बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः। नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च
डोंगराच्या शिखरांवरून मोठ्या वेगाने उडणारे आणि वेगवेगळ्या झऱ्यांतून पडणारे पाण्याचे प्रवाह खाली कोसळतात.
भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः। शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः
सूर्यासारखी तेजस्वी आणि शरद ऋतूतील ढगांसारखी घनदाट चमकणारी विविध प्रकारची धातू त्या महान डोंगराला शोभा आणतात.
क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः। धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च
कुठे काळ्या अंजनासारख्या, कुठे सोन्यासारख्या, तर कुठे हिरकणी व हिंगुळाच्या रंगाच्या धातू दिसतात.
मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः। शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः
कुठे मनःशिलाच्या गुहा संध्याकाळच्या ढगांसारख्या दिसतात, तर कुठे गेरूच्या धातू शशाच्या रक्तासारख्या रंगात चमकत आहेत.
सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः। एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः
काही धातू पांढऱ्या-काळ्या ढगांसारख्या, काही उगवत्या सूर्याच्या तेजासारख्या चमकतात; अशा अनेक प्रकारच्या तेजस्वी धातूंनी तो डोंगर सुंदर दिसतो.
गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह
अर्जुना, त्या डोंगराच्या शिखरांवर बलवान गंधर्व आपल्या प्रियतमा सोबत आणि किम्पुरुषांसह विहरताना दिसतात.
गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः। श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः
भीम, तिथे गाण्यांचे, वाद्यांचे आणि स्तोत्रांचे मधुर आवाज अनेक प्रकारे ऐकू येतात, जे सर्व प्राण्यांना मोहून टाकतात.
महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम्। कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम्
ती पवित्र आणि मंगल महागंगा, देवांची नदी, हंसांच्या थव्यांनी आणि ऋषी, किन्नर यांच्या सेवेत रमलेली आहे, ती पाहा.
धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः
ती नदी विविध धातू, झरे, किन्नर, वन्य प्राणी, पक्षी, गंधर्व, अप्सरा आणि रम्य वनांनी सजलेली आहे, हे पाहा.
व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः। उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम
कौंतल्या, शत्रूंचा संहार करणारा, त्या डोंगरराजाभोवती शेकडो डोके असलेले आणि विविध रूपातील सर्प सर्वत्र दिसतात.
ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम्। नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः
ते शूर वीर आनंदाने भरलेले, श्रेष्ठ आनंद मिळवून, त्या पर्वतराजाचे दर्शन करताना कधीही तृप्त होत नव्हते.
उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः। आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा
मग त्यांनी फुलांच्या माळांनी आणि फळांनी लगडलेल्या झाडांनी सजलेले राजर्षी आर्ष्टिषेण यांच्या आश्रमाचे दर्शन घेतले.
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम्। पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन्
ते सर्व कठोर तपाने कृश, अंगावरील शिरा स्पष्ट दिसणारे आणि सर्व विद्यांमध्ये पारंगत असलेल्या आर्ष्टिषेण ऋषींकडे गेले.
युधिष्ठिरस्तमासाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम्। अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन्
युधिष्ठिराने, ज्यांचे पाप तपामुळे नष्ट झाले होते, अशा त्या ऋषींच्या जवळ जाऊन आनंदाने वंदन केले आणि डोकं झुकवून त्यांचे नाव उच्चारले.
ततः कृष्णा च भीमश्च यमौ च सुतपस्विनौ। शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे
मग कृष्णा, भीम आणि दोन्ही धर्मपुत्र, हेही महान तपस्वी, राजर्षींना डोके झुकवून त्यांच्या सभोवताली उभे राहिले.
तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः। यथान्यायमुपाक्रान्तस्तमृषिं संशितव्रतम्
त्याचप्रमाणे धर्म जाणणारे आणि पांडवांचे पुजारी धौम्य यांनीही योग्य रीतीने त्या दृढ व्रती ऋषीकडे प्रवेश केला.
अन्वजानात्स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा। पाण्डोः पुत्रान्कुरुश्रेष्ठानास्यतामिति चाब्रवीत्
त्या धर्मज्ञ मुनींनी दिव्य दृष्टीने पांडूचे श्रेष्ठ पुत्र ओळखले आणि 'बसा' असे सांगितले.
कुरूणामृषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः। सह भ्रातृभिरसीनं पर्यपृच्छदनामयम्
महातपस्वी ऋषीने, कुरूंच्या बुद्धिमान वृषभाचे, त्याच्या भावांसह आदराने स्वागत केले आणि त्यांची कुशल विचारपूस केली.
नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्धर्मे प्रवर्तसे। मातापित्रोश्च ते वृत्तिः कच्चित्पार्थ न सीदति
तू कधीही खोटं बोलत नाहीस ना? तू नेहमी धर्माचं पालन करतोस, असं मला वाटतं. आणि पार्था, तुझं आईवडिलांशी वागणंही कधी ढासळत नाही ना?
कच्चित्ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश्च पूजिताः। कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु
तुझ्या सर्व गुरुजनांचा आणि वयोवृद्ध वैद्यांचा तू योग्य सन्मान करतोस ना? पार्था, तू कधी वाईट कर्मांकडे मन लावीत नाहीस ना?
सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम्। यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न विकत्थसे
तुला कुणी केलेल्या चांगल्या गोष्टीचं योग्य उत्तर देता येतं ना? आणि वाईट कृत्यांपासून तू स्वतःला थांबवतोस ना? कुरुवंशातील श्रेष्ठ, तुला योग्य-अयोग्याची समज आहे आणि तू त्यानुसार वागतोस, अभिमान न करता, बरोबर ना?
यथार्हं मानिताः कच्चित्त्वया नन्दन्ति साधवः। वनेष्वपि वसन्कच्चिद्धर्ममेवानुवर्तसे
तू जेव्हा सज्जन लोकांचा योग्य मान करतोस, तेव्हा ते तुझ्यावर खूष असतात ना? आणि जरी तू या वनात राहत असलास, तरीही तू धर्माचं पालन करतोस ना?
कच्चिद्धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते। दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया
पार्था, तुझ्या दान, धर्म, तप, शुद्धता, प्रामाणिकपणा आणि सहनशीलतेमुळे द्रौम्य ऋषी कधी दुःखी होत नाहीत ना?
पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्पार्थानुवर्तसे। कच्चिद्राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव
पार्था, तू आपल्या वडील आणि आजोबांनी दाखवलेल्या वागणुकीचं अनुसरण करतोस ना? पांडवा, तू राजर्षींच्या मार्गावर चालतोस ना?
स्वेस्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः। पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च रमन्ति च
प्रत्येक कुळात जेव्हा पुत्र किंवा नातू जन्माला येतो, तेव्हा पितृलोकात असलेले पूर्वज कधी दुःखी होतात, तर कधी आनंदही मानतात.
किं तस्य दुष्कृतेऽस्माभिः संप्राप्तव्यं भविष्यति। किं चास्य सुकृतेऽस्माभिः प्राप्तव्यमिति शोभनं
आपल्या वाईट कृत्यांमुळे त्याला काय दुःख भोगावं लागेल? आणि आपल्या चांगल्या कर्मामुळे त्याला काय लाभ होईल? अशीच ही श्रेष्ठ विचारधारा आहे.
पिता माता तथैवाग्निर्गुरुरात्मा च पञ्चमः। यस्यैतेपूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ
पार्था, ज्या व्यक्तीने वडील, आई, अग्नी, गुरु आणि स्वतःला योग्य मान दिला आहे, त्याने दोन्ही लोक जिंकले आहेत.
भगवन्नार्य माऽऽहैतद्यथावद्धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते विधिवन्मया
भगवंत, कृपया शंका करू नका. मी धर्मानुसार, आपल्या पूर्ण क्षमतेनुसार आणि योग्य रीतीने सर्व कर्तव्ये पार पाडतो.
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च प्लवमाना विहायसा। जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषयः पर्वसन्धिषु
या पर्वताच्या शिखरांवर काही ऋषी आहेत, जे फक्त पाणी किंवा वायूवर जगतात, आकाशात विहार करतात आणि पर्वतांच्या सांध्यांमध्ये वास करतात.
कामिनः सह कान्ताभिः परस्परमनुव्रताः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्था यथा किंपुरुषा नृप
राजा, तिथे काही कामी जीव त्यांच्या प्रियांसोबत, एकमेकांवर निष्ठा ठेवून, पर्वतशिखरांवर राहतात, जणू काही किंपुरुषांसारखेच.