला सर्प आकाशातच लोंबकळत राहिला. तेव्हा राजा जनमेजयाच्या मनात चिंता निर्माण झाली.