पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत्। हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ
पुरंदराने तो यज्ञ पाहून तक्षकासोबत आत प्रवेश केला, पण घाबरलेल्या तक्षकाला सोडून स्वतःच्या घराकडे निघून गेला.
इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः। मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः। `तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन्
इंद्र निघून गेल्यावर, राजेंद्र, तक्षक भीतीने आणि गोंधळून गेला होता, मंत्राच्या शक्तीने तो अग्नीच्या ज्वाळेजवळ ओढला गेला; हे पाहून ऋत्विजांनी असे शब्द सांगितले.
अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप। श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम्
राजा, हा तक्षक आता तुझ्या अधीन वेगाने येतो आहे; त्याचा भीषण, भयंकर आवाज ऐकू येतोय.
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः। घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः
नक्कीच, वज्रधारी इंद्राने त्याला सोडून दिलं आहे, तो मंत्रामुळे आकाशातून खाली पडतो आहे, घाबरलेला आणि भान हरपलेला तो सर्पराज मोठ्या वेदनेने श्वास घेत घेत जवळ येतो आहे.
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो। अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि
राजेंद्र, तुझं यज्ञ व्यवस्थित सुरू आहे; आता या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वर द्यायला पाहिजे.
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्। वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम्
तुला, जो तरुण आणि अगाध आहेस, मी योग्य असा वर देईन; तुझ्या मनात जे काही आहे ते माग, आणि शक्य असेल तर मी ते नक्की देईन.
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि। इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत्
तक्षक सर्पराज अग्नीमध्ये पडणार असताना, आस्तिकाने त्या वेळी मध्ये येऊन असे शब्द सांगितले.
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय। सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः
राजा जनमेजय, जर तू मला वर देणार असशील तर मी हेच मागतो: तुझं यज्ञ थांबावं आणि इथून पुढे कोणताही सर्प इथे पडू नये.
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः। नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत्
त्याने असं म्हटल्यावर, परीक्षिताचा पुत्र मनात फारसा आनंदी नसतानाही आस्तिकाला असे म्हणाला.
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो। तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम
सोनं, चांदी, गायी किंवा तुला जे काही हवं असेल ते मी तुला देईन, पण ब्राह्मण, माझं यज्ञ थांबू नये.
सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम्। सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः
सोनं, चांदी, गायी — हे मी तुझ्याकडून मागत नाही, राजा; तुझं यज्ञ थांबावं — आणि आमच्या मातृकुळाचं कल्याण व्हावं.
आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा। पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः
आस्तिकाने असं म्हटल्यावर, परीक्षित राजा त्या उत्तम वक्त्या आस्तिकाला पुन्हा पुन्हा म्हणू लागला.
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम। अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन
द्विजश्रेष्ठा, तू दुसरा काही वर माग, तुझं भलं होवो; पण भृगुनंदन आस्तिकाने दुसरा कोणताही वर मागितला नाही.
ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम्। राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम्
तेव्हा, तात, तिथे असलेल्या सर्व वेदज्ञ मंडळींनी एकत्रितपणे राजाला सांगितलं: 'या ब्राह्मणाला त्याचा वर मिळू द्या.'
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने। तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज
या सर्पयज्ञात जे सर्प आहुतीच्या अग्नीत पडले, त्यांची सर्व नावं मला ऐकायची आहेत, सूतपुत्रा.
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च। न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम
इथे हजारो, लाखो, कोटी सर्प नष्ट झाले; त्यांची नावं सर्व सांगणं शक्य नाही, ब्राह्मणश्रेष्ठा, कारण त्यांची संख्या खूप मोठी आहे.
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे। उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि
आता मी तुला मुख्य सर्पांची नावे सांगतो, जी अग्नीमध्ये आहुती दिली गेली होती. नीट ऐक.
वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे। नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान्
वास्तविक वासुकिच्या कुळातील जे श्रेष्ठ आणि थोर सर्प होते—काळे, लाल, पांढरे, भयंकर, मोठ्या देहाचे आणि विषाने भरलेले—त्यांची नावे मी तुला सांगतो.
अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान्। कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः
आईच्या शब्दांनी आणि दंडाने त्रस्त, असहाय्य आणि दीन झालेले शल, पाल, हलीमक, पिच्छल, मानस आणि असंख्य इतर सर्प अग्नीमध्ये आहुती देण्यात आले.
पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः। हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः
पिच्छल, कौणप, चक्र, काळवेग, प्रकालन, हिरण्यबाहू, शरण, कक्षक आणि काळदंतक—ही त्यांची नावे.
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने। अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः। प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः
हे सर्व वासुकिच्या कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आणि असेच अनेक इतर त्यांच्या कुळातील, भयंकर रूपाचे आणि बलाढ्य सर्पही प्रज्वलित अग्नीमध्ये आहुती देण्यात आले.
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान्। पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः
आता मी तक्षकाच्या कुळातील सर्पांची नावे सांगतो—पुच्छांडक, मंडलक, पिंडसेक्त, रभेनक—हे नीट ऐक.
उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः। शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः
उच्छिख, शरभ, भंग, बिल्वतेज, विरोधन, शिली, शलाकर, मूक, सुकुमार आणि प्रवेपन—ही त्यांची नावे.
मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः। एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम्
मुद्गर, शिशुरोम, सुरोम आणि महाहनु—हे तक्षकाच्या कुळातील सर्पही अग्नीमध्ये गेले.
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः। विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः
पारावत, पारियात्र, पांडर, हरिण, कृश, विहंग, शरभ, मोद, प्रमोद आणि संहतापन—ही त्यांची नावे.
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम्। कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम
हे सर्व ऐरावताच्या कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आता, श्रेष्ठ ब्राह्मण, कौरव्य कुळातील सर्पांची नावे मी तुला सांगतो.
एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः। बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ
एरक, कुंडल, वेणी, वेणिस्कंध, कुमारक, बाहुक, शृंगबेर, धूर्तक आणि प्रातरातक—ही त्यांची नावे.
कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम्। धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम्
हे सर्व कौरव्य कुळातील सर्प अग्नीमध्ये गेले. आता, योग्य प्रकारे, धृतराष्ट्र कुळातील सर्पांची नावे ऐक.
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान्। शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ
हे ब्राह्मण, वाऱ्यासारखी वेगवान आणि विषाने भरलेली, प्रसिद्ध अशी जी नावे आहेत ती मी सांगतो—शंकुकर्ण, पिठरक आणि कुठारमुखसेचक.
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः। अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः
पूर्णांगद, पूर्णमुख, प्रहास, शकुनी, दरी, अमाहठ, कामठक, सुसेण, मानस आणि अव्यय—ही त्यांची नावे.