ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम्। नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः
ते शूर वीर आनंदाने भरलेले, श्रेष्ठ आनंद मिळवून, त्या पर्वतराजाचे दर्शन करताना कधीही तृप्त होत नव्हते.
उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः। आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा
मग त्यांनी फुलांच्या माळांनी आणि फळांनी लगडलेल्या झाडांनी सजलेले राजर्षी आर्ष्टिषेण यांच्या आश्रमाचे दर्शन घेतले.
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम्। पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन्
ते सर्व कठोर तपाने कृश, अंगावरील शिरा स्पष्ट दिसणारे आणि सर्व विद्यांमध्ये पारंगत असलेल्या आर्ष्टिषेण ऋषींकडे गेले.
युधिष्ठिरस्तमासाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम्। अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन्
युधिष्ठिराने, ज्यांचे पाप तपामुळे नष्ट झाले होते, अशा त्या ऋषींच्या जवळ जाऊन आनंदाने वंदन केले आणि डोकं झुकवून त्यांचे नाव उच्चारले.
ततः कृष्णा च भीमश्च यमौ च सुतपस्विनौ। शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे
मग कृष्णा, भीम आणि दोन्ही धर्मपुत्र, हेही महान तपस्वी, राजर्षींना डोके झुकवून त्यांच्या सभोवताली उभे राहिले.
तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः। यथान्यायमुपाक्रान्तस्तमृषिं संशितव्रतम्
त्याचप्रमाणे धर्म जाणणारे आणि पांडवांचे पुजारी धौम्य यांनीही योग्य रीतीने त्या दृढ व्रती ऋषीकडे प्रवेश केला.
अन्वजानात्स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा। पाण्डोः पुत्रान्कुरुश्रेष्ठानास्यतामिति चाब्रवीत्
त्या धर्मज्ञ मुनींनी दिव्य दृष्टीने पांडूचे श्रेष्ठ पुत्र ओळखले आणि 'बसा' असे सांगितले.
कुरूणामृषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः। सह भ्रातृभिरसीनं पर्यपृच्छदनामयम्
महातपस्वी ऋषीने, कुरूंच्या बुद्धिमान वृषभाचे, त्याच्या भावांसह आदराने स्वागत केले आणि त्यांची कुशल विचारपूस केली.
नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्धर्मे प्रवर्तसे। मातापित्रोश्च ते वृत्तिः कच्चित्पार्थ न सीदति
तू कधीही खोटं बोलत नाहीस ना? तू नेहमी धर्माचं पालन करतोस, असं मला वाटतं. आणि पार्था, तुझं आईवडिलांशी वागणंही कधी ढासळत नाही ना?
कच्चित्ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश्च पूजिताः। कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु
तुझ्या सर्व गुरुजनांचा आणि वयोवृद्ध वैद्यांचा तू योग्य सन्मान करतोस ना? पार्था, तू कधी वाईट कर्मांकडे मन लावीत नाहीस ना?
सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम्। यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न विकत्थसे
तुला कुणी केलेल्या चांगल्या गोष्टीचं योग्य उत्तर देता येतं ना? आणि वाईट कृत्यांपासून तू स्वतःला थांबवतोस ना? कुरुवंशातील श्रेष्ठ, तुला योग्य-अयोग्याची समज आहे आणि तू त्यानुसार वागतोस, अभिमान न करता, बरोबर ना?
यथार्हं मानिताः कच्चित्त्वया नन्दन्ति साधवः। वनेष्वपि वसन्कच्चिद्धर्ममेवानुवर्तसे
तू जेव्हा सज्जन लोकांचा योग्य मान करतोस, तेव्हा ते तुझ्यावर खूष असतात ना? आणि जरी तू या वनात राहत असलास, तरीही तू धर्माचं पालन करतोस ना?
कच्चिद्धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते। दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया
पार्था, तुझ्या दान, धर्म, तप, शुद्धता, प्रामाणिकपणा आणि सहनशीलतेमुळे द्रौम्य ऋषी कधी दुःखी होत नाहीत ना?
पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्पार्थानुवर्तसे। कच्चिद्राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव
पार्था, तू आपल्या वडील आणि आजोबांनी दाखवलेल्या वागणुकीचं अनुसरण करतोस ना? पांडवा, तू राजर्षींच्या मार्गावर चालतोस ना?
स्वेस्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः। पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च रमन्ति च
प्रत्येक कुळात जेव्हा पुत्र किंवा नातू जन्माला येतो, तेव्हा पितृलोकात असलेले पूर्वज कधी दुःखी होतात, तर कधी आनंदही मानतात.
किं तस्य दुष्कृतेऽस्माभिः संप्राप्तव्यं भविष्यति। किं चास्य सुकृतेऽस्माभिः प्राप्तव्यमिति शोभनं
आपल्या वाईट कृत्यांमुळे त्याला काय दुःख भोगावं लागेल? आणि आपल्या चांगल्या कर्मामुळे त्याला काय लाभ होईल? अशीच ही श्रेष्ठ विचारधारा आहे.
पिता माता तथैवाग्निर्गुरुरात्मा च पञ्चमः। यस्यैतेपूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ
पार्था, ज्या व्यक्तीने वडील, आई, अग्नी, गुरु आणि स्वतःला योग्य मान दिला आहे, त्याने दोन्ही लोक जिंकले आहेत.
भगवन्नार्य माऽऽहैतद्यथावद्धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते विधिवन्मया
भगवंत, कृपया शंका करू नका. मी धर्मानुसार, आपल्या पूर्ण क्षमतेनुसार आणि योग्य रीतीने सर्व कर्तव्ये पार पाडतो.
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च प्लवमाना विहायसा। जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषयः पर्वसन्धिषु
या पर्वताच्या शिखरांवर काही ऋषी आहेत, जे फक्त पाणी किंवा वायूवर जगतात, आकाशात विहार करतात आणि पर्वतांच्या सांध्यांमध्ये वास करतात.
कामिनः सह कान्ताभिः परस्परमनुव्रताः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्था यथा किंपुरुषा नृप
राजा, तिथे काही कामी जीव त्यांच्या प्रियांसोबत, एकमेकांवर निष्ठा ठेवून, पर्वतशिखरांवर राहतात, जणू काही किंपुरुषांसारखेच.
अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च। दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः
पार्था, तिथे अनेक गंधर्व आणि अप्सरा दिसतात, जे कधी कच्च्या कापडाचे, तर कधी रेशमी वस्त्र घालतात.
विद्याधरगणाश्चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः। महोरगगणाश्चैव सुपर्णाश्चारणादयः
तिथे पुष्पमाळांनी सजलेले, सुंदर दिसणारे विद्याधरांचे समूह आहेत, तसेच महान सर्प, सुपर्ण आणि चारण यांचेही समुदाय आहेत.
अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसन्धिषु। भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निःस्वनः
या पर्वताच्या वरच्या भागात, पर्वतांच्या सांध्यांमध्ये, भेरी, पखवाज, शंख आणि मृदंग यांचे आवाज ऐकू येतात.
इहस्थैरेव तत्सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः। न कार्या वः कथंचित्स्यात्तत्राभिगमने मतिः
भरतश्रेष्ठांनो, हे सर्व इथे राहणाऱ्यांकडून ऐकावं. तिथे जाण्याचा विचारही करू नका.
न चाप्यतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः। विहारस्तत्र देवानाममानुषगतिस्तु सा
भरतश्रेष्ठांनो, या ठिकाणापलीकडे जाणं शक्य नाही. तिथे देवांचा विहार आहे, आणि ती वाट माणसांसाठी नाही.
ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यमिह भारत। द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः
भरता, इथे जर एखादा माणूस थोडाही अस्थिरपणे वागला, तर सर्व प्राणी त्याचा तिरस्कार करतात आणि राक्षस त्याला मारतात.
अस्यातिक्रम्य शिखरं कैलासस्य युधिष्ठिर। गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते
युधिष्ठिरा, कैलासाच्या या शिखरापलीकडे परम सिद्ध आणि देवर्षींचा मार्ग स्पष्टपणे दिसू लागतो.
चापलाद्धि न गन्तव्यं पार्त यानैस्ततः परम्। अयःशूलादिभिर्घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन
पार्था, पुढे गाड्यांवरून किंवा बेफिकिरीने जाऊ नये; कारण तेथे लोखंडी भाले वगैरे शस्त्रे घेऊन राक्षस येणाऱ्यांना ठार करतात, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या.
अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः। इह वैश्रवणस्तात पर्वसन्धिषु दृश्यते
मनुष्यश्रेष्ठा, येथे ऐश्वर्याने नटलेला आणि अप्सरांनी वेढलेला धनाचा स्वामी पर्वताच्या वाटांमध्ये दिसतो.
शिखरे तं समासीनमधिपं यक्षरक्षसाम्। प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तमिवोदितम्
शिखरावर बसलेल्या यक्ष-राक्षसांच्या अधिपतीकडे सर्व जीव आश्चर्याने पाहतात, जणू तो उगवलेल्या सूर्यासारखा तेजस्वी आहे.