यदिदं साहसं भीम कृष्णार्थे कृतवानसि। मामनादृत्य देवांश्च विनाशं यक्षरक्षसाम्
भीम, तू कृष्णासाठी जे धाडस केलं आहेस, माझी आणि देवांची पर्वा न करता, यक्ष-राक्षसांच्या विनाशाचीही भीती न बाळगता—
स्वबाहुबलमाश्रित्य तेनाहं प्रीतिमांस्त्वयि। शापादद्य विनिर्मुक्तो घोरादस्माद्वृकोदर
आपल्या स्वतःच्या बळावर विश्वास ठेवून तू हे केलंस, त्यामुळे मी तुझ्यावर खूष आहे; आज, वृकोदर, मी या भयंकर शापातून मुक्त झालो आहे.
अहं पूर्वमगस्त्येन क्रुद्धेन परमर्षिणा। शप्तोऽपराधे कस्मिंश्चित्तस्यैषा निष्कृतिर्ध्रुवम्
पूर्वी, मी महर्षी अगस्त्य यांच्या कोपामुळे, त्यांच्या काही अपराधामुळे शापित झालो होतो; हेच त्या शापाची खरी शिक्षा आहे.
दृष्टो हि मम संक्लेशः पुरा पाण्डवनन्दन। न तवात्रापराधोस्ति कथंचिदपि पाण्डव
पांडवांमध्ये आनंद देणारा, माझ्या यातना पूर्वी पाहिल्या गेल्या; पांडवा, या सगळ्यात तुझा काहीही दोष नाही.
कथं शप्तोसि भगवन्नगस्त्येन महात्मना। श्रोतुमिच्छाम्यहं देव यथैतच्छापकारणम्
भगवंत, त्या महात्मा अगस्त्यांनी तुला कसा शाप दिला, हे मला ऐकायचं आहे; त्या शापामागचं कारण काय, ते सांग.
इदं चाश्चर्यभूतं मे यत्क्रोधात्तस् धीमतः। तदैव त्वं न निर्दग्धः सबलः सपदानुगः
हे मला फारच आश्चर्य वाटतं, की त्या बुद्धिमान ऋषीच्या रागामुळे तू आणि तुझी सेना व अनुयायी लगेच जळून गेले नाहीत.
देवतानामभून्मन्त्रः कुशावत्यां नरेश्वर
राजा, कुशावती नगरीत देवतांचा एक विधी सुरू होता.
वृतस्तत्राहमगमं महापद्मशतैस्त्रिभिः। यक्षाणआं घोररूपाणां विविधायुधधारिणाम्
तेथे मी तीनशे मोठ्या कमळांच्या तलावांनी वेढलेला, विविध शस्त्रांनी सज्ज, भयानक रूप असलेल्या यक्षांसह गेलो.
अध्वन्यहमथापश्यमगस्त्यमृपिसत्तमम्। उग्रं तपस्तप्यभानं यमुनातीरमाश्रितम्। नानापक्षिगणाकीर्णं पुष्पितद्रुमशोभितम्
मग वाटेत मला यमुनेच्या काठी, विविध पक्ष्यांनी गजबजलेल्या आणि फुललेल्या झाडांनी शोभलेल्या ठिकाणी, कठोर तपश्चर्या करणारे श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य दिसले.
तमूर्द्वबाहुं दृष्ट्वैव सूर्यस्याभिमुखे स्थितम्। तेजोराशिं दीप्यमानं हुताशनमिवैधितम्
त्यांना सूर्याच्या दिशेने उभं राहून, दोन्ही हात वर करून, तेजाने प्रज्वलित झालेलं, अग्नीप्रमाणे झळाळतं मी पाहिलं.
राक्षसाधिपतिः श्रीमान्मणिमान्नाम मे सखा। मौर्क्यादज्ञानभावाच्च दर्पान्मोहाच्च पार्थिव
राक्षसांचा तेजस्वी अधिपती, माझा मित्र मणिमान, अज्ञान, गर्व आणि मोहामुळे, राजा—
न्यष्ठीवदाकाशगतो महर्षेस्तस्य मूर्धनि। ततः क्रुद्धः स भगवानुवाचेदं तपोधनः
तो, मुसळासारखा आकाशातून झेपावत, त्या महर्षीच्या डोक्यावर पडला; तेव्हा रागावून त्या तपस्वी भगवंतांनी असे शब्द उच्चारले.
मामवज्ञाय दुष्टात्मा यस्मादेष सखा तव। धर्षणां कृतवानेतां पश्यतस्ते धनेश्वर
तुझा हा दुष्ट मित्र, मला अव्हेरून, हे अपमान केलं आहे, धनाधिपती, आता बघ, त्याचा परिणाम काय होतो.
त्वं चाप्येभिर्हतैः सैन्यैः क्लेशं प्राप्नुहि दुर्भते। तमेव मानुषं दृष्ट्वाकिल्विषाद्विप्रमोक्ष्यसे
आणि तू, आपल्या मारलेल्या सैन्यांसह, दु:ख भोगशील; जेव्हा त्या माणसाला पाहशील, तेव्हा तुझ्या पापातून मुक्त होशील.
सैन्यानां तु तवैतेषां पुत्रपौत्रबलान्वितम्। न शापं प्राप्यते घोरं गच्छ तेऽऽज्ञां करिष्यति
पण तुझ्या सैन्यातले ज्यांना मुले आणि नातवंडे आहेत, त्यांना हा भयंकर शाप लागू पडणार नाही; जा, तो स्वतःच्या अज्ञानाप्रमाणे वागेल.
एष शापो मया प्राप्तः प्राक्तस्मादृषिसत्तमात्। स भीमेन महाराज भ्रात्रा तव विमोक्षितः
हा शाप मला त्या श्रेष्ठ ऋषीकडून पूर्वी मिळाला होता; भीम, तुझ्या भावाने, राजन, तो शाप दूर केला आहे.
युधिष्ठिर धृतिर्दाक्ष्यं देशकालपराक्रमाः। लोकतन्त्रविधानानामेष पञ्चविधो विधिः
युधिष्ठिरा, धीर, कौशल्य, योग्य वेळी आणि जागी शौर्य, आणि लोकव्यवहाराचे नियम—हे पाच प्रकारचे आचार आहेत.
धृतिमन्तश्च दक्षाश्च स्वे स्वे कर्मणि भारत। पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगेऽभवन्
भारता, स्वतःच्या कर्तव्यात धैर्यवान आणि कुशल, शौर्याचे नियम जाणणारे लोक, कृतयुगात होते.
धृतिमान्देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित्। क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ शास्ति वै पृथिवीमनु
धैर्यवान, वेळेचं आणि जागेचं ज्ञान असलेला, सर्व कर्तव्यांचे नियम जाणणारा क्षत्रिय, हे क्षत्रियश्रेष्ठ, खरोखर पृथ्वीचं राज्य करतो.
य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु। स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम्
पार्था, जो माणूस सर्व कामांत असं वागतो, तो या जगात कीर्ती मिळवतो आणि मृत्यूनंतरही उत्तम स्थान मिळवतो.
देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम्। संप्राप्तस्त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह
इंद्राने दुसऱ्या वेळेचं आणि जागेचं इच्छित, आपली शौर्य दाखवून, वसूंना सोबत घेऊन त्रैलोक्याचं राज्य मिळवलं.
[यस्तु केवलसंरम्भात्प्रपातं न निरीक्षते।] पापात्मा पापबुद्धिर्यः पापमेवानुवर्तते। कर्मणामविभागज्ञः प्रेत्य चेह विनश्यति
जो माणूस केवळ उतावळेपणाने परिणामांचा विचार करत नाही, ज्याचं मन वाईट आहे, जो फक्त वाईट मार्गाने चालतो आणि कर्मांमध्ये फरक ओळखत नाही, तो या जगात आणि मृत्यूनंतरही नष्ट होतो.
अकालज्ञः सुदुर्मेधाः कार्याणामविशेषवित्। वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह विनश्यति
जो योग्य वेळ ओळखत नाही, ज्याचं समज कमी आहे, जो कर्मांमध्ये भेद करत नाही आणि व्यर्थ प्रयत्न करतो, तो या जगात आणि मृत्यूनंतरही नष्ट होतो.
साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम्। सर्वेषामर्थलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः
जे लोक उतावळेपणाने वागतात, कपटी आणि वाईट मनाचे असतात, आणि धनाची लालसा बाळगतात, त्यांना पाप निश्चितच मिळतं.
अधर्मज्ञोऽवलिप्तश्च बालबुद्धिरमर्षणः। निर्भयो भीमसेनोऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ
हा भीमसेन धर्माचं ज्ञान नसलेला, गर्विष्ठ, बालबुद्धी आणि असहिष्णु आहे, तो निर्भय आहे; म्हणून, पुरुषश्रेष्ठा, त्याला थांबवा.
आर्ष्टिषेणस् राजर्षेः प्राप्य भूयस्त्वमाश्रमम्। तमिस्रां प्रथमां तत्र वीतशोकभयो वस
राजर्षी अर्ष्टिषेण यांच्या मोठ्या आश्रमात पोहोचून, त्या पहिल्या अंधारात, शोक आणि भीतीपासून मुक्त होऊन तिथे राहा.
अलकां सह गन्धर्वैर्यक्षैश्च सह किन्नरैः। `गमिष्यामि महाबाहो त्वं चापि बदरीं व्रज
महाबाहू, मी गंधर्व, यक्ष आणि किन्नरांसह अलकाकडे जाईन, आणि तू बदरीकडे जा.
मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः। रक्षन्तु त्वां महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः
मनुष्यराजा, मी नेमलेले सर्व गिरिवासी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण तुझ्या सोबत असताना, हे महाबाहू, ते तुझं रक्षण करतील.
साहसेषु च संतिष्ठंस्त्वया शैले वृकोदरः। वार्यतां साध्वयं राजंस्त्वया धर्मभृतांवर
भीमसेन डोंगरावर धाडसी कृत्यांसाठी सज्ज असताना, राजा, धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुला, या सज्जनाला थांबवावं.
इतः परं च वो राजन्द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः। उपश्थास्यन्ति वो राजन्रक्षिष्यन्ते च वः सदा
राजा, यापुढे वनात राहणारे लोक तुम्हाला पाहतील, तुमची सेवा करतील आणि नेहमीच तुमचं रक्षण करतील.