सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम्। यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न विकत्थसे
तुला कुणी केलेल्या चांगल्या गोष्टीचं योग्य उत्तर देता येतं ना? आणि वाईट कृत्यांपासून तू स्वतःला थांबवतोस ना? कुरुवंशातील श्रेष्ठ, तुला योग्य-अयोग्याची समज आहे आणि तू त्यानुसार वागतोस, अभिमान न करता, बरोबर ना?
यथार्हं मानिताः कच्चित्त्वया नन्दन्ति साधवः। वनेष्वपि वसन्कच्चिद्धर्ममेवानुवर्तसे
तू जेव्हा सज्जन लोकांचा योग्य मान करतोस, तेव्हा ते तुझ्यावर खूष असतात ना? आणि जरी तू या वनात राहत असलास, तरीही तू धर्माचं पालन करतोस ना?
कच्चिद्धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते। दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया
पार्था, तुझ्या दान, धर्म, तप, शुद्धता, प्रामाणिकपणा आणि सहनशीलतेमुळे द्रौम्य ऋषी कधी दुःखी होत नाहीत ना?
पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्पार्थानुवर्तसे। कच्चिद्राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव
पार्था, तू आपल्या वडील आणि आजोबांनी दाखवलेल्या वागणुकीचं अनुसरण करतोस ना? पांडवा, तू राजर्षींच्या मार्गावर चालतोस ना?
स्वेस्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः। पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च रमन्ति च
प्रत्येक कुळात जेव्हा पुत्र किंवा नातू जन्माला येतो, तेव्हा पितृलोकात असलेले पूर्वज कधी दुःखी होतात, तर कधी आनंदही मानतात.
किं तस्य दुष्कृतेऽस्माभिः संप्राप्तव्यं भविष्यति। किं चास्य सुकृतेऽस्माभिः प्राप्तव्यमिति शोभनं
आपल्या वाईट कृत्यांमुळे त्याला काय दुःख भोगावं लागेल? आणि आपल्या चांगल्या कर्मामुळे त्याला काय लाभ होईल? अशीच ही श्रेष्ठ विचारधारा आहे.
पिता माता तथैवाग्निर्गुरुरात्मा च पञ्चमः। यस्यैतेपूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ
पार्था, ज्या व्यक्तीने वडील, आई, अग्नी, गुरु आणि स्वतःला योग्य मान दिला आहे, त्याने दोन्ही लोक जिंकले आहेत.
भगवन्नार्य माऽऽहैतद्यथावद्धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते विधिवन्मया
भगवंत, कृपया शंका करू नका. मी धर्मानुसार, आपल्या पूर्ण क्षमतेनुसार आणि योग्य रीतीने सर्व कर्तव्ये पार पाडतो.
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च प्लवमाना विहायसा। जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषयः पर्वसन्धिषु
या पर्वताच्या शिखरांवर काही ऋषी आहेत, जे फक्त पाणी किंवा वायूवर जगतात, आकाशात विहार करतात आणि पर्वतांच्या सांध्यांमध्ये वास करतात.
कामिनः सह कान्ताभिः परस्परमनुव्रताः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्था यथा किंपुरुषा नृप
राजा, तिथे काही कामी जीव त्यांच्या प्रियांसोबत, एकमेकांवर निष्ठा ठेवून, पर्वतशिखरांवर राहतात, जणू काही किंपुरुषांसारखेच.
अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च। दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः
पार्था, तिथे अनेक गंधर्व आणि अप्सरा दिसतात, जे कधी कच्च्या कापडाचे, तर कधी रेशमी वस्त्र घालतात.
विद्याधरगणाश्चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः। महोरगगणाश्चैव सुपर्णाश्चारणादयः
तिथे पुष्पमाळांनी सजलेले, सुंदर दिसणारे विद्याधरांचे समूह आहेत, तसेच महान सर्प, सुपर्ण आणि चारण यांचेही समुदाय आहेत.
अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसन्धिषु। भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निःस्वनः
या पर्वताच्या वरच्या भागात, पर्वतांच्या सांध्यांमध्ये, भेरी, पखवाज, शंख आणि मृदंग यांचे आवाज ऐकू येतात.
इहस्थैरेव तत्सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः। न कार्या वः कथंचित्स्यात्तत्राभिगमने मतिः
भरतश्रेष्ठांनो, हे सर्व इथे राहणाऱ्यांकडून ऐकावं. तिथे जाण्याचा विचारही करू नका.
न चाप्यतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः। विहारस्तत्र देवानाममानुषगतिस्तु सा
भरतश्रेष्ठांनो, या ठिकाणापलीकडे जाणं शक्य नाही. तिथे देवांचा विहार आहे, आणि ती वाट माणसांसाठी नाही.
ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यमिह भारत। द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः
भरता, इथे जर एखादा माणूस थोडाही अस्थिरपणे वागला, तर सर्व प्राणी त्याचा तिरस्कार करतात आणि राक्षस त्याला मारतात.
अस्यातिक्रम्य शिखरं कैलासस्य युधिष्ठिर। गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते
युधिष्ठिरा, कैलासाच्या या शिखरापलीकडे परम सिद्ध आणि देवर्षींचा मार्ग स्पष्टपणे दिसू लागतो.
चापलाद्धि न गन्तव्यं पार्त यानैस्ततः परम्। अयःशूलादिभिर्घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन
पार्था, पुढे गाड्यांवरून किंवा बेफिकिरीने जाऊ नये; कारण तेथे लोखंडी भाले वगैरे शस्त्रे घेऊन राक्षस येणाऱ्यांना ठार करतात, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या.
अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः। इह वैश्रवणस्तात पर्वसन्धिषु दृश्यते
मनुष्यश्रेष्ठा, येथे ऐश्वर्याने नटलेला आणि अप्सरांनी वेढलेला धनाचा स्वामी पर्वताच्या वाटांमध्ये दिसतो.
शिखरे तं समासीनमधिपं यक्षरक्षसाम्। प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तमिवोदितम्
शिखरावर बसलेल्या यक्ष-राक्षसांच्या अधिपतीकडे सर्व जीव आश्चर्याने पाहतात, जणू तो उगवलेल्या सूर्यासारखा तेजस्वी आहे.
देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च। गिरेः शिखरमुद्यानमिदं भरतसत्तम
भरतश्रेष्ठा, या पर्वताच्या शिखरावरील बाग देव, दानव, सिद्ध आणि वैश्रवण यांची आहे.
उपासीनस्य धनदं तुम्बुरोः पर्वसन्धिषु। गीतसामस्वनस्तात श्रूयते गन्धमादने
पर्वताच्या वाटांमध्ये धनाचा स्वामी तुंबुरूसोबत बसला असता, येथे गंधमादनावर गाण्याचा आणि स्तोत्रांचा आवाज ऐकू येतो, प्रिय.
एतदेवंविधं चित्रमिह तात युधिष्ठिर। प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुशः पर्वसन्धिषु
युधिष्ठिरा, अशा अनेक अद्भुत गोष्टी सर्व जीवांना पर्वताच्या वाटांमध्ये वारंवार पाहायला मिळतात.
भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च। वसध्वं पाण्डवश्रेष्ठा यावदर्जुनदर्शनात्
पांडवश्रेष्ठा, येथे ऋषींना शोभणारी आणि स्वादिष्ट फळे खा आणि अर्जुन भेटेपर्यंत येथेच राहा.
न तात चपलैर्भाव्यमिह प्राप्तैः कथंचन। `चपलः सर्वभूतानां द्वेष्यो भवति मानवः
प्रिय, येथे आलेल्यांनी कधीही अस्वस्थपणा करू नये; कारण अस्वस्थ माणूस सर्व जीवांना अप्रिय होतो.
उषित्वेह यथाकामं यथाश्रद्धं विहृत्य च। ततः शस्त्रजितां श्रेष्ठ पृथिवीं पालयिष्यसि
इच्छेनुसार येथे राहून आणि मनमुराद फिरून, नंतर, शस्त्रांनी जिंकणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू पृथ्वीचे राज्य करशील.
आर्ष्टिषेणाश्रमे तस्मिन्मम पूर्वपितामहाः। पाण्डोः पुत्रा महात्मान सर्वे दिव्यपराक्रमाः
महात्म्या, त्या आर्ष्टिषेणाच्या आश्रमात माझे पूर्वज, म्हणजे पांडूचे पुत्र, दिव्य पराक्रम असलेले, राहिले होते.
कियन्तं कालमवसन्पर्वते गन्धमादने। किंच चक्रुर्महावीर्याः सर्वेऽतिबलपौरुषाः
त्या महाशक्तिशाली आणि अतुल बळाचे वीर गंधमादन पर्वतावर किती काळ राहिले आणि त्यांनी तेथे काय केले?
कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम्। वसतां लोकवीराणामासंस्तद्ब्रूहि सत्तम
त्या महान आत्म्यांना, म्हणजे जगातील वीरांना, तेथे राहताना कोणते अन्न मिळत होते? हे मला सांग, श्रेष्ठ.
विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम्। यद्यच्चक्रे महाबाहुस्तस्मिन्हैमवते गिरौ
भीमसेनाने त्या सुवर्ण पर्वतावर जे काही पराक्रम केले, ते सर्व विस्ताराने मला सांग.